Taha Toros Arşivi, Dosya No: 78-Ahmet Haşimİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

[Ozansoy], Munis Faik

Istanbul Sehir University Repository

Ahmet Hasim
1
Seyreyledim eşkâli hayatı 
Ben havzı hayâlin sularında 
Bir aksi mülevvendir onunçün 
Arzın bana eşcarü nebatı...
diyen Ahmet Haşim Bey bizde “ Sym- 
boisme,, in en büyük şairidir. Dicle kena­
rında, çölün esrarlı muhitinde doğan bu 
çöl kadar vâsi dehâ, Dicle vadisinde top­
ladığı müphem ve renkli hayallerle edebi- 
vatımıza yapyeni bir şiir tarzının ilk 
niımunelerini verdi.
“Fecriâti,, ye mensup şairlerden sayı­
lan Ahmet Haşim Bey hakikatte hiç bir 
edebî mektebe mensup değildir. O, ayrı 
bir şahsiyet, belki de başlı başına bir 
mekteptir. “ Servetifiinun,, cereyanının 
muvakkat bir devamından başka birşey 
olmıyan “  Fecriâti „ zaten bir mektep 
sayılamaz ki! Bence Ahmet Haşimi “Fecri 
ati,, mektebine mensup gibi gösteren yegâne 
sebep, edebiyatımızı teşkil eden silsilenin 
en sivrilmiş şahikalarından biri olan 
şahsiyetini o cereyanın hakim olduğu de­
virde göstermiş olmasıdır- Çünkü, Ahmet 
Haşim gibi nev’i şahsına inhisar eden ve 
muasırlarının hiç birine benzemiyen bir 
şair hiç bir edebî cereyana dahil sayılamaz. 
Üstadın mektebi de —  eğer edebiyatta 
mutlaka bir mektebe dahil bulunmak 
lâzımsa —  kendisidir, diyebilirim. Evet, 
Ahmet Haşim Bey edebî bir mektep 
yetişmiş değil, fakat edebî bir mektepte 
açmış olan şairlerdendir. Bununla beraber, 
henüz onun açtığı san’at yolunda yürü­
yenler olmadı. Fakat, eminim ki, gelecek 
nesle en ziyade onun şiiri hakim olacak­
tır. Daha mektep sıralarında, şiire karşı 
alâka gösteren gençlerin bediî ihtiyacını, 
en İlâhî şiir nağmelerde, tatmin eden 
şairlerden biri, ve belki birincisi Ahmet
Haşim beydir. Mallarme’de Rimbaud’da 
Samain’de, Henri de Regnier’de ve niha­
yet Paul Yalery’de bulduğumuz yeni ve 
güzel şiirden bize, kendi lisanımızla, yalnız 
Ahmet Haşim Bey bahsediyor, —  gerçi bu 
vadide başka yürüyenler de var, fakat onlar, 
Ahmet Haşim Beydeki hayal kudretinden 
ve o ahengi beyandan mahrum bulun­
dukları için, müşarünileyh ile kabili kıyas 
değildirler.
“Fecriâti„ye mensup olmadığı şundan da 
anlaşılır ki, o teşekkül dağılınca ona dahil 
bulunan şairlerden hiç biri fazla yüksele 
mediği halde, Ahmet Haşim Bey hiç bir 
teşekkülün kuvvetinden istianeye lüzum 
hissetmeden ve hiç bir tariz ve takrize 
kulak asmadan, yalnız kendi san’atı- 
nın kudretile yükseldi. O, bugün, edebi­
yatımızın üstadları arasında başlı başına 
bir varlıktır, - hem de nev’inde mücerret 
bir varlık...
Ahmet Haşim Beyin şiir telâkkisi de 
muasırlarının ekserisinden ayrıdır. O, 
şiirde ilhamı tamamile serbest bırakmak 
ister. Hele vuzuh denilen şeyi, şiirde, 
hiç bir zaman kabul etmez; ve nesrin 
sarahat ve insicamını şiire yakıştıramaz... 
Onun nazarında şiir, biraz müphemiyete 
bürünmedikçe, şiir olamaz... O, şiirin idrak 
mıntıkaları haricine taşmış, mechulât 
içinde saklı, müphem taraftarını arar... ve 
bulur. Daima hayâl iklimlerini dolaşır. 
Şiire sokmak istedi mi “eşkâli hayatı,, 
da “havzı hayalin sularında,, seyreder... 
En ziyade ehemmiyet verdiği şey ahenktir. 
İster ki manzumedeki şiir seyyalesi birin 
bile inkitaa oğramasın.. Üstadın şiirleri 
hakikaten bir beste kadar ahenkdardır; 
işte birkaç mısra:
7
Sen her suda bir başka ziya, başka kamersin: 
Ormanların âguşu sükûtundan akan âb 
Senden alır abengine bir giryei bîtab; 
Göller ki öper büsnünü yalnız lebi saye 
Feyzinle dalar habı şebâvizi semâye; 
Sevdalara bir cennet olan sâyeli göller 
Üstünde senin büsnü esatir ile titrer.,. 
Ruhumda fakat ber dökülen katrei nurun, 
Yalnız bir ölüm, bir ebedî matemi durun 
Neylüferi giryanını, ey mabı münevver, 
Ezbarı leyalî gibi rüya ile besler.,.
Şunu da unutmıyalını ki o İlâhî ahen­
gin altında derin bir mâna ve rengin bir 
hayal de saklıdır. Fakat onu anlıyabilmek 
için insan, her halde, ruharı biraz şair 
olmalıdır.
Ahmet Haşini Beyin' renk ve hayal 
ile dolu şahsî bir lisanı vardır. Şiirlerinin 
ahengini, ve hatta lisanın şeklini tayin 
için yalnız kendi zevkini ve bizzat şiiri 
mikyas tutar. Ahengi ve hayaldeki müp- 
hemiyetin şiirini muhafaza için, çok defa, 
mânadaki sarahati ve şekil kaidelerini 
tereddütsüz feda eder. Fakat şairin hakkı 
vardır: Şiir bir mantık meselesi midir ki 
mutlaka vazilı olması icap etsin?.. Ye 
şiirde şekle fazla îtina, bazan, muhayyeleyi 
muattal bırakmaz mı?.. Hatta, bazan mâ­
nanın sarahati ahangi ve zevki âlıengi ih­
lâl edebilir. Ahmet Haşim Beyin kastettiği 
şiir dimağa ve mantıka değil, fakat ruha ve 
mualıyyileye hitap edeceği için mânanın 
sarahatinden ziyade derinliği, üslûbun 
mükemmeliyetinden ziyade ahengi lâzım­
dır.
Evet, Ahmet Haşim’in şiirleri lıeman 
daima müphemdir. O güzel şiirler münfe­
rit ve dar bir mânanın hududu içine sı­
kışıp kalamazlar. Mânaları daima bir baş­
ka mâna olmıya müsait gibidir. Zaten 
hakiki şiir mânayı kariin ruhundan alır. 
Anatole France diyor ki: “Şairâne bir ha­
yalde bir kaç mâna bulunmalı; sizin vere­
ceğiniz mâna ancak sizin için doğru ola­
bilir..,,
Bence, üstadın şiirleri o ince Fransız 
münekkit ve naşirinin aradığı mümtazi- 
yeti daima haizdir.
8
Ahmet Haşim Bey şiirin hemen bütün 
esrarına vakıf oldu. Şiir âleminin bütün 
esrar ve füsunu ile meskûn, ve bir çok 
kadar vasî, muhayyelesinde neler yaşatmaz!. 
Kıyılarında “remide ahûlar,, m su içtiği 
göller mi? suyun kenarına dizilerek ayın 
füsununa dalan “pürhayâl leylekler,, mi? 
gecenin melâline ağlıyan avare bir bül­
bül mü? Diclenin üstünde, hasta bir çocuk 
gezdirirken ayın doğmasını bekliyen hasta 
bir kadın mı istersiniz?.. Bunların hepsini 
Ahmet Haşim Beyde bulabilirsiniz, —  hem 
de birer cep defteri kadar küçük iki ki­
tapçığın içinde...
Evet, şiirin idrak mıntakalarına sığ­
mayacağını söyliyen Ahmet Haşim Bey ne 
büyük sanatkârdır ki, kariin hayalinde her 
biri şiire ayrı bir ufuk açan mısralarını 
o iki küçük kitabın dar hacmına sığdırdı.
Onları bir de şairin lisanından dinli- 
yelim:
içer gümüş kıyılardan remide ahular,
Kenarı âba dizilmiş sükûn ile bekler,
Füsunu mâha dalan pür bay âl leylekler,.
Bir bülbülü âvâre melâli şebe ağlar...
Bir basta kadın, Diclenin üstünde her akşam*
Bir hasta çocuk gezdirerek, çöllere gülfam
Sisler dağılırken o senin doğmanı bekler:
Bu hasta kadın şairin annesi, o hasta 
çocuk ta bizzat kendisidir. Şair aya yazıl­
mış bir başka şiirde - Hazan - bunu şöyle 
anlatıyor:
Ey eski kamer sen bizi elbette bilirsin! 
Annemdi o nurunda gezen zilli mabasin. 
Bendin o çocuk, bendim o simayı tahayyür.
Bilhassa ikinci mısra başlı başına 
bir şiire bedeldir;
Ahmet Haşim Bey şiirde “ Symbolisme„i 
kabul etmiş ve daha ilk eserlerde bizde 
yepyeni bir cereyan olan o tarzın üstadı 
olmuştur. Fakat, düşünülürse, şiir birazda 
“symbole,, değil midir? Şair hayatı alelâde
insanların gözü ile görmemeli, teessürlerini 
herkes gibi ifade etmemelidir. Niçin tees­
sürlerimiz müşahhas ve mücerret şekillerle, 
“ symbole,, lerle ifade edilemesin!... Zaten, 
hislerin ve fikirlerin olduğu gibi teren­
nüm edilmesinden insanlar artık usandı­
lar. Şair bir “Piyâle,, ve bir “ Karanfil,, 
tasviri altında aşkı, bir merdiveni anla­
tırken hayatı pek güzel ifade edebilir. 
Ahmet Haşim Beyin bu tarzda olan bir 
kaç şiirini buraya nakletmeyi, bu fikri 
izah için, münasip görüyorum:
Merdiven
Ağır, ağır çıkacaksın şu merdivenlerden 
Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak 
Ve bir zaman bakacaksın semaya ağlıyarak.. 
Sular sarardı... Yüzün perde perde solmakta, 
Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta... 
Eğilmiş arza, kanar, muttasıl kanar güller, 
Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller. 
Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer? 
Bu bir lisanı batidir ki ‘ruba dolmakta, 
Kızıl havaları seyret ki akşam olmakta...
Bu küçük şiir, diyebilirim ki, edebi­
yatımızın en güzel şiirlerinden biridir.
Her taşı ayrı bir ahenk taşıyan bir 
piyano gibi, her bahri ayrı bir ahenk olan 
aruzun bu ağır ve vakur vezni de hisse ayrı 
bir derinlik vermiş gibidir.
Havuz
Akşam yine toplandı derinde,..
Canan gülüyor eski yerinde 
Canan ki gündüzleri gelmez 
Akşam görünür havz üzerinde 
Mehtap kemer taze belinde 
üstünde sema ayrı bir örtü,
Yıldızlar onun güldür elinde.
İnsanın her yerde, suda, ufukta, takip 
ettiği gaye hayali, şair birkaç mısrada ne 
kudretle canlandırmış!..-
İşte, aşkı her biri bir şekilde ifade 
eden symbolique küçük şiirler:
Piyâle
Zannetme ki güldür ne de lâle
Ateş doludur tutma yanarsın,
Karşında şu gülgûn piyâle.
İçmişti Fuzûlî o alevden 
Düşmüştü o iksir ile mecnun 
Şiirin sana anlattığı bale.
Yanmakta bu sagardan içinler 
Doldurmuş onunçün şebi aşkı 
Baştan başa efgan ile nale
Ateş doludur tutma yanarsın 
Karşında şu gülgûn piyâle.
Şafakta
Dönsek mi bu aşkın şafakmdan 
Gitsek mi ekalimi leyale ?
Bizden daha evvel irişenler,
Ağlar bugün evvelki hayale...
Şair hemen her hayalin tahakkukunu 
takip eden sükutu hayali ne güzel ifade 
etmiş! Lucrece’in bir mısraını hatırladım.
Sürgit amori aliquid de medio fonte 
leporum,,
Türkçesi:
“Zevk membaından bile acı bir şey fışkırır....,,
Devam edelim:
Dönmek mi ne mümkün geri dönmek 
Düştüyse gönüller bu melâle !
Bir eldir ufuklardan uzanmış 
Zulmet bizi çekmek te visale!
Karanfil
Yârin dudağından getirilmiş 
Bir katre alevdir bu karanfil.
Ruhum acısından bunu bildi !
Düştükçe vurulmuş gibi yer yer,
Kızgın kokusundan kelebekler,
Gönlüm ona pervâna kesildi.
Herkesin bildiği ve sevdiği karanfili 
hangi şair daha iyi tasvir etmiş, onun ma­
hiyeti kim daha güzel tayin edebilmiştir?
Parıltı
A teş gibi bir nehr akıyordu 
Ruhumla o ruhun arasından.
Bahsetti derinden ona halim 
Aşkın bu unulmaz yarasından;
Vurdukça bu nehrin ona aksi,
Kaçtım o bakıştan, o dudaktan 
Baktın ona sessizce uzaktan 
Vurdukça bu aşkın ona aksi.
9
Aşkın bu suretle terennüm edilmesin­
de ayrı bir asalet ve güzellik var! Şairin 
muhayyilesi onu ne güzel hayallerle süs­
lemiş! Sonra o mısralardaki İlâhî ahenk!.. 
Bir de şiiri kafiyeli söz mesabesine düşü­
renleri düşünelim !.
Ahmet Haşim Beyin derdi müzlim 
bir ormanda karie açılmış aydınlık bir 
yoldur. O, kari için, melıtabi da, isterse, 
yere serer:
Kari, bu kitabın geçesinde 
Mehtabı seninçün yere serdim.
Fakat şair, “şiiri kamer,, isimli kısımda, 
mehtabı hakikaten, yere sermiştir.
Ahmet Haşim bey şiirin nazardan 
kaçan gizli seyyal noktalarını bulur, zap- 
teder. Tasvirlerinde ayrı bir hususiyet, 
belki hakikatten uzak, fakat tabiatın ruhuna 
yakın bir güzellik yardir. Şair hakikati 
herkesin gözüle görmez ki!.. Tasvirleri 
memleketin muaayyen bir noktasına ait 
deyil, fakat umumiyetle bütün tabiata şamil­
dir. Onun tasvir ettiği göller isterse va­
tanımızın sinesinde bulamasın, şair onları 
hayalde gördü ve şiirinde yaşattı ya, bu, 
bizce, kâfidir. Yatanın sinesinde bulunmı- 
yan ve gümüş kıyılarında “remide ahu­
ların,, su iştiği, “ pürhayâl leyleklerin,, ayın 
füsununa daldığı gölleri, küçücük kita­
bında, vatanına hediye etmiş oldu. Artık 
kurbaalı göllere bakmaktan usandınız mı 
“Göl saatları,, m açabilirsiniz... Oh! o küçük 
kitabın içinde ne geniş, ne güzel, ne 
renkli tablolar var!..
Ahmet Haşim bey bir kaç mısrada 
koca bir kasidenin ihtiva edeceği kadar 
şiiri bazen ifade ebebilir. Meselâ, işte 
dinleyiniz:
Hazan
Bir taraf bahçe, bir tarafta dere
Gel uzan sevgilim benimle yere
Suyu yakuta döndüren bu hazan
Bizi garkeyliyor düşüncelere.
10
Bülbül
Bir gamlı hazanın seherinde 
Israra ne hacet yine bülbül?
Bil kalbimizin bahçelerinde 
Can verdin senin söylediğin güle.
Tasvirlerinde, demiştim'.ki, hakikatten 
belki uzak, fakat tabiatın ruhuna yakın 
bir gözellik vardır. Evet, gözümüzle göre­
mediğimiz şeylere, musiki ile, ruhan 
nüfuz ederiz:
Su değil mevsimin havası akan, 
Duyduğun yaprağın, dalın sesidir..
Suda yıldızların parıltısıdir,
Bu karanlıkta bazı bazı çakan!..
<89»
Nasıl istersen üyle dinle, bakın 
Dalların zirvesindeyiz, ancak 
Yarıyoldan ziyade yerden uzak 
Yarıyoldan ziyade maha yakın...
Bunları mantık kabul etmese bile his 
kabul ediyor, göz görmese bile ruh 
görüyor.
Şairin öyle orijinal ve asil arzuları 
vardır ki!... Meselâ akşam bir göl, kena­
rında, ince kamışları görürde onlara 
benzemek ister:
Akşam, yine akşam, yine akşam!.. 
Göllerde bu dem bir kamış olsam!,
Ahmet Haşim Beyin tarzı olan sym­
bolisme güzel olduğu kadar da güç ve 
tehlikelidir. Gerçe hayat her hissin ve 
her fikrin mukabili olabilecek “symbole,, 
lerle doludur, fakat onları hüsnü intihap 
ve hüsnü istimal etmek şaire kalıyor. 
Unutmayalım ki “Dadaïsme,, de “symbolis­
me,, den çıkmıştır, ve symbole istimalinde 
ifrata varılırsa garabete düşmek tehlikesi 
mevcuttur, işte Ahmet Haşim Bey bu 
vadide en ziyade muvaffak olan şairimiz 
dir. O, bugün, edebiyatımızın bir kaç 
büyük üstadı arasında yüksek, pek yük­
sek bir mevki işgal ediyor. Onun 
dehası, zamanı aşarak, şiirini atilere isal 
edebilecek kadar da büyüktür.
Şair Ahmet Haşime mukabil, ve onun 
kadar büyük, bir de naşir Ahmet Haşim 
vardır ki bir ikinci makalede de ondan 
bahsedeceğiz.
Munis Fâik
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0  1 5 8 1 3 2 2 0 1 0


Ahmet Haşim

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository