Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Nazım Hikmetİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tavşanoğlu, Leyla

Istanbul Sehir University Repository

Azerbaycan’ın ünlü yazar ve ozanı Vahapzade ile konuştuk
Nâzım Hikmet’li anılar i
LEYLA TAVŞANOĞLU
BAKÛ-Eski, Sovyet yapımı Vol- 
ga marka siyah bir otomobilin için­
deyiz. Bakû’nun merkezinde alaca­
karanlıkta ilerliyoruz. Biraz sonra 
yine Sovyet döneminden kalma bir 
sosyal konutun önünde duruyoruz. 
Bina iyice eski. Merdivenlerden çı­
karken burnumuza ağır bir koku çar­
pıyor. Dördüncü kata gelince solda­
ki kapı açılıyor. Karşımızda Azerbay­
can’ın ünlü yazar ve ozanı Bahtiyar 
Vahapzade duruyor.
Vahapzade 73 yaşına karşın hâlâ 
dinç. Bizi içeri, oturma odasına alı­
yor. Eşi Dilara Hanım ve torunu Ela- 
göz bize çay ile “şobiyat” dedikleri 
tatlıdan getiriyorlar. Ama bu şobiyat, 
bizdekine hiç benzemiyor. Helvam- 
sı bir yiyecek.
Azerbaycan Parlamentosu’nda ba­
ğımsız milletvekili, aynı zamanda 
da Bilimler Akademisi üyesi olan 
Prof. Dr. Bahtiyar Vahapzade bize 
Nâzım Hikmet ve Zekeriya Sertel’le 
anılarını anlatmaya başlıyor.
“ Ben o zaman çok gençtim. Nâzım 
tahminen ellinci yılda (1950’de) Mos­
kova’ya geldi. Bizim bir şairimiz var, 
Resul Rıza. O da Nâzım Hikmet üs­
lubunda yazar. Onlar önceden de ta­
nışıyorlardı. Benim de Resul Rıza’yla 
dostluğum vardı. Onun vasıtasıyla 
Nâzım Hikmet’le tanıştım.
Daha sonra Nâzım, bir iki yıl son­
ra Baku’ya geldi. Onu biz karşıla­
dık. Hatta buraya gelmesi münase­
betiyle ‘Hoşgeldin’ adlı bir şiir de 
yazmıştım.
Aramızdaki yaş farkı çoktu. Ama 
biz hep konuşur, sohbet ederdik. 
Gençlerle sohbet etmeyi çok severdi.”
Onunla ilgili bir anısını anlatma­
ya koyuluyor:
“Bütün Bakû caddelerinde o za­
manlar Rusça ‘M iru Mir’ yani ‘Bü­
tün dünyaya barış’ sloganları asdıy- 
dı. Nâzım bir gün, ‘Azeri Türkleri de 
barış istemiyor mu? O zaman bu slo­
ganı neden Rus dilinde yazdınız?’ di­
ye tepki gösterdi.
Nâzım sonradan çok şey anladı. 
Sovyet sistemindeki kusurları gör­
meye başladı. Nâzım totaliter rejim 
yanlısı değildi, insani bir demokrasi 
isterdi.
Sovyet zamanında burada bütün 
toplantılar, devlet işleri Rus dilinde 
yapılırdı. Nâzım bunlan kesinlikle 
içme sindiremiyordu.
Nâzım, Fransız tiyatrosuyla Rus 
tiyatrosunu kıyaslayan bir makale 
yazmıştı. Ve bu makalede Fransız ti­
yatrosunun Rus tiyatrosuna göre bi­
73 yaşındaki Bahtiyar Vahapzade.
raz daha üstün olduğu görüşünü sa­
vunmuştu. Bunun üzerine Ruslar 
Nâzım’ı eleştiren makaleler yazdı­
lar.
Nâzım, ‘Bu makalem anlaşılan 
Kruşçev’in hoşuna gitmedi’ deyin­
ce bizim şair Resul Rıza atıldı: 
‘Senin neyine gerekti Fransız ti­
yatrosuyla Rus tiyatrosunu kıyasla­
mak? Sen Türkoğlu Türksün. Sen 
Azerbaycan Türklerinin kültürü, ti­
yatrosu hakkında yaz.’
Bu konuşma sırasında ben y a ra ­
rındaydım, ama söze hiç kanşamıvor- 
dum. Çünkü onlardan çok gençtim.”
Nâzım’la ne derece yakındı? 
“Aramızdaki yaş farkı nedeniyle 
hiçbir zaman çok yakınlaşamadık. 
Ama benim şiirlerimi beğenirdi. Hat­
ta bana bir şiir kitabını da imzalaya­
rak armağan etmişti.”
Peki, Zekeriya Sertel’le tanışıklı­
ğı ne düzeydeydi?
“Onunla çok yakın tanışırdık. Ha­
nımı Sabiha Hanım ve kızı Yıldız 
Hanım’la birlikte bizim eve sık sık ge­
lip giderlerdi. O da doğrusu buraya 
çok büyük umutlarla gelmişti. Ona 
ev de vermişlerdi. Bizden yukarda 
bir sokakta otururdu.
Onunla ilk sohbetlerimizde Sov- 
yctler Biıiiği'ne büyük bir inanç duy­
duğunu sezmiştim. Ama sonraları, ay­
nen Nâzım’da olduğu gibi onun da bü­
tün inancını yitirdiğini gördüm.
O dönemde açıkça hiçbir şey pro­
testo edilemez, eleştirilemezdi. Ama 
bunu üstü kapalı yapmanın yollan da 
vardı. Size başka bir anımı anlatayım. 
Azeri dilinin artık ölmeye mahkûm 
olduğunu görüyordum.
Sadece evlerde konuşuluyor, Aze­
ri kitaplannda kalıyordu. O dönem 
Fas’ın Marakeş kentine gitmiştim. 
Orada Arap dilinin de aynı durum­
da olduğunu gördüm. Buraya dö­
nünce bir şiir yazdım. Bu şiirde ‘La­
tin halkı yeryüzünde kalmadı. Ama 
Latin dili yaşıyor. Oysa dünyada öy­
le milletler var ki kendileri yaşıyor, 
dilleri ölmüş’ dedim. Şiir basılır ba­
sılmaz beni KGB’ye çağırdılar. ‘Sen 
ne demek istiyorsun’ diye sordular. 
Ne demek istediğimi yazdım, Mara- 
keş’te gördüm. Marakeş halkı var, 
ama dili ölmüş dedim. Bunun üzeri­
ne KGB tepki gösterdi:
‘Bu bize benziyor.’
‘Onu ben demedim, sen dedin’ 
dedim.
Eleştirilerimi hiçbir zaman açık 
açık yazamadım. Birtakım olayları 
hep başka bir ülkede geçmiş gibi ka­
leme aldım. Ama bunlar aslında hep 
Azerbaycan’da yaşanan olaylardı.”
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Azerbaycan'ın ünlü yazarı ve ozanı Vahapzade ile konuştuk:Nazım Hikmet'li anılar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository