Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Taha Torosİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

[Sevük], İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

Ağaç ve Kağnı
Bu yurdu tekrar ağaçlaya- 
hilsek vatan içinde yeniden 
vatan fethedeceğiz!
Türk inkılâbında, ileri adım geriye alınamaz, 
Adana Belediyesinin iki karan bizi şaşırtıyor
«Cumhuriyet» in 
Adanadaki hususî 
muhabirinden beş ah 
tı günlük aralıkla ge­
len iki hazin havadisi 
gazetemizde hayret- 
li bir üzüntüyle oku­
duk. Uzun müddet 
Maarif Eminliğile bulunduğum Adanayı 
iyi bilirim. Karşıdan bakınca alımlı bîr 
şehir görürsünüz: Bir tarafını Seyhanın kı­
yısına dayayıp, küreyviyeti gelirsiz bir tüm 
j sek üstünde göğsünü kabartarak, etekle- 
i rini gere gere yaymış; buğulu bir .tül al- 
ı tındaki baygın sıcaklığını zirveleri herdem 
karlı 1 orosların beyaz tırtıllı silsilesine ba­
karak avutan mahmur duruslu bir şehir. 
Kendisinde yer yer Avrupalı çizgiler var 
gibi.
Fakat bu dış görünüşe mukabil bir de 
meselâ «Yeni Otel* in üst katından şarka 
doğru iç Adanaya bakınız: Toprak damlı 
izbelerle muhtelif kattaki evler; kimisi 
zemine bitişik, yanındaki yüksek binanın 
topuğu gibi, kimisinin üstü ötekinin göğsü 
hizasında, kimi balkonsuz, kimi şahnişli, 
kerpiçle kireç, taşla tahta, kiremidle top­
rak, yükseklikle bodurluk, konakla ev, 
evle izbe, yanyana, sırtsırta, karmakarı­
şık, yapı harmanından bir yığın halinde 
karşında duruyor.
tnsan daha ilk günden anlar: Bu belde­
de köyle şehir kavga etmektedir. Bir ta­
raftan yetmiş beş binlik bir kalabalık bu­
raya şehir ol demiş, semt semt bacalarım 
yükselten fabrikalar düdüklerini öttürerek 
mamur ol diye seslenmiş; fakat, diğer ta­
raftan evlerinin altını ambar yapan çift­
çiler; pamuk ve buğday mevsimlerinde, 
yalnız kendileri birer ton gelen iri teker­
lekli üç beş bin kağnının hergün girip 
çıkışları; şehir olmak isteyen beldeye 
bunlar «hayır köy kal» diyorlar.
Köyle şehir yaka yakaya pençeleşirken 
on beş sene evvel azimli ve plânlı bir be­
lediye reisi kavganın arasına girdi. On üç 
sene kaldığı mevkiinde, ilk günden son 
güne kadar, yaptığı işe şehri köyün elin­
den kurtarmak diyebilirsiniz. Saatte yel­
kovan yürüyüşünü görür gibi köyün geri- 
leyişini ve şehrin ilerleyişini görürdük. 
Türk şehirciliğine sıkı alâka gösteren Fa- 
lih Rıfkı Atay da bilir sanırım. Ankaramn 
ve bir çok Anadolu şehirlerinin plânlarını 
çizen Yansen «gördüğüm belediye reisle­
ri içinde ne yaptığını bilene yalnız A da­
nada rasladım.» dedi.
Bitaraf ve salahiyetli bir ecnebi tara­
fından övülen belediye reisinin güzel 
eserlerinden biri de asfaltlı caddenin bul­
varıdır. Çitlere kakılmış kazıkları bile fi­
lizletecek kadar bereketli olan Adana 
toprağında, yolun iki kıyısına dikilen 
okaliptüs ağaçları on üç senede yirmi beş 
metroya fırlayıp, dalları da birbirine ka- 
vuşaıak, istasyondan şehre kadar yemye­
şil bir tünel halinde uzanmış. Adanadan 
resimli olarak gelen ilk havadis işte bu 
canım ağaçların kökünden çıkarılıp atıl­
dığım anlatıyor. Resim iki tane, birinde 
yeşil tünel, ötekinde cascavlak cadde.
«Tur.adan Batıya» da Berlinle Parisi 
mukayese ederken şöyle demiştim: «On­
lar ki şehirlerinde yapıdan çok ağaçla ö- 
ğiinüyoTİar. Ağaç deviren balta, gövde 
seren bıçaktan daha kanlı. Medeniyetin 
rengini sorsan yeşil diyecekler.»
Berlinde Lüsgarten meydânının orta­
sında yüksekliği 50 metroyu bulan bir di­
rek var. Ona «Mayıs ağacı» deniyor. Al­
manlar kireçli topraklarında ağacı bu irtı- 
faa çıkardıkları için öğünüyorlar. Yüksek 
bina teknik işi, asıl medeniyet ağacı yük­
seltmekte.
Dresden’de geçen şu ibretli hâdiseye 
bakın; Bir kamyon on beş yaşında bir 
ağaca çarpıyor. Ağaç yan yatar, ağaç 
devrilecek. Bir telefon. Derhal, sanki bü- 
'yük bir yangına koşar gibi, tam takım bir 
itfaiye gelir. Merdivenler, halatlar, aman 
dikkat, incinmesin, alabildiğine bir seyir­
ci kalabalığı, saatlerce uğraşırlar, iıerkes- 
. te heyecan, nihayet alkış tufanı, ooh. 
Ağaç yerine yerleştirildi.
Onlar bir ağaca böyle yapıyor, biz as­
falt caddenin okaliptüslerini «katliâm»
ediyoruz. Gûya yük­
sek okaliptüs yerine 
bodur akasya dike­
ceklermiş. Palamut 
uğruna levreği öldür­
mek, en arsız ağaç 
için mi en kibar ağa­
ca kıydık? Sıcak A- 
tianaya yüksek ağaçlı yeşil tünel bir ni­
met, sıtmalı Adanaya esanslı okaliptüs 
bir şifa idi. O facianın tevili yoktur.
Atalarımız ağacın kıymetini biliyordu. 
«Yaş kesen baş keser» darbı meselini bu 
milletin medeniyeti söyledi, yaş bir ağaç 
bir baştan farksız. İkisi de mahlûktur. 
Ağacı gaflet devirlerimizde unuttuk. O- 
cu unutmak, yani medeniliğimizi unut­
mak.
Küçükken bizim Edremidin kepkeleş 
«Çamtepe» sine neye o isim verildi diye 
şaşar dururdum. Bir gün bunun sebebini 
hocama sordum. Bana yeni bir şey öğret­
meğe vesile bulmuş gibi gülerek cevab 
verdi: «İsimle müsemma arasında muta­
bakat aranmaz; eğer aransaydı iğneye di­
ken, dikene batan demek lâzımdı 1»
Ah rahmetli hocam, tevil güzeldi ama 
hakikat değildi, «Çamtepe» ye o isim ve­
rildiği vakit «isim» le «müsemma» elbet 
mutabıktılar. İstanbulumuzun «Çamlıca» 
sı da taşıdığı ada rağmen neye çırçıplak- 
tır? Sami Paşazade Sezainin «Küçük 
şeyler» ini okuyunuz. Orada «250 kuruşa 
bir asır* diye bir hikâye vardır. Çamlıca 
tepesinin asırlık çamlarını 250 kuruşa fe­
da etmişler. Şimdi Adananın boylu boslu 
okaliptüsleri de bilmem kaç kuruşa bir 
fabnkatora satıldı. Vazifemiz mazinin 
gafletlerinden ders almaktır, gafletleri 
tekrar etmek değil.
Ağaç iklim verip ağacsızlık iklim alır. 
Yurdumuzun ağaçlarını yola yola dağlar 
bulutsuz, ırmaklar cılız, toprak kısır kal­
dı. V atanın böğründe birgey tükeniyor. 
Bu yurdu tekrar ağaclıyabilsek vatan için­
de yeniden vatan fethedeceğiz.
Adanadan gelen ikinci havadis, delâlet 
ettiği zihniyet itibarile birinciden de bas­
kın. On üç yıllık vazifesi esnasında şehrin 
simasını değiştiren belediye reisi kağnılan 
da ortadan kaldırmıştı. Kendileri birer 
ton gelen ve iki ton da yük taşıyan o iri 
tekerlekli acayib arabalar, biri yedekte 
olmak üzere, üçer manda ile yürürler. 
Günde şehre üç beş bin araba girdiğine 
göre on, on beş bin manda. O kadar ağır 
araba şehirde yol, o kadar çok manda 
beldede temizlik bırakır mı?
Şehirle köyün cenkleştiği Adanada o 
arabalarla o mandalar menedilince şehir 
köy olmaktan geniş çapta kurtulmuştu. 
1 abii bu karara karşı homurdananlar 
oldu. Hatta Ziraat Vekiline kadar şikâyet 
ettiler. Aydın kafalılığını ta Bursa idadi­
sinden bildiğim Ziraat Vekilimiz cevab 
verii: «Dört tekerlekten ikiye inmemek 
<çin şikâyet edeydiniz kabul ederdim, fi. 
kat iki tekerlekten dörde çıkmamak için 
yapılan şikâyeti kabul edemeyiz.»
İki tekerlek yerine dört, kağnı yerine 
araba, manda yerine beygir, boyunduruk 
yerine dizgin, yani geriye karşı ileri; bayır 
Türk inkılâbında ileri adım geriye alına­
maz. Atatürkün eserinde en dikkat ede­
ceğimiz bir ruh burasıdır. Gazetemizin 
23 şubat nüshasında bu havadis «Maziye 
dönüş» başlığile çıktı. Maziye ancak mazi­
nin şereflerinden kuvvet ve övünç almak 
için dönülür, mazideki geriyi hortlatmak 
için değil. Ayrıldığımız her geriyi ayrıldı­
ğımız yerde bir cesed gibi bırakacağız.
Adana ki en seviyeli beldelerimizden- 
dir, Adanalıîarm ileri fikirliliğini yakın­
dan ve çok iyi bilirim; eskidenberi daima 
nurlu hamleler gösteren Adananın beled- 
ye reisliğinde de şimdi Avrupa görmüş 
münevver bir gene var; öyleyken bir ta­
raftan şehrin manzarasına bedia, sıcak 
iklimine nimet, ve sıtmalı havasına şifa 
olan okaliptüslü yeşil tünel birdenbire 
baltadan geçirilir, diğer taraftan üçer 
tonluk ve üçer mandalık kağnıların hort­
latılmasına karar verilir; insan şaşırarak 
sormaktadır: Eyvah, Adanaya ne oldu ve 
Adanada neler olııvor?
İSMAİL HABİB
Y azan :
İsmail Habib
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Ağaç ve kağnı:Bu yurdu tekrar ağaçlayabilsek vatan içinde yeniden vatan fethedeceğiz!

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository