Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Taha Torosİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Çalışlar, Oral

Istanbul Sehir University Repository

Cumhuriyet
__________________________________ KURUCUSU: YUNUS NADİ (1924-1945) BAŞYAZARI: NADİR NADİ (1945-1991)
SIFIR NOKTASI / ORAL ÇALIŞLAR
• •
Balzac Kahveden mi Öldü?Balzac, çok kahve içen yazar­lar arasındaydı. Ünlü Fransız yaza­rın elinden kahve fincanının düş­
mediği anlatılır. Balzac, 51 yaşın­
da ölüm döşeğinde kıvranırken 
şunları söyler:
“Ölümüme yegâne sebep olan, 
elli bin fincan kahvedir. ” Balzac’ın 
gerçekten kahveden ölüp ölme­
diği bilinmez. Muhtemelen bir 
abartma. Ama onun bir kahve tir­
yakisi olduğu da gerçek. Elimde 
Taha Toros’un, İletişim Yayınla- 
rı'naan çiKan “Kşhvenin^Ö^kü^ü” 
kitabı duruyor.
Türkiye’de kahve yetiştirilmedi- 
ği halde, dünyanın birçok yerinde 
“Türk kahvesi” adı verilir kahveye. 
Bundan 23 yıl önce Arnavutluk’ta 
bir dağ başında, kahve istemiş­
tim, garson “Haa! Türk kahvesi" 
dediğinde hem şaşırmış hem de 
merak etmiştim.
Neden Türk kahvesi? Kahve ilk 
kez Habeşistan’da bulunuyor.
Ancak Habeş kahvesi yerine, Ye­
men kahvesi ünlü. Çünkü kahve­
nin güzelinin o dönemde Ye­
men'de yetiştiği söylenir. “Kahve 
Yemen’den gelir... ” eski bir türkü. 
OsmanlI Imparatorluğu’nun bu 
bölgelerde egemen olduğu dö­
nemde kahve dünyaya yaygınla­
şır.
Rivayete göre kahveyi ilk keşfe­
den Şazili adındaki bir Arap şey­
hi. Kahveye bir dönem bu neden­
le Şazili denir. Keçi ve deve sürü­
lerinin çobanları; rivayete göre 
güttükleri hayvanların garip bir 
ağacın meyvelerini yedikten son­
ra, fazla canlılık gösterdiklerini, 
hatta keçilerin mehtapta rakset­
tiklerini görmüşler.
Durumu dervişlerine anlatmış­
lar. Ünlü bir derviş olan Şazili gös­
terilen ağacın meyvelerini kayna­
tarak suyunu içmiş.
Kendisi de aynı canlılığı duymuş 
ve kahvenin meziyetlerini böylece 
keşfetmiş.
Kahveyi dünyaya ve Avrupa’ya 
yayan iseTürkler. Kahvenin Avru­
pa’ya girişi ise renkli öykülerle do­
lu. Kahvenin Avrupa’da tanınma­
sı 17. yüzyıl. Türk elçileri ve Türk 
savaşçıları yanlarında getirdikleri 
kahveyi AvrupalIlara tanıtırlar. 
Kahvenin her şehre girişinde fark­
lı bir neden olduğu söylenir. Örne­
ğin Londra’ya ilaç olarak girerken, 
Paris’e moda, Viyana’ya harp ga­
nimeti şeklinde girer.
Türk elçisi Süleyman Ağa’nın 
Paris’e OsmanlI Padişahı’nın 
mektubunu götürmesi ve orada 
kahveyi tanıtması, uzun bir öykü. 
Çok büyük ihtişamla 1669 yılında 
Paris’e gelen Süleyman Ağa’nın
tanıttığı kahveyi ilk tadanlardan bi­
risi de ünlü komedi yazarı Moliere 
olur.
Her yeni şey gibi kahvenin de 
kendisini kabul ettirmesi zaman 
alır. Daha da önemlisi, kahve, her 
yerde dinsel gericiliğin ve din 
adamlarının engelleriyle karşılaşır. 
17. yüzyılda Fransa’nın Marsilya 
kentine gelen kahve, bir türlü hu­
zurlu bir ortam bulamaz. Bir taraf­
tan din adamları, öte yandan tıp 
adamları, kahveyi kötüleyen bir 
kampanya geliştirirler. Kahvenin 
zararlı olduğunu ilan ederler.
Kahveyi dünyaya yayan Türkle- 
rin, kahveyi kabullenmesi de ko­
lay olmaz. Kahve yüzünden din 
adamları arasında ayrılık çıkar. 
Kahveyi dünyada ilk kez yasakla­
mak şerefi(!) de bize ait. İlk kez Ka­
nuni devrinde uygulanan yasağın
b a
0 )107.4
raovo Cumhuriyet
İSTANBUL VE ÇEVRESİNDE YAYINDAYIZ 
16 AĞUSTOS 1998 PAZAR
arkasında din adamlarının fetvala­
rı yer alıyordu. Zaman zaman kal­
dırılan, zaman zaman süren kah­
ve yasağı üzerine çıkarılmış çok 
fetva var.
Örneğin III. Murat 1578 yılında 
kadılara gönderdiği bir emirle kah­
velerin kapatılmasına karar verir: 
“Kahvelerde fesatçı toplantılar ya­
pıldığı, gene çocuklara türlü elbi­
seler giydirilip leventlerle gezdiril­
dikleri, hatta din adamlarının kah­
velere devam ettiği, kahvelerde 
içki içildiği, afyon kullanıldığı, ma­
cun satıldığı, tavla ve satrancın 
kumar aracı olarak bulunduruldu­
ğu, bu durumun bilim adamlarına 
yakışmadığı, halkı tembelliğe alış­
tırdığı, cahilliğe yönelttiği, milleti 
kötü yola götürdüğü..."
Padişahın bu emirlerinden güç 
alan din adamları ise kahveye ve­
rip veriştirirler. Bazıları daha da ile­
ri giderler ve şöyle söylerlerdi: 
“Kahve içmek öylesine haramdır
ki her kim buna helaldir derse, 
kendisi kâfir, avradı boş olur!"
Bizim şimdi keyifle içtiğimiz 
kahvenin özgürleşmesi bile asırla­
rın geçmesini gerektirmiş.
Kahvenin yaygınlaşmaya baş­
laması ve kahvelerin açılması, en 
çok kadınların canını sıkmış. Er­
kekler, erkek toplulukları halinde 
evlerini terk edip bu kahvelere tü­
nemişler. Bu nedenle bir keresin­
de kadınlar Mekke’de topluca ka­
dıya gidip bir süre kahveleri ka­
pattırmayı başarmışlar.
Kahvenin özgürleşme macera­
sı uzun. Balzac’ın kahveden öldü­
ğü İse tartışmalı. Kahve bütün ya­
sakları aşarak bugünlere geldi. 
Dansı diğer anlamsız yasakların 
başına.
Bir pazar sabahı, bu yazıyı bel­
ki de bir kahve eşliğinde okuyor­
sunuz. Mis kokulu, nice kahveler 
içmeniz temennisiyle iyi pazarlar 
diliyorum.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Balzac kahveden mi öldü?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository