Taha Toros Arşivi, Dosya No: 111-Kütüphanelerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Serezli, Esad [Esat]

Istanbul Sehir University Repository

MAYIS 1948 19
Nur-u-osmaniye Kütüphanesi
BIBLIOTHEQUE DE LA MOSQUEE DE NOUR-OU-OSMAJNIYE
Nur-u-Osmanİyc Kitaplığının haricî manzarası
Vue extérieure de la Bibliothèque Nur-u-Osmaniyé (XVIII S.)
“ Nuruosmanî” denilen cami, kütüphane, 
medrese, imaret, sebil, çeşme ve türbe ile bera­
ber müteaddit meşrutahaneleri de içine alan bu 
tarihî manzumenin Birinci Mahmud tarafından 
1161 senesinde temeli atılmış ve inşaat 1168 
senesinde tamamlanmıştı. Teferrüatiyle, tezyi- 
natiyle ve tefrişatiyle uğraşıldığı günlerde, Sul­
tan Mahmud bir cuma selâmlığından dönerken 
birdenbire vefat etti. Yerine Üçüncü Osman 
geçti ve Cülusunu müteakip 1169 da resmi kü- 
şadı yapıldı. Vefatına kadar Sultan Mahmud 
Camii, Sultan Mahmud Kütüphanesi diye yado- 
lunan cami, kütüphane, medrese ve imaretin 
adları derhal “ Nuruosmanî” ye çevrildi. Ve 
bu suretle asıl müteşebbis ve banii hakikî olan 
ve inşaatı da zamanında ikmal etmiş bulunan 
büyük kardeşinin hakkını gasbetmek küçüklü­
ğünde bulundu. Bu, Osman için bir takdirsizlik, 
Mahmud için de bir talihsizliktir.
Bu saygısızlık ve haksızlık yalnız isim teb­
diline münhasır kalmadı, daha çirkin ve daha 
kaba ve hiç affolunmaz bir hatâ irtikâb olundu: 
Sultan Mahmud inşaat devam ettiği müddetçe 
sık sık gelir’ inşaatın seyrini takip eder, bilhas­
sa kütüphane ve kitaplarla çok meşgul olurdu. 
Saray hâzinelerinde ve kendi hususî kütüphane- 
lerindş mevcut en nefis eserleri bu kü­
tüphaneye nakletti. Bir çok müzeyyen, mü- 
zehheb ve mücelled kitaplar elde etti. Hiç bir 
fedakârlıktan çekinmedi. Keyfiyet ve kemiyet 
bakımından mükemmel bir kütüphane vücude 
getirdi. 5060 adedine baliğ olan bu yazma ve
kıymetli kitapları kendi namına vakfetti. Sureti 
mahsusada kazdırılan Tuğralı ve büyük bir mü­
hür her kitabın baş sahifesine basıldı. Bunun 
altına da kitabın Sultan Mahmud tarafından 
vakfedildiğini tevsik ve tescil eden üç dört sa­
tırlık talik bir yazı harameyn muhteremeyn 
Evkaf Müfettişi tarafından imza ve zat mührile 
tasdik olundu. Vaktaki Sultan Mahmud henüz 
kaydettiğimiz gibi irtihal etti, Sultan Osman bu 
kitaplara da göz dikti, ve kardeşinin adını ca­
miden sildirdiği ve unutturduğu gibi, kitapları 
da kendine mal edecek tedbirlere ve küçüklük­
lere tenezzül etti, kendisine yol gösterenler de 
bulundu. Ve nihayet her kitapta Sultan Mah- 
mudun büyük vakıf mührünü, tuğrayı hüma­
yunu ve vakfiye hükmünde olan tasdikli yazıyı 
ihtiva eden baş sahife üzerine gayet dikkatle ve 
ustalıkla boydan boya kalınca birer kâğıt ya­
pıştırılarak eski mühür ve vakfiye yazısı ka­
patılmış ve yapıştırılan her kâğıt üzerine Sul­
tan Osman nâmına hâkettirilen aynı kıt’ada bü­
yük bir mührü ve tuğrası basılmış ve bu kitap­
ların Sultan Osman tarafından vakfedildiğini 
gösteren yine eskisi gibi bir ibare yazılmış ve 
(İbrahim Hanif bendei lâtif) mührünü basan 
evkaf müfettişi tarafından tasdik olunmuştur.
Bu yapraklar güneşe doğru tutulur veya bir 
elektrik lâmbasiyle bakılırsa, her kitapta yapı­
şık iki kâğıt arasında Sultan Mahmud’un bü­
yük mührü, tuğrası ve vakıf yazısı pek sarih 
olarak görülür, ve bu şahane sahtekârlık anla­
şılır.
Birinci Sultan Mahmud kitaplara olduğu 
kadar kütüphaneye de çok ehemmiyet vermiş 
ve kendinden evvelki padişahların kütüphane­
lerinden daha mükemmel ve daha muntazam 
bir bina yaptırmıştır. Cami hariminde on mer­
mer basamaklı geniş bir merdivenle içine giri­
len ve kaideleri, başlıkları çok zarif ondört sü­
tun üzerine kurulan, etrafı küçük küçük yarım 
tepelerle çevrilen azametli bir kubbe ile örtülü, 
zemini mermer döşeli, dört tarafı altlı üstlü ve 
ziynetli pencereli, çok aydınlık büyük bir mü­
talâa salonu ve kitaplar için yapılan ve bir de­
mir kapı ile girilen çok muntazam bir hâzine­
yi kütüp vardır. Bütün kitaplar yapılışı itibarile 
rütubetten eser olmayan bu hâzinede sureti
TÜRKİYE TURİNG ve OTOMOBİL KURUMU
Kütüphanenin Kapı Kitabesi
Inscription frontale de la Bibliothèque
mahsusada yaptırılan dolaplarda mahfuzdur.
Kitapların kemmiyet ve keyfiyetine gelin­
ce: Sultan Mahmudun vakfettiği yazma kitap­
ların adedi 4889 dur. Ayrıca muhtelif ve müte­
addit risalelerden mürekkep 122 mecmua ile en 
meşhur hattatların yazı kolleksiyonlarını teşkil 
eden 49 mürakkaat vardır. Bu kitaplar arasın­
da ihtimal ki — yemin yerini bulsun diye — 
Sultan Osmanın bir kaç Mushaf ve kitabı bu­
lunabilir.
Son zamanlarda Evkaf Nezareti Müesse- 
satı ilmiye ve Mebanii Hayriye İdarelerile Ma­
arif Nezaret ve Müdürlüğü tarafından bu kü­
tüphaneye gönderilen kitaplarla bugünkü kitap 
mevcudu 7734 ü bulmuştur.
Sultan Mahmudun vakıf kitaplarının 
hepsi mücellet ve pek çoğu sureti mahsusada 
yaptırılan meşin kılıflar içinde mahfuzdur. 
Cildler çok kıymetli ve kitapların ve bilhassa 
Mushafların baş sahifeleri, sûre başları, cedvel, 
durak, cüzü, aşır, hızıb ve hatime tezyinatı çok 
değerli, nesih, sülüs, talik yazıları emsalsizdir,
42 adet Mushafı Şerif vardır ki, 15 tanesi­
nin kütüphanede bulunması mahzurdan sâlim 
görülmediğinden. Evkaf Müzesine kaldırılmış 
ve Müzeye pek büyük bir kıymet vermiştir.
22 No. da kayıtlı Kelâmı Kadîm yakutü 
müstasimî hattı iledir. 23 No. daki Kelâmı Ka­
dîmde kûfî hattile olup serlevhaları, başlıkları 
ve zahriyeleri müzeyyen ve müzehheptir. Cey­
lân derisi üzerine yazılıdır. Bunun Hazreti Os- 
manın «Radiyallahü an» yazısiyle olduğu ri­
vayet ve defterde de o yolda bir meşruhat var­
dır. 24 ve 25 numaraları olan Eczai Şerife cid­
den enâfisi âsardandır. Otuzar cüzü teşkil eden 
bu iki takım tam Kur’anı Kerimin yazıları da 
yakutü müstasimî hattiledir.
Mürekkat ismi verilen ve en meşhur Hat­
tatlarımızdan çeşid çeşid yazılarından bir ara­
ya gelen kolleksiyonlara baha biçmek müm­
kün değildir. Bütün yazı meraklıları, hattâ on­
lardan sonraki üstadlar bunları yazılarına ör­
nek tutmuşlar ve bunlardan çok feyiz almış­
lardır. Hafız Osman’ın, Derviş Alinin. İbnüş- 
seyhin, Ahmed Karahisarinin, Hoca Zadenin, 
Haffaf Zadenin. İsmail Zühdünün, Mehmet Ra- 
simin, Seyid Abdullahın, Sultan Murad’m ve 
Mahmud Nisaburînin sülüs, nesih ve talik ya­
zılarının bediî eserleri böyle toplu bir halde 
başka kütüphanelerde çok az bulunur. Bu kol­
eksiyonların adedi 49 dır, ve 31 tanesi Evkaf 
Müzesinde mahfuzdur.
3779 numaradaki Hamsei Nizamî. 3786 
numaradaki Esrarname ile İdrisi Bitlisinin fars 
lisanivle yazılmış ilk Osmanlı tarihlerinden 
olan Hesti Behişti her bakımdan emsaline na­
dir tesadüf olunan nefis eserlerdendir .
500 adet tefsir. 650 hadis, 500 den fazla 
fıkıh, 500 kadar Kelâm ve felsefe, 400 tarih ve 
siyer, 160 tıp, 720 edebiyat, 212 lügat kitabı 
vardır ki' bunlar her hangi tetkik ve tetebbü 
sahibini başka kütüphanelere müracaat etmek­
ten müstağni bırakacak bir varlık teşkil etmek­
tedir. Ve bu kitaplar arasında Müellif hattile 
yazılan ve başka hiç bir yerde nüshası olmayan 
asarı nadire, Kütüphanenin kıymetini cok art­
tırmaktadır. Bütün bu kitapların dünkü Evkaf 
ve bugünkü Maarif tarafından cok ivi muhafa­
za edilmiş olduğunu ve şimdiki Kütüphane me­
murlarının da vazifelerinin ehli olduklarını 
takdir ve şükranla ve Birinci Sultan Mahmudu 
da hürmet ve rahmetle yadetmeği bir borç sa­
yarım.
Esad. SEREZLt
Kiitüphuneinin Okuma Odası 
Salie de lecture de la Bibliothèque
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Nur-u-Osmaniye Kütüphanesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository