Taha Toros Arşivi, Dosya Adı:Pierre Lotiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Deniz, Ümit

Istanbul Sehir University Repository

EKİM - KASIM 1955
- r -T ~ 5 ü U
19
"Pierre Loti"nin Haliçteki meşhur kahvehanesi
Bundan elli sene evvelki Eyüp... Güneş, 
Frenklerin «Golden Horn» veya «Corne d’Or» (’ ) 
diye isimlendirdiği Altın Boynuzu günün son 
ışıkları ile aydınlatmaktadır.
Bu sırada, Gümüşsuyunun selvilerle süslü 
yamaçlarını genç bir adam tırmanıyor.
Tam tepeye varabilmek için katedilecek yol 
uzun, yokuş da çok diktir. Genç adam, bu yüz­
den sık sık nefesleniyor ve bu arada da, asırdide 
Gümüşsüyü mezarlığında defnedilmiş insanların, 
sülüs, talik, rık’a, kırma, kûfî hatlarla yazılmış 
mezar taşlarındaki isimlerini, ölüm tarihlerini 
okuyor.
Biz tu  adamı aşağı yukarı hemen her gün bu 
yolu katederken görürüz.
Kendisi, Fransız donanmasma mensup bir 
bahriye zabitidir. Bir müddettenberi Türkiyede 
bulunmaktadır ve îstanbulda kaldığı zamanlar 
da daima bu yoldan geçip, tepedeki küçük kah­
vehaneye gitmektedir.
Nedense inzivayı pek sever. Gümüşsüyü der- 
gâh’ının arkasındaki kahveye gelen yerliler, ev- 
za ve etvanndan ecnebi olduğunu anladıkları bu 
genç zabiti, her vakit elinde kâğıt ve kalemi, göz­
leri Halicin parıltılı sularına dalmış bir halde 
düşünürken bulurlar.
İnce kıvrık bıyıkli) yakışıklı, zayıf bir genç 
olan bu Fransız, îstanbulun en bakir kısmım teş­
kil eden eski Sâdafcad’a, Halice ve Eyübe âşıktır.
Bu bahriye zabitinin ismi, hepinizin şimdi pek 
iyi tanıdığı «Pierre Loti» dir.
Devam ettiği Halice nazır küçük kahvehane­
yi Eyüplü Mustafa Galip isminde bir bahriye nö­
betçisi işletmektedir.
İki bahriyeli pek kolay ahbap olmuşlardır. 
«Pierre Loti» lstanbula ve Türklere dair eksik 
kalan bilgilerini kahveci Galip efendiden alıp, 
Gümüşsuyunun zarif selvileri karşısında «Azi- 
adé», «Les Désenchantées», «Fantôme d'Orient» 
gibi, onu Akademi Fransez'e sokan nefis eser­
lerini yazmıştır.
«Jeanne Blanche» isimli Fransız Donanması 
maiyet gemisinin süvarisi bulunan «Pierre Loti»- 
nin devam ettiği Gümüşsüyü sırtlarındaki kah­
ve bugün hâlâ onun ismini taşımakta ve bir çok 
san’at sever Fransız turistinin kâbesini teşkil et­
mektedir.
Binlerce selvinin süslediği Gümüşsüyü, elli 
sene sonra, değil bizim, «Pierre Lothnin bile ru­
hunu tazip edecek şekilde kel bir başa dönmüş­
tür. Bakımsızlıktan mezar taşlan kırılmış, Eyü- 
bün sulh ve sükûn sembolü gibi Halicin iki kıyı­
sına uzanan yeşil çayırlar fabrika gürültüleri ve 
bacaları ile dolmuş, hafif meltemlerle titreyerek 
akıp giden Haliç bir sürü kanalizasyon bakiyesi 
ile tıkanmış, Sâdabatı hatırlatan küçük adacık­
lar, çocuk karalaması gravürlerdeki kara parça­
larına benzemiştir.
«Pierre Lcti» kahvesi bugün ilk kahveci 
Mustafa Galip efendinin çocukları ve torunları 
tarafından işletilmektedir. 90-100 senelik mazisi 
bulunan bu kahve Gümüşsüyü Karyağdı cadde­
sinde miniminnacık bir kulübe ile küçük bir bah­
çeden müteşekkildir.
«Deniz derya ayak altında» tabirine uygun 
olarak bütün Haliç, Kâğıthane civan, Okmey­
danı ve iki köprüye birden nazır olan kahvenin 
manzarası ile çayından başka hiçbir hususiyeti 
yok.
Yazın kalabalık, kışın tenha olan «Pierre 
Lcti» kahvesine geceleri civardan 10-12 kişi de­
vam eder. Şimdi kahve ocağında çalışan Gafur 
efendi ve Galip efendinin kızı Safiye Hanımın 
anlattığına göre, mütareke devrinde burayı en 
ziyade ziyaret edenler îngilizlermiş, şimdi de 
Fransızlar.
Gelen ecnebiler, hiç sual sormaz, sade man­
zara}! seyreder ve kendilerinden geçerlermiş. 
Yabancıların burada en fazla itibar ettikleri şey 
Türk kahvesi imiş.
«— Alaturka kahve» der, sonra getirttikleri 
kahveyi yarım bardak suya dökerek içerlermiş. 
Artık ne kadar alaturka kahve! Varın siz kıyas 
edin.
Galip Ağanın zamanında buraya sandalye 
yetişmez, onun için yere hasır ve kilim yayarlar­
mış. Sonra da ecnebi kadınlan «— Türk evi na­
sıl olur? Görelim!» diye kahvecinin evine gider, 
içini gezer, hattâ bazan da istirahat ederlermiş.
İkinci Dünya harbi başlamadan önce < Piyer 
Loti» kahvesinin yıldızı daha parlakmış. Şehri­
mizdeki bütün ecnebiler mehtaplı gecelerde bu­
raya gelir ve «Altın Boynuz» ismini almasına 
sebep olan Halicin mehtaplı manzarasını seyre­
derlermiş.
Kahvenin civarı hep mezarlık olduğu için 
günde bir iki cenaze oradan geçermiş. Ecnebiler 
Müslümanlar kadar cenazeye hürmette azâmi 
dikkât! gösterirlermiş.
Kahvenin ateşçisi Gafur efendi diyor ki:
TÜRKİYE TURİNG vel '  20
«— Bunca senedir bir tek seyyahın cenaze 
geçerken ayağa, kalkmadığını görmedim. Hepsi 
ölüye karşı sen vazifelerini büyük bir hürmet ve
nezaketle yerine getirirler. Doğrusu ya gelen 
seyyahlar iyi insanlar, yahut da bütün insanlık
iyi.»
«Piyer Lcti» kahvesine devam eden seyyah­
ların ekserisi kahve içmeyi tercih eder ve mem­
nun kaldıklan zaman da, bir fincan için iki bu­
cuk lira vermekten kaçmmazlarmış.
Kahveci:
«— Yollarımız da bir yapılsa», diyer. «Her 
şey düzene girecek ama!» Sonra mütevekkil bir 
eda ile:
«— Aldırma bey. inşallah yakmda düzelir.»
«Piyer Loti» kahvesi, hakikaten yol bakımın­
dan pek nasipsiz.
Yürümeye kalkılsa çıkılır gibi değil. Hem 
dik, hem de Eyübe bir hayli uzak. Otcmcbil, de­
seniz o da pek kullanışlı olamaz. Çünkü daracık 
ve bir kenarı uçurum olan yoldan geçmek lâzım.
Hafazanallah, tekerleklerden biri kaydı mı, 
insanın kendisini 60 metre aşağıdaki Bahriye 
caddesinde bulması işten bile sayılmaz.
Fakaaat!...
Yokuş tırmanmayı gözünüze alır da, Halice 
nazır, bu. küçük kahveye çıkacak olursanız, man­
zaranın letafeti bakımından yorgunluğunuzu 
ânında unutmanız da muhakkaktır.
Fabrika gürültüsüne, selvisizlikten, kel başa 
dönen Gümüşsüyü sırtlarına rağmen bu mahal, 
sade seyyahların değil, yerlilerin bile görmesi 
gereken bir yerdir. Orası da muhakkak. Allah 
için büyük Fransız edibi, zevki selim sahibi bir 
zat imiş.
Ümit DENİZ
(* )  E c n e b ile r in  ve A v ru p a lIla rın  H a liç ’e v e rd ik le ri
isim .
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


"Pierre Loti" nin Haliçteki meşhur kahvehanesi

Taha Toros Arşivi, Dosya No: 134/B-Kahve.



Not: Ekte ilgili belge hakkında not bulunmaktadır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

EKÎM - KASIM 1955 19
"Pierre Loii"nin Haliçteki meşhur kahvehanesi
Bundan elli sene evvelki Eyüp... Güneş, 
Frenklerin «Golden Hcrn» veya «Corne d’Or» (* ) 
diye isimlendirdiği Altın Boynuzu günün son 
ışıkları ile aydınlatmaktadır.
Bu sırada, Gümüşsuyunun selvilerle süslü 
yamaçlannı genç bir adam tırmanıyor.
Tam tepeye varabilmek için katedilecek yol 
uzun, yokuş da çok diktir. Genç adam, bu yüz­
den sık sık nefesleniyor ve bu arada da, asırdide 
Gümüşsüyü mezarlığında defnedilmiş insanların, 
sülüs, talik, rık’a, kırma, kûfî hatlarla yazılmış 
mezar taşlarındaki isimlerini, ölüm tarihlerini 
okuyor.
Biz tu  adamı aşağı yukarı hemen her gün bu 
yolu katederken görürüz.
Kendisi, Fransız donanmasına mensup bir 
bahriye zabitidir. Bir müddettenberi Türkiyede 
bulunmaktadır ve Istanbulda kaldığı zamanlar 
da daima bu yoldan geçip, tepedeki küçük kah­
vehaneye gitmektedir.
Nedense inzivayı pek sever. Gümüşsüyü der- 
gâh’ının arkasındaki kahveye gelen yerliler, ev- 
za ve etvanndan ecnebi olduğunu anladıkları bu 
genç zabiti, her vakit elinde kâğıt ve kalemi, göz­
leri Halicin parıltılı sularına dalmış bir halde 
düşünürken bulurlar.
İnce kıvrık bıyıklı> yakışıklı, zayıf bir genç 
olan bu Fransız, Istanbulun en bakir kısmım teş­
kil eden eski Sâdabad’a, Halice ve Eyübe âşıktır.
Bu bahriye zabitinin ismi, hepinizin şimdi pek 
iyi tanıdığı «Pierre Loti» dir.
Devam ettiği Halice nazır küçük kahvehane­
yi Eyüplü Mustafa Galip isminde bir bahriye nö­
betçisi işletmektedir.
İki bahriyeli pek kolay ahbap olmuşlardır. 
«Pierre Loti» İstanbula ve Türklere dair eksik 
kalan bilgilerini kahveci Galip efendiden alıp, 
Gümüşsuyunun zarif selvileri karşısında «Azi- 
adé», «Les Désenchantées», «Fantôme d’Orient» 
gibi, onu Akademi Fransez’e sokan nefis eser­
lerini yazmıştır.
«Jeanne Blanche» isimli Fransız Donanması 
maiyet gemisinin süvarisi bulunan «Pierre Loti»- 
nin devam ettiği Gümüşsüyü sırtlarındaki kah­
ve bugün hâlâ onun ismini taşımakta ve bir çok 
san’at sever Fransız turistinin kâbesini teşkil et­
mektedir.
Binlerce selvinin süslediği Gümüşsüyü, elli 
sene sonra, değil bizim, «Pierre Loti»nin bile ru­
hunu tazip edecek şekilde kel bir başa dönmüş­
tür. Bakımsızlıktan mezar taşları kinimin Eyü- 
bün sulh ve sükûn sembolü gibi Halicin iki kıyı­
sına, uzanan yeşil çayırlar fabrika gürültüleri ve 
bacaları ile dolmuş, hafif meltemlerle titreyerek 
akıp giden Haliç bir sürü kanalizasyon bakiyesi 
ile tıkanmış, Sâdabatı hatırlatan küçük adacık­
lar, çocuk karalaması gravürlerdeki kara parça­
larına. benzemiştir.
«Pierre Loti» kahvesi bugün ilk kahveci 
Mustafa Galip efendinin çocukları ve torunları 
tarafından işletilmektedir. 90-100 senelik mazisi 
bulunan bu kahve Gümüşsüyü Karyağdı cadde­
sinde miniminnacık bir kulübe ile küçük bir bah­
çeden müteşekkildir.
«Deniz derya ayak altında» tabirine uygun 
olarak bütün Haliç, Kâğıthane civarı, Okmey­
danı ve iki köprüye birden nazır olan kahvenin 
manzarası ile çayından başka hiçbir hususiyeti 
yok.
Yazın kalabalık, kışın tenha olan «Pierre 
Loti» kahvesine geceleri civardan 10-12 kişi de­
vam eder. Şimdi kahve ocağında çalışan Gafur 
efendi ve Galip efendinin kızı Safiye Hanımın 
anlattığına göre, mütareke devrinde burayı en 
ziyade ziyaret edenler îngilizlermiş, şimdi de 
Fransızlar.
Gelen ecnebiler, hiç sual sormaz, sade man­
zarayı seyreder ve kendilerinden geçerlermiş. 
Yabancıların burada en fazla itibar ettikleri şey 
Türk kahvesi imiş.
«—  Alaturka kahve» der, sonra getirttikleri 
kahveyi yarım bardak suya dökerek içerlermiş. 
Artık ne kadar alaturka kahve! Varın siz kıyas 
edin.
Galip Ağanın zamanında buraya sandalye 
yetişmez, onun için yere hasır ve kilim yayarlar­
mış. Sonra da ecnebi kadınları «— Türk evi na­
sıl olur? Görelim!» diye kahvecinin evine gider, 
içini gezer, hattâ bazan da istirahat ederlermiş.
ikinci Dünya harbi başlamadan önce «Piyer 
Loti» kahvesinin yıldızı daha parlakmış. Şehri­
mizdeki bütün ecnebiler mehtaplı gecelerde bu­
raya gelir ve «Altın Boynuz» ismini almasına 
sebep olan Halicin mehtaph manzarasını seyre­
derlermiş.
Kahvenin civan hep mezarlık olduğu için 
günde bir iki cenaze oradan geçermiş. Ecnebiler 
Müslümanlar kadar cenazeye hürmette azâmi 
dikkati gösterirlermiş.
Kahvenin ateşçisi Gafur efendi diyor ki:
20 TÜRKİYE TURÎNG ve OTOMOBİL KURUMU
«—  Bunca senedir bir tek seyyahın cenaze 
geçerken ayağa, kalkmadığını görmedim. Hepsi 
ölüye karşı son vazifelerini büyük bir hörmet ve 
nezaketle yerine getirirler. Doğrusu ya gelen 
seyyahlar iyi insanlar, yahut da bütün insanlık 
iyi.»
«Piyer Lcti» kahvesine devam eden seyyah­
ların ekserisi kahve içmeyi tercih eder ve mem­
nun kaldıkları zaman da, bir fincan için iki bu­
çuk lira vermekten kaçınmazlarmış.
Kahveci:
«—  Yollarımız da bir yapılsa», diyor. «Her 
şey düzene girecek ama!» Sonra mütevekkil bir 
eda ile:
«—  Aldırma bey. İnşallah yakında düzelir.»
«Piyer Loti» kahvesi, hakikaten yol bakımın­
dan pek nasipsiz.
Yürümeye kalkılsa çıkılır gibi değil. Hem 
dik, hem de Eyübe bir hayli uzak. Otomobil, de­
seniz o da pek kullanışlı olamaz. Çünkü daracık 
ve bir kenarı uçurum olan yoldan geçmek lâzım.
Hafazanallah, tekerleklerden biri kaydı mı, 
insanın kendisini 60 metre aşağıdaki Bahriye 
caddesinde bulması işten bile sayılmaz.
Fakaaat!...
Yokuş tırmanmayı gözünüze alır da, Halice 
nazır, bu küçük kahveye çıkacak olursanız, man­
zaranın letafeti bakımından yorgunluğunuzu 
ânında unutmanız da muhakkaktır.
Fabrika gürültüsüne, selvisizlikten, kel başa 
dönen Gümüşsüyü sırtlarına rağmen bu mahal, 
sade seyyahların değil, yerlilerin bile görmesi 
gereken bir yerdir. Orası da muhakkak. Allah 
için büyük Fransız edibi, zevki selim sahibi bir 
zat imiş.
Ümit DENİZ
(*) Ecnebilerin ve AvrupalIların Halic’e verdikleri 
isim.
İstanbul — Sarayburnu parkı
İstanbul — Le pare de la Pointe du Serail
Gerçek trafik emniyeti 
lâzımdır
Trafik Kanununun tatbikatına başlanalı bir 
çok zaman geçti. Doğrusu böyle bir kanunun 
memleketimiz için çok büyük ve hayatî bir ihti­
yaç olduğuna inananlar, tatbikatın başlamasiyle 
mühim bir derdin karşılanacağını sanarak mem­
nuniyet duymuşlardı.
Hakikatte böyle bir derdi —  bizi için için ke­
miren bir derdi —  tedavi edecek bir tedbir karşı­
sında iç huzuru duymamak kabil değildir.
Bizim çok büyük dertlerimizden biri de traf.k 
mevzuudur, itiraf etmek lâzımdır ki, tekerlekli 
vasıta icat edildi edileli memlekette bunları bir 
nizam altına almak, ihmal ettiğimiz işlerin ba­
şında gelir. Şehir içinde şimdiye kadar belsdiye- 
lc r bir dereceye kadar bu işleri nizamlamaya ça­
lışmışlarsa da trafik, şehirlerarasında tam bir 
başıboşlukla cereyan etmiştir. Trafik nizamı ele 
almırken, daha ziyade şehirlerarası yollardaki 
aksaklıkları ve bu yollarda vasıtaların kayıt al­
tına alınması hususunu gözönünde tutmak lâ­
zımdır. Zira her trafik hatası bizde birkaç cana 
malolur. Bu bakımdan uğradığımız kayıp hiç 
bir ölçü ile ifade edilemez. Biraz gazete okuyan 
insanın, hergün vukubulan trafik kazalarında 
verdiğimiz kurbanların adedi karşısında dehşete 
kapümaması mümkün değildir. Biz bu halimizle 
dünyada korkunç bir rekorun da sahibi bulunu­
yoruz. Bundan başka bütün memleketlerde cere­
yan eden trafik kazaları içinde en akla gelmiye- 
ninin de Türkiyede vukubulduğunu dünya trafik 
mütehassısları tesbit etmişlerdir.
Her şeyden evvel insan kaynağımızı kurut­
mak istidadım gösteren bu muazzam tehlike kar­
şısında Trafik kanunundan medet ummak, fa­
cianın iztırabuıı duyanların tek tesellisi idi.
Fakat bugünkü görünüş teselli vermek kuv­
vetinden mahrumdur. Yer yer kazalar devam 
ediyor. Vasıta kazalarmda ölenler eksilmiyor. 
Bir hurda yığını halindeki vasıtalar Anadolu 
yollarında vızır vızır dolaşıyor. Üstelik, teşkilât 
ve esasa müteallik hazırlıklar tam değil.
Daha ne beklendiği bilinmez ki. Bir yüda tra­
fik kazalarında verdiğimiz kayıbrn Kore’de uğ­
radığımız kayıptan büyük olduğunu bilmek, tra­
fik emniyetini bir an evvel kurmak için daha 
hızlı çahşma yolunda kâfi bir sebep teşkil et­
melidir.
KEMAL AYDAR
/ ,  / t i ı C^ ı  r I ~
j  ~ Cr^ y^t^  s u y^ y^> !•& lo jü  ^
^ /  y  6, P°¿J OCAJ c 9J j  y  r ^ J j  ı JO -1^
*  •# ^  /  V *
Ç ^ ^ U v n c '*V-» ; - - v / i v  uy; /.
Í ' QjQT^rnJL ^  CUT  ^ 1 /
.-' y >  {/•* -¿__'C=E . (■^y\^J I
Taha Toros Arşivi
