Taha Toros Arşivi, Dosya No: 312-Sermet Muhtar Alus.

Not: Gazetenin "Dünden, Bugünden" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermet Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

Dünden, bugünden
Dünyaca meşhur 
tektaş pırlantalar
3632 kıratlık elmas —  Borneo adasında Natan Kacasımnki — Por­
tekiz millî hazînesinin Bragance’i — Cenup yıldızı —  Orloff — 
Florentine — Pitt —  Hegent — Koh - j . Noor —  Şah —  Piggot —  
Nassac —  Sancy —  Dudley —  Mısır paşası —  Fransa Ktrallık 
hâzinesindeki elmasların geçirdiği macera — Topkapı sarayı mü­
zesinde bulunanlardan başka Osmanlı Padişahlarına, Hünkâr 
gözdelerine, Devlet ricaline ait mücevherlerin ve mücevherli eş­
yaların nasıl, bugün nerede kimlerde olduğu muamması
Yazan: Sermed Muhtar - Alus
Geçen yazımda Sandal B :d  stenin- 
deki satış ilânlarından tutturarak es­
ki devrin kibarlarında env.alsiz mü­
cevherler bu unduğunu. en yamanla­
rının kimlerde ¿tuğunu. ç şitlerini, 
onlara dair bir iki fıkrayı, tek taşlı 
pırlantaların en âlâsını satan ku­
yumcuları e'mcsıjı hangi diyarlarda 
çıktığını ve saireyi anlatmıştım. Bu 
yazımda da 40 yıl önce dünyaca meş­
hur, ekkrine râslanmamış, adları san 
ları kitaplara. An iklopedil re, A ma- 
nak'ara glrmL, ga;et yüksek kıymet­
teki Mi pırlantalardan bahsedeceğim, 
ı Bayanlarımı"]!! merakını pek çrkecd- 
ğin eminim. TCıratlari 1*1 a r  asiyle 
aşağıya yazıyorum:
20 nci asrın başlr-ng cın ia  yeryü­
zünün en büyük e'ması 3032 kırattı. 
1904 yılında, Cmubî Afrikanin Cap 
havalisinde, Yohannesburg şehrinde 
çıkarılmıştı.
Ondan evvel, irilikte en üstün ta ­
nınan iki elmas, denk imiyler. İkili­
nin de kıratları 337: Bunların biri
Borneo adasında Matan raca.inin­
miş. Malûm a. Avustrclyadan sonra 
en büyük adası ol"!! Borneo’nun şark 
ve cenup kısımları Hollanda’nın,, geri 
kalan kısımları da İngiltfrenin tda- 
resindıdir. 3 milyona yakın ehalisi- 
nin çoğu mfıslümcndır.
Eşi öbür e masa Brogaııec denili-
kn-aliçesi meşhur Elisabeth’in nedi­
mi, İngi tei’e ve İrlanda vekili pâyeli 
Leicester kontu Robert Dudley’inmiş.
(Mısır Paşası) — 40 kırat. Eskiden 
j AvrupalIlar, Osmanlı devletinin Mı­
sıra gönderdiği valilere, sonraları Mı­
sır Hıdivine de Mısır Paşası derlerdi. 
¡Bu elmasın Kavalalı M hmet Ali pa- 
; şaya mı, oğlu İbrahim paşaya mı. 
yoksa Hidiv İsmail paşaya mı ait ol- 
I d uğun u yokladığını kitap’ar iyice 
kestiremiyor.
;yor; şimdi Portekiz milli hazin’ s’n ie
j bulunuyor. Braganee Portekizde hem 
¡bir şehir ismidir, hem de 1G40 da
tahta çıkan II. Jran'dan 1910 da 
kadarkitahtten indirilen II. Manol 
kıraüarin soyadıdır.
(Cenup yıldızı) — 254 kırat. 1853 te, 
o ana kadar Brezilya’da çıkarılan­
ların en hacimlisi imiş; İngiltere 
kıralhk hâzinesindeymiş.
(Orloff) — 194.75 kırat. 190o du İki
1 buçuk milyon frank değer biçilmiş.
! Vaktiyle Hindistanda. Schrrlngam 
i mabedindeki Brahma heykelinin göz- 
jlerinde bulunan, teki kaybolandan 
-biri imiş. Bir Fransız hum hârici as- 
: keri ele geçirmiş. II. Katerina'nm 
¡necimi iken gözden düştüğü için çıl- 
I dırarak ölen prens Orloff. 2 milyon 
1250 bin franga, çariçe için satın alm- 
, ca Çarlık asasının yukcrısma kon­
muş.
(Florentine, yahut Toseana büyük 
dükası) — 139,5 kırat. Son Burgonya 
I dükası, Fransa kıralı XI. Louis’nin 
. ha^mı Pervasız Charl s'da (1433 - 
ıl477), hayli zaman da Toseana riii- 
kasında ka'diktan sonra Avusturya 
J imparatorlarına, nihayet İngiltere 
kırallanna geçmiş.
(Pitt) — 137 kırat. Maruf İng liz 
devi: t adamı William Pitt'in (1759 - 
| 1806 ı büyük babası Thomas Piit, Hin- 
\ distanin Madras şehrinde vali bulu- 
ınurk'n satın a mışmış. Sonra Alman­
ya imparatorluğu mücevherleri ara- 
1 sına Katılmış.
(Régent) — 136 kırat. XV. Louis’nin 
; çocukluğunda sekiz sene naiplik eden 
¡ve Régent (Saltanat naibi) denilen 
;Orléan dükası. yukarıda söylediğimiz 
| Th. Pit.t’ten, o vs. ki t ki para ile iki bu- 
içuk milyon liraya satın alarak Fran­
sa kırallanna maletmiş. 1900 da 12 
j milyon frank değerindeydi. Bugün 
! Paris'in Louvre müzesindedir.
(Koh - i - Noor) — 106 kırat. K e­
lime, Farsça Kûiıinûr, yani Nur da­
ğından gelmedir. Aksak Timur so­
yundan ve Babür Şah tarafından 
Hindistanda kurulan Moğol devleti­
nin hükümdarlarından Evrenigzib'in 
(1619 - 1707) tacındaymış. Lahor ra­
casının sarayında bulunurken 1850 de 
kıraliçc Victoria’ya takdim edilmiş.
(Şah> — 86 kırat. İran şahı Abbâs 
mirzanın oğlu. 1833 te Rusya Çarına 
sunmuş.
(Pigott) — 82.5 kırat. İrlandalI bir 
gazsteci ve po'itikacı olan Richard 
Pigott bu pırlantayı her nasılsa edin­
miş. Pigott, gazeteler vs mecmualar 
çıkaran. İrlanda istiklâline çalışan­
lar arasına karışan, hapislere girip 
çıkan, öteki beriki aleyhine şiddetli 
yazılar yazdığı, iftiralarda da bu­
lunduğu için hfrkesin nefretine uğ­
rayan. hakkında takibata girişlime: 
İspanyaya kaçarak 1889 da Madrid’de 
beynine kurşun sıkan maceracı bir 
adamdır.
Bu yor-; i hazırlarken, oldukça en­
teresan tarafları bulunan bazı şey­
ler de gözüme ilişti. Fransa kıralla- 
nndan ka ma, şimdi Louvre müzmi­
nin koleksiyonları arasındaki mü­
cevherlere dairdir. Bunları da yaza­
yım:
Kırallık hâzinesini ilk zenginleşti­
ren I. François imiş. II. Henri’nin 
karısı Catherine de Medicis, II. Fran­
çois, III. Henri, hükümdarlıkları es­
nasında. sık sık borç edip durmuşlar 
ve bu elmasları rehin etmişler. IV. 
Henri, onlradan geri kalmamakla be­
raber işi biraz düzenin: koyabilmiş.
XIV. Louis mevcudu çok arttırmış. 
IV. Louis zamanında hazine (Rcgent) 
nam meşhur elmasla zenginlenmiş. 
XVI. Louis, 1735 te, ananeye aykırı 
olarak birçok pırlantayı, zü.nrütü, 
yakutu, karısı Marie Antoin tte'e bol 
keseden balış buyurmuş. Şahsî borç­
ları tümen tümen. Y3kayı kurtarmak, 
faizlerini ödemekten kurtulmak yo­
lunu, kuyumculara, yüz bin .İraya, I 
yani gayet ucuzuna nice mücevherat 
satmakta bulmuş.
Büyük ihtilâlden sonra, 1789 da 
Milli Kurucu Meclisi, hâzinedeki el­
masları, Dahi iye Nazırının (İçtaka- 
nının) nezareti altında emin bir ye­
re saklatmışken, Paul Mirite ismin­
de sabıkalı bir haydudun elebaşılık 
ettiği çete bir haylisini aşırmış. Hır­
sızları yakalamış ar, çalınanları bul­
muşlar: heriflerin de kimini idam 
edip, kimini zindrna tıkmışlar.
Cumhuriyet devrinde kaç baştan 
arta kalan (lmaslar karşılık gösteri­
lip gene istikraz'ar yapılmış; hattâ | 
mahut tRegent) bile Berlinli bir j 
bankere r-’hin bırakılmış. I. Na- 
poleon da dara gelince rshin etır.ek- ' 
t 'n  geri kalmazmış. XVIII. Louis, 
Belçikadaki Gand şehrine kaçışında, 
eşyaları arasında beraber götürüp 
getirmiş. X. Charles, RambouiletU’ye 
kirişi kır.şmda Gardes Nati n ,ux 
k ıt:lan  geri güm üşler. Üçüncü im­
paratorluk devrinde Brist limanında­
ki askeri deppoyüa, (Borda) adlı 
mektep gemisinin ambarında muha­
faza edilmişler. 1886 da bir kısmı hü­
kümetçe satılmış; 7 milyon, 97 bin. 
665 frank tutmuş. Satılığa çıkarı mı-ı 
vanları da Louvr-: müzesine nakledil- , 
miş.
Şimdi, Topkapı sarayı müzesinde, 
(Hazinei hümayun) dînilen mahalde 
bulunanlardan başka eski padişah­
lara, vaide sultanlara, gözde haseki­
lere, kıym tli sultEn efendilere; im­
paratorluk erkânından veziri âzam- 
lsra. kubbe vezirlerine, eyalet bey­
lerbey'.-: riııe le sair ricale ait; elmas­
lar, zümrütler, zebercetler, yakutlır, 
incilerle bezenmiş, kıymetlerin: paha 
biçilmez ne kılıçlar, palalar, han­
çerler; ne nadide kadın taçları, ger­
danlıkları. küp leri, yüzükleri, buroş- 
ları vardı. Kim bilir? Ad arını say­
dığım, dünyaca meşhurlardan kaç 
kat üstündüler İhtimal. Ne yazık ki 
tarihlerimizde bunl?ra dair etraflı 
malûmata Taslanmıyor. Ne o dular, 
kimlerde, bugün nerededirler, kims:- 
nin haberi yok.
r*l Kıratın tartısını burada da tek- 
rarlıyeyım: AvrupalIlara gör? 0,2’5
gramdır. Bizim eskiler keÇlbovnunı 
çekirdeğinin dört ¡tanesiyle tıp tıp 
vezindedir drlerdi.
(Nassac) — 78 kırat. Lort Wes-
minster’e aitmiş.
Sancy) — 53 kırat.. 15 inci asırda 
| Hindistanöan Avrupaya getirilmiş. Bu 
pırlanta. Florentine gibi, mahut Bur- 
gunya dükası. Pervasız Charles'in eli­
ne geçmiş. İsviçrelilerle yaptığı Morat i 
çenginde kaybetmiş. Sonra bulunun-1 
ca bir aralık Portekizliler ve Fransız 
diplomatı H:nöi de Sancy ona sahip 
olmuşlar. Ardından İngiltereye götü­
rülerek, 1657 de gene Franssya geti­
rilerek Rusyalı Dlmidof ailesi satın 
alıp nihayet Çarlık hâzinesine gire­
bilmiş.
(Dudley) — 44,5 kırat. İngiltere
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Dünyaca meşhur tektaş pırlantalar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository