Taha Toros Arşivi, Dosya No: 132-Abdülhak Şinasi Hisar. Not: Gazetenin "Yazı Odası" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

İleri, Selim

Istanbul Sehir University Repository

TT- ^C5Zl>3
10 ŞUBAT 1998 SALI
YAZI O D A SI
SELİM İLERİ_______________
Anı-Roman, Anı-Öykü, 
B en ze rleri...
Yakup Kadri Karaosmanoğlu Gençlik ve Edebi­
yat Hatıralan’nda Abdülhak Şinasi Hisar için koca­
man bir ayraç açar. Yalnız bu ayracı açabilmek için 
Abdülhak Şinasi’nin aramızdan aynlışını beklemiş; o 
yaşarken onunla ilintili düşüncelerini, duygulannı yaz­
mak istememiştir:
“Zira, ondaki içliliği ve alınganlığı ne çağdaşlanm- 
da, ne de benden evvelkilerin hiçbirinde görmemi­
şimde "
Yakup Kadri, Fahim Bey ve B iz’\, Çamlıca’daki 
Eniştemiz’i, Ali Nizami Bey’in Alafrangalığı ve Şeyh- 
liğ i’ni çok severek okuduğunu belirtir. Bu romanla- 
nyla, Abdülhak Şinasi’nin, “b ir bakır parçasını b ir al­
tın sikkeye çevirmek” çabasını, eski simyacılara ya­
raşır biçimde gerçekleştirdiği kanısındadır.
Övgülerinden sonra bir an durur Yaban romancı­
sı. Özetin özetiyle, aslında, diye devam eder, Fahim 
Bey ve Biz’deki Fahim Bey’i, ya da, Ali Nizami Bey’de- 
ki Ali Nizami’yi tanımıştım, demeye getirir:
“Ben onlann her ikisini de tanımış, her ikisiyle de 
ahbaplık etmiştim. ”
Fahim Bey, “vaktinden önce emekliye aynlmış bir 
memur" olan Fatin Bey’den başkası değildir. Kom­
şu toplantılarında zaman zaman karşılaşılmış Fatin 
Bey pek az konuşurmuş ve sözü hep kansına bıra­
kırmış.
Ali Nizami Bey’se, Sütlüce Bektaşi dergâhında rast­
lanılmış, “zavallı” bir adam olan ilhami Bey’miş.
Yakup Kadri şöyle devam ediyor:
“Abdülhak Şinasi, Fahim Bey’in altında Fatin Bey’i 
ve Ali Nizami Bey’in arkasında İlhami Bey’i keşfedi- 
şimden pek memnun kalmamıştı sanınm. Çünkü, 
her soylu romancı gibi o da tiplerinin kendi yarattık­
tan olmasını isterdi elbet. ”
Buradaki “elbet” deyişine hep derin kırgınlık duy­
dum. Gerçi Yakup Kadri, roman kişisinin, öykü, oyun 
kişisinin “mutlaka hayattan”  çıkageleceğini bir iki sa­
tır sonra kabul ediyor, ama yine de...
Sonraları düşüncelerim daha karıştı. Abdülhak Şi­
nasi’nin kendi roman kişilerinin keşfedilmesinden mi 
memnun kalmadığını, yoksa, Yakup Kadri’nin bir ‘ro­
man’ da gerçek kişiler arayışına mı sinirlendiğini dü­
şünüp durdum. Üstelik, galiba İkincisi...
Abdülhak Şinasi, Sermet Sami Uysal’la söyleşi­
sinde açıklıyor:
“(...) bunlar hayatımda görmüş olduğum adamlar­
dır. Bunlan hikâye şeklinde anlatırken, isimlerini, hat­
ta hayatlannın bazı kısımlannı, hatta yaşadıktan ma­
halleleri istediğim şekilde değiştirmişimde. Ben hi­
kâye yazdım, tarihi hatıra yazmadım. İkisinin arasın­
da büyük fark vardır. ”
Abdülhak Şinasi’nin ‘yapıntı’, ’kurmaca’ eserleri­
ne roman adını vermekten özellikle kaçındığını bili­
yoruz. Alıntıdan saptandığı gibi “hikâye”  diyor; bildi­
ğimiz hikâyeye belki, büyük olasılıkla başka bir an­
lam yükleyerek...
Döneminde pek anlaşılmamış bu tutum, o günden 
günümüze daha bir anlaşılırlık edindi.
Proust’u bilen Abdülhak Şinasi romanda yeni bir 
çağın başladığının da bilincindeydi besbelli. Proust’u 
ilk kez dilimize kazandıran Yakup Kadri de, son ro­
manı Hep O Şarkı’da bir eski İstanbul hanımefendi­
sinin anı defterini kotarmaya çalışıyordu.
Kısacası roman ‘gerçeklikten yola çıkıp, ‘kurma­
ca’ya yönelmişken; artık gerçekliği kurmacayla kay­
naştırmanın; ya da; kurmacayı, gerçekliği andınra dö­
nüştürmenin yollannı aramaktaydı. Edebiyatımızda 
böylesi bir yeni serüveni ilk alımlayan “elbet" Abdül­
hak Şinasi’ydi.
O lezzet, Abdülhak Şinasi’nin ardılı Ziya Osman 
Saba’da, Sait Faik’te, Oktay Akbal’da sürüp gide­
cekti. Ziya Osman Saba’nın özellikle Değişen İstan­
bul’daki hikâyelerini hatırlatmak istiyorum. Sait Fa- 
ik’ten de ‘Panço’ hikâyeleri...
Şimdi artık gönül rahatlığıyla ‘anı-roman’, ‘anı-öy- 
kü’ diyebiliyoruz. Adam Öykü dergisinin ocak-şubat 
sayısında Oktay Akbal’ın nefis bir anı-öyküsü yayım­
landı: “Büyükbabam ve Ben”. Gerçeklikteki büyük­
babasıyla gerçeklikteki ‘ben 'ini mi öykülüyor Akbal? 
Hiç sanmam. Kurmacasına bir gerçeklik havası ar­
mağan ediyor bence. Anılar bile öykü için kurmaca 
olup çıkıyor; Abdülhak Şinasi’nin dediği gibi, “tarihi 
hatıra” değil okuduğumuz, dört dörtlük bir öykü.
Şunu ekleyeceğim: Niye ‘anı-deneme’ olmasın! 
Nermi Uygur’un bazı denemeleri, örnekse, “Ev”, 
“Çingene Palamudu”, “Deprem”  yetkin anı-dene- 
meler değil mi?
Takvimde İz  Bırakan:
“Niye mahallenin öteki çocuktan gibi cami avlusun­
da top ardında koşmuyordum, niye kapı önlerinde 
bilye oynamıyordum, niye aşağı mahallelerdeki taş 
kavgalanna katılmıyordum? Varsa yoksa dergilerdi, 
kitaplardı, filmlerdi dostlan m, arkadaşlanm...” Ok­
tay Akbal, “Büyükbabam ve Ben”.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Anı-roman, anı-öykü, benzerleri...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository