Taha Toros Arşivi, Dosya No: 27-Eyüpİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Erseyrek, İbrahim

Istanbul Sehir University Repository

KASIM 1963
~ct- 5 û o ^ Q
17
Müslümanlar ın İkinci Kâbesİ: Eyüp
«Bu civarda Mihmandar-ı Rasulullah Haz- 
ret-i Halid Eba Eyüb-ül Ensarî Efendimizin 
kabr-i şeriflerinin bulunduğunu işittim. Acaba 
neresi olsa gerek?»
İstanbul’u almağa karar veren 24 yaşmdaki 
OsmanlI Hükümdarı Fatih Sultan Mehmed, ge- 
ce-gündüz savaş plânları ile uğraşmakta, fırsat 
buldukça da devrin büyük bilginlerde sohbet et­
mekteydi . . .  Fatih’in, sohbetlerinden zevk ve 
feyiz aldığı bilginlerin başında Şeyh Şemseddin 
Mehmed Efendi (Akşemseddin) gelmekteydi. 
Hacı Bayram Velî’den halifelik alan Akşemsed­
din askerin maneviyatını kuvvetlendrimek amacı 
ile Fatih’in arzusu üzerine Göynük’den gelerek 
orduya katılmıştı. Fatih’in otağı Edirnekapı’da, 
Akşemseddin’in karargâhı ise Ok Meydam’nda 
kurulmuştu.
Genç Hükümdar, yukardaki suali işte böyle 
bir sohbet sırasında sormuştu. Akşemseddin’e . .  
O gece sabaha kadar oturmuşlar. . .  namazı bir­
likte kılmışlardı. Cenabı Hak Akşemseddin’in 
yüzünü kara çıkarmamış, yattığı istiharede 806 
yıl önce Emevî ordularile İstanbul’un kuşatıl­
masına katıldığı sırada şehid düşen Hazreti Pey­
gamberin bayraktan Hazret-i Halid’in mezarı­
nın bulunduğu yeri görmüştü . . .  Evliya Çelebi 
bu olayı şöyle hikâye ediyor:
« . . .  957 senei hicriyesinde Cenab-ı Fatih 
Sultan Mehmed Han Gazi Istanbulu fethederken 
yetmişyedi kibar ehlûllah Eba Eyüb’ün kabrini 
tecessüse koyuldular. Ahırkâr Akşemseddin haz­
retleri «Müjde olsun» beyim, Alemdarı Resul 
olan Eba Eyüb’ül Ensarî bu mahalde medfun- 
dur!» diye bir hıyaban ormanistan içre girdi. 
Bir seccade üzeminde iki rekât namaz kılarak 
badesselam bir secde dahi idüb güya habı rahate 
varmış gibi kaldı. Bir- çoklan «efendi kabr 
Eyüb’ü bulamadığı içün hicabından haba var­
dı.» diye tarizler ettiler. Bir saat sonra Akşem­
seddin hazretleri seccadeden başını kaldırarak 
mübarek gözleri kan çanağını andırır bir halde 
Ebülfethe hitaben: «Beyim, Hikmet-i Hûda sec­
cademizi ta kabri Eyüb üzre döşemişler! hemen 
şu mahalli kazsunlar» deyince üç kişi Ebülfeth 
ile beraber Akşemeddin’in seccadesi altmı haf- 
re ağaz ettiler. Umku üç ziraa vasıl oldukda bir 
yeşil somakiden çar köşe zahir olub üzerinde 
kûfî hat ile «Hazâ kabri Eba Eyüb’ül Ensarî» 
diye tahrir edilmiş olduğu görüldü. O taş kaldın-
Eyiip Camii ve semtine kuşbakışı
Vue à vol d’oiseau de la Mosquée d’Eyub et de ses 
environs
iarak içinde vücudu Eba Eyüb zafran üe bo­
yanmış kefen içinde terütaze görüldü ki sağ el­
lerinde bir tunç mühür vardı. Taş yine haliyle 
kapadılup setredildi. . .  Sonra cümle müslümin 
ziyaret edüp türbe-i pürenvarlarmm esasına baş­
ladılar. Hala üzerindeki kubbei pürenvar, cami, 
mescid, medrese, han, hamam, imaret, çarşı, pa­
zar cümle Ebulfethi Gazinin binasıdır . . . »
Bütün Islâm âleminin ikinci bir Kâbesidir 
Eyüb . . .  Anıt’ın dış ve iç olmak üzere iki avlu­
su vardır, içinde yüzyıllar yaşamış çınar ağaç­
ları ile bir şadırvan bulunan dış avluya üzerleri 
yazıth iki kapıdan, iç avluya ise yanlarda bulu­
nan iki küçük kapıdan giriür. Iç avlunan üç yö­
nünde oniki sütuna dayanan onüç kubbeli bir 
revak vardır. Hazreti Eyüb’ün türbesi’nin bu­
lunduğu yön 16 ncı yüzyıla ait pek güzel çini­
lerle süslüdür. Avlunun ortasındaki şadırvan 
havuzu Halil Paşazade Sadrazam İbrahim Paşa 
tarafından yaptırılmıştır. Dik dörtgen şeklinde 
olan camiin şimdiki plânma göre mihrab mahalli 
doğu yönünde Lâleli ve Nuru Osmaniye Camile­
rinde olduğu gibi biraz dışarıya taşmıştır. Sekiz 
direk üzerindeki kemerlere dayanan orta kubbe3n 
dördü, büyük ve dördü küçük olmak üzere sekiz 
yarım kubbe çevirmektedir. Evliya Çelebi, anıt’- 
ın ilk yapılışına temasla şöyle demektedir:
18 Türkiye  Turing  ve otomobil kurumu
«Bu cami Fatih Sultan Mehmed Hanm bina­
sıdır ki sevabını Hazreti Eba Eyüb’e hediye ey­
lemiştir. Leb-i deryaya karib astane-i ensaride 
düz bir zemine bina edilmişdir. Bir kubbelidir. 
Mihrab tarafında yarım kubbesi daha vardır. 
Lâkin o kadar yüksek değildir. Camiin içinde 
amud yckdur. Mihrabı ve minberi musanna de­
ğildir. Hünkâr malıfeli sağ taralındadır. İki ka- 
pulu, biri sağ canibinde yan kapusu, diğeri kıble 
kapusudur. Kıble kapusu üzerinde bir mermer 
üzre celi hat ile şu tarih yazılmıştır: «Hamdülil- 
lâh beyti mamur oldu bu». Sağ ve solda iki mi­
naresi vardır. Hariminin üç tarafı hücrelerle 
müzeyyendir. Ortasında cemaat maksuresi var­
dır. Bu maksure ile kabri Eba Eyüb beyninde 
asumane ser çekmiş iki çınar vardır ki cemaat 
sayesinde ibadet iderler. Bu haremin iki kapusu 
var. Garb kapusunda taşrada büyük bir harem 
daha vardır, içinde dut vesair ağaçlarla yedi 
aded büyük çınar vardır. Bu haremin iki tarafın­
da abdest muslukları vardır.»
Eyüb Camü 1458 yılından bu yana muhtelif 
tarihlerde onarım görmüştür. Mahya taşımağa 
elverişli olmayan kısa boylu minareler 1723 yı­
lında Üçüncü Sultan Ahmed tarafından yıktırı­
larak yerine ikişer şerefeli uzun minareler yap­
tırılmıştır. Anıt’m 1766 büyük depreminde Fatih 
Camii ile beraber yıkıldığına dair bazı söylenti­
ler var ise de, bu söylentileri doğrulayacak bir 
kayda daha rastlanmamıştır. Zamanla harap 
olan camiin çevresi iriü ufaklı dükkânlar ve ev­
lerle dolduğundan Üçüncü Selim bu kötü görü­
nüşü kaldırmak amacile camü yeniden yaptır­
mağa karar verir. Evler ve dükkânların bedel­
leri verilip istimlâk edilerek, cami yalnız mina­
reler kalmak üzere 1798 de temellerine kadar 
yıktırılır. Uzun Haşan Efendi’nin nezaretinde 
yapı otuz ayda tamamlanır. Bu münasebetle 
1800 Cemaziyelâhırmın beşinci Cuma günü Se­
lâmlık resmi yeni Eyüp Camiinde yapılır.
Hazreti Eyüb’ün türbesi cümle kapısının 
karşısındadır. Fatih’in küfeki taşından yaptır­
dığı türbe sekiz köşeli olup içi 16. Yüzyılın çini­
lerde süslüdür. Bronz penceresinin çevresindeki 
çinilerden büyük bir kısmı çalındığından yerle­
rine yenileri konulmak suretile onarılmıştır. Tür­
benin ortasındaki sandukanın üstü sırma ile 
ayetler işlenmiş bir kadife ile örtülüdür ki bu 
örtü 1819 yılında türbeyi yeniden onartan İkinci 
Mahmud’undur. Yazıları ise Hattat Rakım 
Efendi’nindir.
Eyüb Türbesi’ne girilince koskoca bir Islâm
tarihi dile geür gibi olur adeta . . .  O tarih ki, 
t a . . . Hazreti Muhammed’in Mekkeden-Medine'- 
ye göçü ile başlar . . . çağımıza kadar uzanır. İn­
san, Eyüb'de bir kere secdeye yattı mı Allaha 
kavuşmuş gibi hisseder kendini. . . Huzur ve 
sükûn içindedir artık. Maddenin eziyetinden kur­
tulan vücudunda mânevi bir kuvvetin kıpırdam- 
şını duyar gibi olur. Tarih boyunca' nice hüküm­
darlar burada kılıç kuşanmışlar, duada bulun­
muşlardır. Milyonlarca kişi, Allaha açılan avuç­
larında Eyüb’ü görür gibi olmuşlar, ona adak­
larda bulunm uşlardır. . .
Türbe muhtelif devirlerde ilâveler görmüş ve 
padişahlar tarafından çeşitli eşyalarla zengin­
leştirilmiştir. 1731 yılında Birinci Sultan Mah­
mut, Hazreti Muhammed’in (Kadem-i Şerif Na­
kışlan) nı Topkapı Sarayından Hazreti Eyüb 
Türbesine naklettirmiş, Üçüncü Seüm ise sandu­
kanın çevresine san'at değeri pek büyük bir gü­
müş şebeke koydurmuştur. . .  Evüya Çelebi, 
Türbe için «Bundaki hüsnü hat Kelâm-ı Kadim­
lerin eşini Ravza-i Münevvere-i Haydardan baş­
ka bir ravzada göremedim. Kabri Eyübde olan 
ithaf ve musanna avizlerin eşi ancak Sultan Ah­
med Camiinde bulunabilir. Payı şerifinde bir su 
sarnıcı vardır ki züvvarı kiram bu sudan içer­
ler. Hafakan illetine bir devayı ruhanidir. . . »  
diyor.
İbrahim ERSEYREK
Kişise! Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Müslümanlar'ın ikinci Kabesi:Eyüp

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/178463/2/001500510006.pdf

Müslümanlar'ın ikinci Kabesi:Eyüp

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository