Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Eğitimİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

İzmirli, Mübeccel

Istanbul Sehir University Repository

İstanbul'un tarihî liselerini tanıtıyoruz
Şişli Terakki bir 
hayır kuruntuydu
Bugünkü binanın arazisi 193S‘te satın alındı ve 
1949'da başlayan inşaat 1969 yılına kadar m ü b e c c e l
sürdü, okul 1879 yılında kurulmuştu iz m Ir ü
H e r  y ı l L i s e n i n  e s k i
M a r t ’ ın m e z u n l a n
s o n  P a z a r a r a s ı n d a
g ü n ü  o k u l u n ç e ş i t l i  d a l d a
e s k i  v e  y e n i s a n a t ç ı l a r ,
ö ğ r e t m e n l e r i b i l i m  a d a m l a r ı ,
b i r  a r a y a b a ş a r ı l ı  iş
g e l i r l e r a d a m l a r ı  v a r .
Fotoğraflar: GARBİS OZATAY
TERAKKİ MEKTEBİ. 1295 (1879) yılında Selânik'te ku­rulmuş. Kuruluş amacı, ül­keye Batılı anlamda bir eği­
tim ve öğretim sistemi ge­
tirmek. bütün gençleri eşit ölçüde 
okumaya teşvik etmek ve yoksul 
aile çocuklarının da bir imkândan 
yararlanmasını sağlamak.
Başlangıçta kapılarını ilkokul dü­
zeyinde öğretime açan okul kısa sü­
rede gelişmiş, orta bölümü karşıla­
yan rüştiye ve lise dengi olarak ka­
bul edilen idadi bölümlerini de oluş­
turmuştur. Daha sonra liseye ek o- 
larak ticaret bölümü kurulur. Bu a- 
rada Emine Telci adında hayırsever 
bir hanımefendi, çağını aşan çok i- 
ieri bir görüşle (aynı zamanda kız­
lar okulunun da kurulmasını sağla­
mak amacıyla) yeni bir bina yaptır­
mış, aynı hanım daha sonra uzak 
semtlerde oturan çocukları da öğre­
timden yoksun bırakmamak için i- 
kinci bir binayı gerekli görerek. Ya­
lılar adıyla anılan şubeyi kurdur. 
muştur.
Terakki okulları, Selânik’in Yunan 
işgaline uğramasından sonra bir ge­
rileme devresine girer. Nitekim 
Türklerin anavatana göçüyle öğren.
ci sayısında önemli bir azalma ol­
muştur. Gitgide artan baskı ve güç­
lüklerle 1914 -1918 savaşı sonunda 
kızlar bölümü de asıl okullarla bir­
likte kapanmış, 1923 mübadelesin­
deyse, Yalılar bölümü öğretime son 
vermiştir. Ne var ki İstanbul'da ye­
niden bir araya gelen ülkü sahibi 
yurtseverler elde ettikleri teberru ve 
yardımlarla Terokki Mektebi’ni yeni­
den kurarlar.
1919 yılının eylül ayında Nişanta­
şı'nda ahşap bir konakta kapılarını 
öğretime açan okul, 5 sınıflık bir 
ilköğretim kurumuydu. Bu okul, 
1920 eylülünde Harbiye semtindeki 
bir binada çalışmasını sürdürmüş­
tür. Bu tarihten sonra 1928’de Şaka­
yık sokağındaki Halil Rıfat Paşa ko­
nağına sürekli olarak yerleşene ka­
dar iki bina daha değiştirilir. Lise sı­
nıfları Halil Rıfat Paşa konağında 
açılmış ve ilk mezunlar 1931 -1932 
döneminde verilmiştir.
21 mayıs 1935 tarihinde, şimdiki 
okul binasının bulunduğu arazi sa­
tın alınır. 1949'da başlayan ve 
1969'a kadar sürmüş olan inşaatın 
bitiminde okul, çağdaş eğitimin an­
lamına uygun duruma getirilmiştir, 
ilk kez 1295 (1879)’de öğretime açı­
lan mektep, bir hayır kurumuydu. 
İlk kurucular da benimsemiş olduk­
ları ilkeyi şu sözcüklerle ortaya koy­
muşlardı: «Terakki Mektebi ticaret 
maksadıyla müessese olmayıp hayır 
ile kurulduğu gibi hayır için yaşar.» 
Nitekim 19 mayıs 1934 tarihinde al­
mış oldukları bir kararla okul yöne, 
timini, aynı adla anılmak üzere bir 
limited şirkete devetmişlerdir. Ne 
var ki limited niteliği, şirketin yal­
nızca biçimsel görünümünde kalı­
yordu. Çünkü kâr dağıtmamayı ana 
ilke olarak kabul etmişti! Bu ilkeye 
göre her üye, her ne olursa olsun 
hisse talep edemeyeceğine ilişkin 
bir taahhütnameyi önceden imzala, 
mak zorundaydı. 1962 yılında ortak­
lar. kurulacak bir tesise şirketi bü­
tün varlıklarıyla birlikte devretmeyi 
karar altına almışlardır.
25 nisan 1963 tarihinde tescil edi­
len Terakki tesisi, 903 sayılı yasayla 
vakıf olmuş, bu yasa 90 yıllık bir 
geçmişe dayanan bu hayır kurumu. 
nun gerçek yüzüyle ortaya çıkması­
nı sağlamıştır.
Günümüzde 3 000 m.2'lik bir alan 
üzerinde kurulu 8000 m.2'lik binala­
rıyla muadelete bağlı ve Nişantaşı 
binasında ana. ilk. orta, lise bölüm.
ŞİŞLİ TERAKKİ’nin modern öğretim ihtiyaçlarına göre hazırlanmış bölümlerinden biri de dil laboratuvarıdır. 
Gençler burada klasik düzenden çok farklı yeni yöntemlerle yabancı dil öğrenimi* görür ve başarı sağlarlar.
Hayald
MÜDÜR Cihad Arcıl tam on yıldır „  
bu görevi yürütüyor. Yardımcılarıy­
la birlikte otulda şefkate dayalı bir 
disiplin kurmayı, bunu sürdürmeyi 
çok başarılı olarak gerçekleştirmiş.
terini kapsayan; Levent’teki binada 
da ana ve ilkokuldan oluşan topla­
mı 52 sınıf ve şubeli. 1950 öğrenci­
li. gündüzlü ve tam teşekküllü kar­
ma bir okuldur.
Terakki Vakfı Şişli Terakki Lisesi, 
aynı zamanda Millî Eğitim Bakanlı- 
ğı'nın klasik lise fen programını uy­
gulayan; öğretim, eğitim hizmetleri 
ve yönetim fonksiyonlarını gerçek­
leştiren bir örgün eğitim kurumudur. 
Başlangıçta Atatürk'ün de hocası 
olan Muallim Şemsi Efendi’nin katıl­
dığı bir grup hayırseverin girişimiy­
le 1870’de Selânik’te ilkokul olarak 
açılmış, sonra Şemsi Efendi’den ay­
rılan kurucular. 1879’da rüştiye dü­
zeyindeki bugünkü okulun temelini 
atarak 1879 tarihini okulun kuruluş 
tarihi olarak kabul etmişlerdir. Tür-
h
kiye'de kişilerin kurduğu ve «hayır 
ile kurulmuştur hayır ¡cin yaşar» 
sloganıyla yönetilen en eski okul­
dur. Selânik'in yitirilmesinden sonra 
1919'da İstanbul'a göç edilmiştir.
Kurucuları ve yöneticileri arasın­
da tarih sırası gözetilmeden şu ad­
lar sayılabilir: Ahmet Kapancı, Tü ­
tüncü Akif. Osman Derviş. Vali Ha­
şan Tahsin Paşa, İbrahim Necmi 
Dilmen. Fuat Bulca. Şükrü Naili Pa­
şa, Dr. İbrahim Gücer, Mecdi Eren, 
Avukat Hikmet Süleyman Güvenç ve 
Celâl Derviş, Halil Ali Bezmen, Aziz 
Refiğ, İbrahim Basmacı. İbrahim 
Telci, Naci Atabek.
Eğitim felsefesi, toplum kalkınma­
sında önemli olan insan gücünün 
yaratılmasını sağlamak için müfre­
dat programlarıyla düzenlenen ye 
bilgi aktarmayı, beceri kazandırma­
yı, düşünsel güçleri geliştirmeyi a- 
maç edinen öğretime olduğu kadar, 
öğrencilerin eğitsel uğraşılarla top­
luma uymalarına olanak sağlamak, 
gelişmelerine ve etkili, verimli, mut­
lu kişiler olmalarına katkıda bulu­
nabilmektir. "Disiplini, gençleri ba­
şarıya ve uyuma götüren bir düzen 
olarak gördüklerini" söylüyorlar.
Bazı kayıtların Selânik'te kalma­
sı, bir bölümünün de 1920'de yanma­
sı nedeniyle, okulun en eski müdür 
ve yardımcıları üstüne kesin ve kay­
da dayanan bilgi bulunmadığını ek­
liyorlar. 1919'dan sonra İstanbul'a 
taşınan okul, burada Mithat Efendi 
(Muallim Şemsi Efendi'nin oğlu), 
Kemal Bey, Zeki Derviş Bey, Yusuf 
Şerif Bey, Mehmet Ali, Haşmet Kır­
ca, Tevfik Ararot (25 yılla en uzun 
süre müdürlük yapmış), Ecvet Gür- 
ses tarafından yönetilmiştir. Şimdiki 
müdür, 10 yıldan beri görevde bulu, 
nan Cihad Arcıl Bey'dir. Müdür Baş­
yardımcısı ve Şişli Terakki’nin en kı­
demli elemanı Selâhattin Yılmaz, 
Müdür yardımcıları Suna Türk, Şev­
ket Aktalay, Dinçer Dinç’tir. Vakfın 
ilkokullarının başında ve Nişantaşı 
bölümünde Meliha Orhon, Levent 
bölümünde Edibe Dilemre Hanımlar 
bulunmaktadır. Okulun tarihi içinde­
ki müdür, yönetici ve öğretmen sa­
yısını saptamak mümkün olamamış­
tır. Ancak Muallim Şemsi, Emin Lüt. 
fü, Halil Vehpi, Ekrem Talât Akev ve 
daha birçoğunun büyük hizmetleri 
bilinmektedir. Bugün okulun bütün 
bölümlerinde toplam 99 öğretmen 
görevlidir. Tarihi içinde öğretmen o- 
larak çalışmış adlardan: Refet Av- 
ni, Ahmet ve Naime Halit Yaşaroğ- 
lu, Ressam Ramiz Gökçe, Bedros A- 
kan, Prof. Malik Sayar, Fuat Arsan, 
Hakkı Süha Gezgin, Salih Arif, İh­
san Kongar, Muazzez Tahsin Ber- 
kant, Prof. Mecdut Mansuroğlu ve 
Melâhat Mansuroğlu, Prof. Emin E- 
rişirgil, Kenan Sarıer, Faik Binal, 
Behçet Necatigil, Necmi Seren, Ze­
ki Ömer Defne, Samih Nafiz Tansu, 
Muhtar Emre, Semine Etili ve daha 
pek çok ünlü değer bulunmaktadır. 
Hasene Güçlüer ve Kemal Gürsan, 
kırk yıl aralıksız çalıştıktan sonra 
dinlenmeye çekilmişlerdir. Bu görüş, 
menin büyük bir bölümünü yazılı o- 
larak hazırlayan, sorularımızı yoğun 
ve doyurucu karşılıklarla değerlen-
BASKETBOL takımı lisenin başarılı spor ekiplerinden biri. Yetiştiricileri 
başka okullarla yaptıkları maçlardan aldıkları sonuçlardan memnun.
GENÇLERİ genel kültür alanında daha iyi yetiştirmek amacıyla burada sık sık bilgi yarışmaları düzenlenir ve bu yarışmalar öğrenciler tarafın­
dan dikkatle, heyecanla izlenir. Öğretmenler ve okul yönetimi bu yarışmalara özel bir önem vererek teşvik eder, gençlerin hazırlanmasını sağlar..
Hayal
Şişli Terakki 
bir hayır 
kunımuydu
diren müdür yardımcılarından Suna 
Türk Hanım: «Terakki Vakfı Şişli Te­
rakki Lisesi’nin geçmişi övüncü muz­
dur.» diye sözlerini sürdürüyor. «En  
başarılı yıllarının gelecekte olması 
dileğiyle — Terakki için—  hiç bir 
emek esirgenmemektedir,* diyor. 
«Mezunlarının üniversite giriş sınav, 
lanndaki başarısının, boşa gitme­
yen çabaların en önemli kanıtı,» 
olduğunu söylüyor.
Okulun geçmişindeki önemli olay, 
lorla ilgili sorumuza. «Eski günlerin 
kolay hatırlanamadığını» belirtmekle 
başlıyorlar. Ama örneğin İstanbul' 
daki binanın yanışını trajik bir olay 
olarak tanımlayabiliyorlar. «4 yıl i- 
çinde 4 defa kiralık bir konaktan bir 
başkasına taşınmak da trajiktir.» 
diyor Suna Hanım. Nihayet mülk sa­
hibi oluş (1936). Nişantaşı binasının 
yapımına başlanması (1948), bitiril­
mesi (1969). Levent’teki arsanın alı. 
nişi (1966). orada ikinci ilkokulumu, 
zun yapılıp açılması (1975) tatlı anı. 
lardır. Yatılı öğrencilerin ahşap bi­
nalarda ve güç şartlar içinde sözge. 
iişi yangın tehlikesiyle bir arada ba- 
rındırıimaları, eski yöneticilere bu­
gün bile korkulu düşler yaşatan ger- 
çeklerdir.
—  Terakki Vakfı Şişli Terakki U .  
sesi’nin öteki eğitim kuramlarından 
ayrıcalıkları, sanıyoruz ki eğitsel ça­
balara yoğun ve etkin bir biçimde 
yer verilmesi, öğrenci kişisel hiz­
metlerinden olan psikolojik ve peda. 
gojik rehberliğe verilen önem, mü­
kemmel dil laboratuvarıyla güçlen- 
dirilmiş yoğun ve modem İngilizce 
öğretimi, her bölümde yeterli araç, 
gereç ve atelyelerie uygulanan be­
ceri ve sanat dersleri, mandolin, ba­
le, halk oyunları, izcilik çalışmaları, 
ortaokul ve lisede 6’sı spor dalların, 
da olmak üzere 28 eğitsel kolla dak. 
tilografiden dekoratif yazıya, elekt­
ronikten kitaplık ve tiyatroya kadar, 
yetenekli öğretmen vs uzmanların 
rehberliğinde süregelen çatışmalar­
da kendini gösterir. Yedi yıldan beri 
mart aylarında okul salonunda dü­
zenlenen halk oyunları gösterilerine 
İstanbul liselerinden 28 - 30 kadan 
katılmakta, yurdun dört bucağının 
oyun ve ezgileri topluma tanıtılmak­
ta, okullararası kardeşlik ve işbirli­
ğinin gelişmesine büyük katkıda bu­
lunulmaktadır.
«Çok yönlü çalışma ve işbirliği 
gerektiren rehberlik programı, ör­
gütlenmiş bütün kuramlarıyla uygu, 
lama alanındadır. 20 kişilik sınıf reh­
ber öğretmen topluluğu, iki tane 
grup rehberi, 28 eğitsel kol rehber 
öğretmeni, danışma kurulu, psikolo­
jik danışma servisinin üç uzman 
psikoioğu, koordinatörlükle görevli 
bir müdür yardımcısı, okul müdürü­
nün başkanlığında bu örgütü oluş­
turur, son derece önemli ve olumlu 
sonuçlara ulaşır.»
Ünlü mezunları arasında devlet a- 
damlarından Numan Menemencioğ- 
lu. Ekrem Alican, Enver Güreli, O r­
han ve Adnan öztrak; bilim adam­
larından Prof. Ferit Hakkı Saymen. 
Prof. Coşkun Üçok, Prof. Rosim 
Berkmen, Doç. Dr. Emre Kongar. 
Doç. Dr. Hüseyin Ülgen. tiyatro ve 
sinema sanatçısı Aziz Basmacı, Fe­
ridun Cölgeçen. Halit Refiğ. Sopra
VOLEYBOL takımı da kızlardan oluşan basketbol takımı kadar başarılı­
dır. Takım, öğretmenlerinin gözetiminde devamlı olarak maçlara hazırlanır.
no Selma Benk. Müzisyen Erkut 
Taçkın, Mimar Fatin Uran, Gazeteci 
Halil Lütfü Dördüncü, basın yayın 
genel müdüierinden Muvaffak Su- 
nal (okulun hayattaki en eski me­
zunudur - 1910). Yazar Orhan Han- 
çerlioğlu. Nilüfer Yalçın; sporcular­
dan futbolcu Selim Soydan, basket, 
çi Fuat Tohir, Mehmet Tümer. Dr. 
İbrahim Güçer ve daha birçok ad 
sayılabilir. Okulun mezunu ve şim­
diki edebiyat öğretmeni Izgen Ben- 
gü. yine okulun mezunu olup 36 
yıldon bu yana Hk bölümde öğret­
menlik ve müdür yardımcılığı yapan 
Aliye Boydaş, kendilerinin yetiştiği 
bu kurumda yıllar yılı pek çok öğ­
renci yetiştirmişlerdir.
Spor çalışmalorı. tesis imkânları, 
nın çok kısıtlı olmasına karşın her 
yıl etkinliğini artırmaktadır. Öğren­
ciler basketbol, futbol, voleybol, 
pingpong, atletizm, jimnastik ve bir 
kafa sporu sayılan satranç dalların, 
da değerli yetiştiricilerin rehberliğin, 
de hevesle çalışmakta, okul takım­
ları resmî ve özel turnuvalara katı­
larak iyi dereceler olmaktadırlar. 
Yıldız basket takımı bu yıl İstanbul 
İkincisi olmuş ve Türkiye birincilik­
lerine katılma hakkını kazanmıştır. 
Okul renkleri yeşil - sarıdır.
Özellikle büyük kentte ve bugün­
kü toplumsal, sosyal koşullarda e- 
ğitim ve öğretimle ilgili okul - aile 
ilişkisinin önem derecesi göz önüne 
alındığında, sorunların ancak elbir- 
liğiyle çözümlenebileceği kendiliğin­
den ortaya çıkar. Bu noktadan ha­
reketle. okulun eğitim politikasına 
yön verebilecek genel okul - aile bir­
liği toplantılarına velilerin büyük 
gruplarla katılması, yetkililerin gu­
rurla ve özlemle karşıladığı bir ilgi 
oluyor. Bu tür çalışmalar, hem yıl 
değişen ilgili ve çalışkan bir guru­
bun emeği yanında yardımlaşma 
derneğiyle yapılan işbirliği sonucu 
etkin bir biçimde yürütülüyormuş.
Sorunları olup olmadığını öğren­
mek istiyorum. «BHindiği gibi, okul 
bir vakıftır,» diyor Sayın Suna Türk. 
«625 sayılı yasanın 42. maddesi ge. 
reğince, Vakıf tarafından yönetilen 
okullara devletçe yardım yapılması 
gereklidir. Ancak Vakfımız bu ka­
naldan hiç bir yardım almıyor. Oysa 
gelişme ve yafırtmlann sürdürülebil­
mesi bakımından devletin her türlü 
desteğine gereksinmemiz var,» 
diye sözlerini sürdürüyor:
—  Sanayileşen toplumun gerek­
sinmesi olan insan gücünün ve üre- 
tici insanın geniş ve sağlam bir fen 
eğitimiyle yetişeceğine olan inanç­
la Şişli Terakki Lisesi, fen eğitimin­
de aşama yapma hazırlıkları içinde, 
dir. Nişantaşı'ndaki bugünkü bina, 
bu türlü çaba ve gelişmelere elveriş­
li olmoyan dar bir alandadır. Duru­
mu göz önüne alan Vakıf Genel Ku. 
rulu, Levent'te 26000 m.**lik bir a- 
razi satın almış, burada modern bir 
okul kampusu kurma çabasına gi­
rişmiş, bir ilkokul yapısıyla bir ana 
sınıfı yapısını tamamlayarak eğiti­
me açmıştır. Bu kampüsün bütün 
yapıları bittiğinde okul oraya taşı­
nacak, Nişantaşı'ndaki bina iş ha­
nına çevirterek geliriyle büyük sayı­
da parasız öğrenci okutma olanağı 
sağlanacaktır.
Okulun vakıf kitaplık olarak kurul, 
muş, 14 000 ciltlik kitabı ve 100 o- 
kuyucunun bir arada yararlanabile­
ceği okuma salonu olan kitaplıktan 
günde 50 - 60 kitap dağıtımı yapıl­
makta. Kaynak eserler yönünden 
çok zengin olan bu kitaplık, yeni ya. 
yıniarı günü gününe izlemektedir.
Lise'nin sanat galerisi, öğrencile­
rin ve çevrenin beğenisini geliştir­
me amacını güder. Burada son üç 
ay içinde Rasin Arsebük, Ali Demir, 
Saime Belir gibi sanatçılar yapıtla­
rını sergilemişlerdir.
1969 yılında kuruluşunun 90. yılı­
nı zengin kültürel programlarla kut­
layan okul. 1979'da 100. yılına da­
ha büyük bir aşamayla girme çaba, 
sında. Her yıl mart ayının son pazar 
günü eski ve yeni mezunları ve öğ­
retmenleri bir araya getiren, eski 
günlerin anımsandığı. birlikte yenen 
ve adını talaş böreğinden alan (Ta. 
laş Günü) kutlanır.
Gelenek halindeki özelliklerinden 
biri de, eski Şişli Terakki mezunu 
hanımların çalışmalarıdır. Bu değer­
li arkadaşların, yardımlaşma derne­
ği bütçesine yaptıkları maddi yar­
dım yanında el emeği, göz nuruyla 
oluşturdukları Kermes ürünleri, öğ­
renci velilerinin de katkısıyla her yıl 
aralık ayının ortalarında yine okul­
da sergilenmektedir.
Kişiliğini geniş ve esnek bir dün­
ya görüşü, yaygın kültür sorunları, 
bilim dayanağı ve sanat sevgisiyle 
geliştirip zenginleştirmiş müdür yar. 
dımcısı Suna Türk Hanım, son so­
rumuzu yürekli bir yönetici olarak 
şöyle göğüslüyordu:
—  Türkiye'de eğitim sistemi, 
gençleri ilkokuldan sonra kesinlikle 
orta, lise ve sonunda da üniversite- 
ye yönelten bir sistemdir. Yüksel­
meyi diplomaya bağlayan yasal, 
sosyal, kültürel ve psikolojik etkiyle 
de desteklenen bu sistem, hızla de. 
ğişmekte olan sosyal yapıya uygun 
bir biçimde bilimsel ve modem te­
mellere göre yeniden düzenlenme­
lidir. Gençleri üretici duruma geti­
recek, kendine güvenen, iş bulabi­
len, toplumda rahat yaşayabilmeleri 
için gerekli görgü ve bilgiyi kazan­
mış, iyi ve yararlı yurttaş olmaları­
nı sağlamaya yönelik temel eğitim 
ve öğretimi içeren, değişiklik yapıl­
madıkça gençlik çağına özgü psi­
kolojik yapının etkisine tepki olan 
öğrenci olayları, toplum düzenini 
ciddî şekilde tehdit eden sosyal bir 
sorun olarak sürüp gidebilir!..
«Şişli Terakki Lisesi öğrencileri, 
okul marşlarında da içtenlik ve coş­
kuyla her zaman tekrarladıkları 
(... Atam izinde yürümektir andı­
mız / Türk genci olmaktır şeref ve 
şanımız / Terakki yoludur ilk hede­
fimiz /) dizeleriyle heyecanlanmak­
ta ve Atalarının güvencine lâyık ol­
ma azim ve karan içinde bulunmak­
tadırlar.» ■
RESİM dersleri tam bir atelye çalışması halinde geçer. Bu da gençlerin 
yeteneklerini ortaya koymalarına büyük ölçüde yararlı olmaktadır...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


İstanbul'un tarihi liselerini tanıtıyoruz:Şişli Terakki bir hayır kurumuydu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository