Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Taha Torosİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

i Altıncı Yıldönümünde^
“ Ata kitabdan
alınacak dersler
Yasan: İsmail
Bir öğretmen arkadaştan mektub al­
dım. Bu sefer Ata türkün ölüm yıldönü­
mü için mektebde nutuk söylemek sı­
rası ona gelmiş. «Atamız hakkında söy­
lenmedik söz kalmadı, ne söyliyeyim?» 
diye benden fikir istiyor. Bir defa «söy­
lenmedik söz kalmadı» ne demek? y a l ­
nız onun büyük nutku her faniye öm­
rünün sonuna kadar yetecek derslerle 
doludur. 1919 un 19 mayısından 1923 ün 
29 birinciteşrinine kadar dört buçuk 
yıllık devri söyliyen o dev nutuk yanın­
da bir de onun dev hayatı; bu ikisini 
birleştirmek için eserine «Ata Kitab» 
diyorum. Bu tabirle hem «nutuk», hem 
«kendi» bir araya gelmiş oluyor.
Zaten bir arada değiller mi? Abdül- 
hak Hâmid «Eşper» de büyük İsken­
der'in tarihçisi Batlanıyus'a «tarihi ya­
zan benim, yapan siz!» dedirtir. Orada 
iş bölümü varmış, «Yapan» la «yazan» 
ayrı ayrı. Yani ikisi de yarım. Bizim­
kinin bütünlüğü eseri yapanın yaptığı­
nı kendi elile kitaba -da geçirmesinden 
ileri geliyor. Bu, yarattığını iki defa 
yaratmaktır.
Hayatına bak, ilk büyük ders: En
hayırlı adam olmanın temel şartı va­
tanı her şeyin üstünde sevebilen olmak. 
Mektebden çık, Suriyeye sürül; Selâ- 
niğe gel, vatanı kurtaracak cemiyete 
katıl. 31 irticai patlamış, «Hareket or­
dusu» nun kurmay başkamdir; Trablus 
harbi açılsın, bir karış kumral sakal bı­
rakarak Demede cephe kurar. Cihan 
Harbine karşı aman girmiyelim diye 
hem sert itirazı yap, hem griîdikten 
sonra o  harbin Çanakkalede en yüksek 
zaferini kazan. O, kendini hep vatana 
vere veredir ki vatan elden giderken 
bu millete tekrar vatan verdi.
Büyük nutka bak, ilk büyük ders: 
Düşman 19 mayısta İzmire çıkarken O 
19 mayısta neye Samsuna çıktı? Yalnız 
yurdu seven değil, yurddaki kütleye 
inanan olacağız. O bunun adına «M il­
letteki cevheri görmek» dedi. Bütün ta­
rih boyunca efendi yaşamış bir millet, 
onun cevher dediği bu efendilikti, ö - 
lümle gelse dahi köleliğe eğilmiyecek 
efendilik; bu efendilikteki cevheri gö­
rüş, bütün Milli Mücadeledeki muci­
zeli başarışm tılsımı bu görüşten baş­
lar.
Büyük nutkun ilk sahifesi bunu an­
latmıyor mu? Mütareke sonunun kara 
günlerinde bütün memleketi iki cereyan 
kaplamıştı. Biri biz olmıyan komşular­
dan gelecek yakın tehlikelere karşı 
«mahallî teşekküller» halinde toplan­
mak, diğeri dışın yardımını temin için 
bir «manda» aramak-Samsıma ayak ba­
san bunların ikisine de karşı geldi: 
«.Mahallicilik» bölünmektir,, bölünenler 
parça parça kurtulmak isterlerken par­
ça parça ortadan kaldırılarak «bütün» ü 
batırırlar. Bütünü kurtarmanın tek yolu 
bütüne sarılmaktır.
Kurtuluşu dışarıdan gelecek bir 
«manda» nın teveccühünden bekliyen- 
lere daha acı haykırdı: pışarıdan uza­
tılan el kuvvet getirmez, kuvvet götü­
rür. Başkasının teveccühüne lâyık o l­
mak için önce kendinde liyakat olmalı. 
Dışa değil kendimize güveneceğiz. Za­
ten kendine güvenemiyene hiç bir dış 
güvenemez. Kurtuluşun sırrı dışarıda 
değil içerdedir. Samsuna ayak basmak 
milletin içine girmekti.
Daha Samsundan ordu mümettişliği 
merkezine hareket ederken Ali Galib 
vak’asına karşı aldığı vaziyet nedir? 
Onu Anadoluya ordu müfettişliğile gön­
derdiğine bin kere pişman olan Saray 
ve sadaret. Vali Ali Galibe Mustafa K e­
malin derdest edilmesi için emir verdi. 
Ali Galib sıvasta bunu başarmak için 
tertibat alırken Mustafa Kemal bir­
denbire Sıvasta görünür. Onu derdest 
edecek olan onun tarafından derdest 
edilmiştir. Hâdiselere tekaddükm etme­
nin bundan ibretli örneği olamaz. Hâ­
diseleri önliyemiyenler hâdiselerin ar­
kasından sürüklenir, önliyenler hâdise­
leri sürükler. Büyük nutuk Ali Galib 
vak’asile başlıvarak en son Cumhuri­
yetin ilânı vak’asma kadar hep hâdi­
seleri önleyip hâdiseleri yuğurmanın 
bir destanı oldu.
Gene daha yolda iken her tarafa tel-
Habib Sevük
graflar yağdırarak milleti yer yer İzmir 
işgalini protesto için mitingler yapmağa 
teşvik etti. Her taraftan protesto tel­
grafları çektirdi ve hele Samsuna ayak 
bastıktan on gün sonra 1919 mayısının 
29 unda Ali Çetinkayanın Ayvalık cep­
hesinde düşmanla çarpışmağa başlama­
sını «resmî ordunun ilk kurşunu at­
ması» diye millete heyecanlı bir tel­
grafla müjdeliyerek bu hâdiseyi bir e- 
lektrik cereyanı halinde bütün halkın 
kalbinden bir hamaset titreyişile geçi­
rişi. Bütün bunlar kütleden kuvvet al­
maktı. Dava ferdin olaydı ferd gibi 
mahdud ve ferd gibi fan i olurdu, fakat 
kütlenin malı olunca dava kütle gibi 
heybetli ve kütle gibi daimî oldu.
Kütleye hükmedersek İstibdada, küt­
leye eğilirsek anarşiye gideriz. Atatürk 
ne onu, ne bunu yaptı, o  kütleyi gö­
türdü. Götürmek için öne geçmek lâ­
zımdır. Abdülhak Hâmid gençlik piyes­
lerinin birinde:
Önde yürüdüler, fakat milleti
Arkada görüp de yürüdüler
Demişti. Bu, önderlerin milleti bırak­
madan yürüyüşlerini anlatır. Milleti bı­
rakmadan yürümek, yani milletten kuv­
vet alıp millete kuvvet olmak. Hüküm­
darlar üsttedir. Atatürk üstündü, fakat 
üstte değildi.
Millete kuvvet olmak için her şeyden 
önce kendi mesleğinde kıymet sahibi 
olmak gerek. Atattirkün artık bir ci­
han kanaati haline gelen askerî deha­
sını anlatmak için Arıburnu, Anafarta, 
Sakarya, Dumlupmar gibi birer güneş 
tecellisile parlayıp duranları değil daha 
ufak bir hâdiseyi hatırlıyalım: Cihan 
Harbinde Muş ve Bitlisin istirdadı. A - 
tatürk bu cepheye gider. Yeni bir kuv­
vet getirmedi. Vardığı gün cepheli ge­
ziyor. Mevcud kuvvetlerin yerlerini de­
ğiştirir, ertesi gün çok tehlikeli bir ta­
biye vaziyetine girdiğini gören düşman 
bu tehlikeden kurtulmak için derhal o 
iki beldemizi bırakır. Evet yeni bir kuv­
vet getirmedi. Meğer kendisi başlıbaşı- 
na yeni bir kuvvetmiş.
Büyük «Nutuk» ta tafsilâtile anlatı­
lan derviş paşa vak’asının ibretli dersi: 
Istanbuldaki devlet, Atatürkü çağırdı, 
olmadı; azletti, sökmedi; idama mah­
kûm etti, para etmedi. Nihayet onu en 
çok hürmet ettiği Derviş Paşa ile yola 
getirmek istediler. Mustafa Kemali tel­
graf başına çağıran Derviş Paşa bütün 
bir kalb samimiyetile karşısındakini 
kandırmağa çalışırken neticede Musta­
fa Kemal bu vasıtadan istifade ederek 
Saraya duyurmak isteyip de duyurama­
dığı bütün hakikatleri hükümdarın ka­
fasına dank dedirtecek şekilde duyur­
manın yolunu bulmuştu. Bu, fırsattan 
istifadeyi bilmektir. 93 harbi için «Ka­
çırılan fırsatlar» diye koskoca bir kitab 
yazıldı. Büyük Nutuk baştanbaaş hiç 
bir fırsatın kaçirılmadığını haykırması 
bakımından da ayrı bir destandır.
Atatürk günü için bana mektub ya­
zan öğretmen arkadaş, «Ata Kitab» ı 
tekrar tekrar, dikkatli dikkatli, ve not 
ala ala okuyun, bütün ömrüniizce, O- 
nun dönüm günlerinde, mevzu bulmak 
için güçlük çekmezsiniz.
İsmail H abib  SEVÜ K
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Altıncı yıldönümünde:"Ata kitab" dan alınacak dersler

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository