Taha Toros Arşivi, Dosya No: 112-Lokantalarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Çeşnici, Bekri

Istanbul Sehir University Repository

O F R A  Bekri Çeşnici
T T-
Samatya’da Yeşil Çardak 
Eski İstanbul’da dokunulmamış bir köşe
Samatya Meydanı'ndaki "Yeşil Çardak"ın karşısında ve hemen yanında yer alan balıkçılar, hem bu eski meydana hem de bu koltuk meyhanesine kendine has havasını katar.
E  asan meyhaneye neden gider?”
■  “  ■  Arkamızdaki masada oturan ve yü-
■  zünün kırmızısı karası, bozuk bir
■  karaciğerin haberciliğini yapıyor­
muş izlenimini veren akşamcının bu soruyu 
öfkeyle sormasının nedeni, yaşı geçkin mey­
haneci yamağının kendisine takılması oldu.
Tam rakısını yudumladığı sırada, yamağın 
kaba şakasıyla karşılaşan müşteri, önce onu 
bir güzel haşladı, sonra da bize dönüp yuka­
rıdaki soruyu sordu, sormakla da kalmayıp 
yanıttın kendi verdi:
—İşin yorgunluğunu, günün stresini atmak 
ve eve neşeli dönmek için.
Sonra da “stres” sözcüğünün, Samatya’da- 
ki bir koltuk meyhanesinde bile kullanıldığı­
na göre dilimize iyice yerleştiğini, bizim de 
artık bayağı stresli bir toplum olduğumuzu 
bile düşünmemize olanak tanımadan ekledi:
—Yoksa içip de sarhoş olmak için veya al- 
kolikiikten değil.
Sahi, insan meyhaneye neden gider?
Doğrusunu isterseniz, insan meyhaneye git­
meyi kafasına koymava görsün; öyle çok ne­
den bulabilir ki! Üstelik de çok şaşırtıcı bile 
olsa bu nedenlerin hepsi de son derece geçer- 
lidir.
Ben hep Sait Faik’in meyhane kuşluğunun 
nedenini merak etmişimdir. Daha doğrusu­
nu söylemek gerekirse, merak etmeden de ön­
ce, ona hemen bir neden bulup uydurmuşum- 
dur: Bana göre “Koca Sait”, oralara, kendi 
öykülerindeki o küçük insanları bulmak, gör­
mek, gözlemlemek ve kimi koca yürekli, ki-
Samatya nır Mamlı Urfa Çığ Köftecisi", tıpkı midye ve 
kokorecçı gibi semte sonradan gelme lerdendir.
mi korkak, kimi üçkâğıtçı, kimi sevecen, ama 
hepsi sevimli o küçük insanları gözlemek ve 
eğer bakmasını bilirseniz, yalınlığının içinde 
binlerce pırıltı taşıyan, anlatılması güç güzel­
likteki dünyalarının havasını solumak, son­
ra daha yaşananın anıya dönüşmesinin sıcak­
lığı geçmeden, sarı defteri açıp kaleme sarı­
larak o dünyayı ve o insanları, biraz gerçeği 
biraz da düşsel yanıyla ama hep mavi gözlü 
dalgın adamdan bir şeyler taşıyacak biçimde 
bizlere yansıtmak için giderdi derim.
Derim de dediğim gerçeğe uyar mı bile­
nmem.
Eğer siz de bizim yazınımızda en büyük ye­
ri kaplayan, çoğu büyük adamdan daha faz­
la yaşamın tadını yansıtan o küçük insanları 
seviyorsanız ve de onların canlı dünyalarına 
dalıp lafa karışmadan bir köşede rakınızı içe­
rek çevreyi izlemeyi de istiyorsanız, hemen 
kalkıp Samatya Meydanı’ndaki “ Yeşil 
Çardak” meyhanesine gidin derim.
Ama önerimi tutar da Samatya’ya gider­
seniz, hemen dalmayın koltuk meyhanesine!..
önce her şeyin akıl almaz bir hızla, hoy­
ratlıkla ve de zevksizlikle değiştiği bir kent­
te, şaşılacak biçimde yıllar öncesinden bugüne 
hani neredeyse dokunulmamışçasına kalmış 
olan Samatya Meydanı’nı şöyle içinize sindi- 
re sindire gezin.
İsterseniz, bir zamanlar Rumca adı Psmat- 
heia (Kumluk) olan Samatya’ya sahil yolun­
dan, eskiden surların Marmara’ya bakan ka­
pılarından birinin bulunduğu yerden girin. 
Artık kapı yoktur, ama 1871 yılında yapılmış 
tren yolunun köprüsünün altından geçebilir­
siniz. Ve orayı geçer geçmez, sanki zamanın 
kapısını açıp geçmişe adım atmış gibi olabi­
lirsiniz.
Köprünün altından geçer geçmez adım ata­
cağınız ve istavrit akmında, canlı balıkların 
plastik leğenler içinde satıldığı meydanın di­
binde Sağda, tren yoluna koşut (paralel) ren­
gârenk çamaşırların asıldığı eski ahşap evlerle 
dolu dar sokakta, “Taa fetihten beri mümin 
mütevekkil ve yoksul Kocamustafapaşa”yı 
göreceksiniz ya da gördüğünüzü sanacaksı­
nız. Çünkü o sokak taa fetihten beri mümin 
değildi. Birazdan gireceğiniz meyhanenin çok 
bilmiş ve durmadan Samatya üzerine söylen­
celer yaratan kişisi, o sokağın geçmişte “ge­
nelev sokağı” olduğunu size söyleyecek. Eğer 
o söze inanırsanız ikinci bir yanılgıya düşmüş 
olursunuz. Sokak sadece ve sadece eskiden 
gayrimüslimlerin yaşadığı, şimdi ise yerleri­
ni Anadolu’dan gelenlerin aldığı, ama kat 
karşılığı inşaatçıların henüz keşfetmedikleri 
bir eski İstanbul köşesidir. Sokağın köşesin­
deki yıkılayazmış evin altına sığınmış terziye 
göz atarak yolunuza devam edin. Manavı geç­
tikten sonra sağa saparken köşede göreceği­
niz midye ve kokoreççi, tıpkı daha sonra mey­
danın öbür ucunda rastlayacağınız, “Namlı
Urfa Çiğ Köftecisi” gibi semte yeni gelmiş­
lerdendir.
Oysa balıkçılar ve manavlar yıllanmışlar­
dır. 1970’li yılların karanlık günlerinden bi­
rinde, ben manav ile balıkçının ilginç konuş­
malarına tanık olduğumdan yüzlerine dikkat­
le bakmıştım ve bir daha da o yüzleri unut­
madım.
Balıkçı bir yandan balıklarının üzerine fı­
çıdan, konserve kutusuna doldurduğu suyu 
serpiyor, bir yandan da “Tıpkı Çetin Altan1 
m yazdığı gibi” diyordu.
Manav, Çetin Altan’m adı geçince balıkçı­
ya biraz da bigâne bir edayla sormuştu:
—Sahi Çetin Altan nerede şimdi yahu?”
Bu soru da balıkçıyı çileden çıkarmaya 
yetmişti,
—Yuh ulan, nerede diye sorulur mu, ha­
piste be hapiste, bilmiyor musun?”
Sonra da sardalyelerini satmak için bağır­
maya başlamıştı: “Canlı bunlar... Canlı can­
lı...”
O sırada bendeniz bir avukat arkadaşım ile 
demlenmekte olduğum “Yeşil Çardak”ta ken­
dimi tutamayıp
—Bravo doğrusu, adamcağız Dr. Bernard’- 
ın yapamadığını başardı. 10 günlük ölüyü 
diriltti” deyince yandaki masadan biri yerin­
den fırladı;
—Hop abicim hop” dedi, “yiğidi öldür, 
hakkını yeme. Onları ben dün gece canlı canlı
20
Fo
to
ğr
af
la
r: 
HA
SA
N 
DE
Nİ
Z
“ Küçük Paris” diye de adlandırılan Samatya’nın koltuk meyhanesi Yeşil Çardak’ta ‘iki tek atan' müdavimler..
balıkçıdan alıp Çanakkale’den getirdim. İki 
gözüm önüme aksın ki bunlar daha denizden 
çıkalı 24 saat bile olmadı.
Doğrusu biraz bozulmuş, biraz da utanmış­
tım, ama eğer ukalalık etmeseydim, bir za­
manlar Naboland’ın çarpıp batırdığı Dumlu- 
pınar denizaltısındakileri kurtarma çalışma­
larına da katılmış olan dalgıç arkadaşla ne­
reden tanışacaktım?
işte, ben balıkçı ile manavı daha o günler­
den anımsarım ve doğrusu daha o zamanlar­
dan, kırık dökük ahşap binaları surlara da­
yanmış, akşam trenlerinden yorgun memur­
ların, öğretmenlerin, ücretlilerin, öğrencile­
rin ve Aksaray’daki pastahanelerde kimi üni­
versite öğrencisi sevgilileriyle buluşan, henüz 
evlenmemiş, hemen hemen boğaz tokluğuna 
çalışan banka memuresi kızların inip meydan­
dan geçerek evlerine dağıldıkları bu semte tut- 
kunumdur.
Ve her yıl bir iki kez, “Küçük Paris” diye 
anılan Samatya’nın koltuk meyhanesinde ya 
da eskiden bulunduğu stratejik yerden 100 
metre öteye taşınmış olan Paris Birahanesi’- 
nde iki kadeh atar ve renkleri, her yanından 
fışkıran yaşam sevinciyle “Küçük Paris” la­
kabını hak etmiş Samatya Meydanı’na bakar­
ken, arada Mouffetard’ı düşünürüm. Düşü­
nürüm-, ama kıyaslama yapmam. Bilirim ki 
artık meydanın köşesindeki ‘cafe’de, Bras- 
sens’in gitarını tıkırdatıp şarkılarını mırılda- 
namadığı Mouffetard’ın bir başka yerde bir 
eşi daha olamaz ve tıpkı Samatya’nın İstan­
bul’a özgü olması gibi o da Paris’e özgüdür 
ve Samatya’da otururken, Mouffetard’da ol­
madığına üzülen bir kişi, orada da mutlaka 
Samatya’da olmadığı için üzülür. Meydanı iyi­
ce gezdikten, bakkalını çakkalını gördükten
ve bu canım, eşi bulunmaz yerin de araba par­
kına çevrilmesine kucak dolusu sövdükten 
sonra (sahi acaba belediye bu canım meyda­
nı, 10-15 araba için heba etmek yerine, orayı 
sabah erken saatlerin dışında trafiğe kapata­
rak bu eşsiz yeri kurtarmayı neden düşünmez 
acaba? Bunun için de paraya pula mı ihtiyaç 
var dersiniz?), artık “Yeşil Çardak”ın kapı­
sından içeri girebilirsiniz.
Ben dostum Mustafa Sağlamer ile son git­
tiğimde, ‘Dünya Kupası maçı’ vardı ve çap­
razımızdaki masada oturup demlenenlerden 
biri KolombiyalIların yengi sevinciyle çaldık­
ları davula bakıp dudak bükmüş,
—Davula bak davula, böyle davul mu 
olur? Sen gel de davulu bizde gör” deyince, 
masa arkadaşı atılmıştı:
—Oğlum, onlar davul değil tamtam, herif­
ler yamyam; davullar tamtam.”
Sonra da Kolombiya ve afyon üzerine taa 
Çin’deki Afyon Savaşı’na kadar uzayan ve İn­
gilizlerle Japonların karıştırıldığı bir tartış­
ma başlamıştı.
Bu arada biz, zeytinyağlı bamya, patlıcan 
kızartma, beyaz peynir, salata ve yandaki ba­
lıkçıdan alınmış yarım kilo sardalyeden (ız­
gara) oluşan masamızda rakı şişesinin dibini 
bulmaya çalışırken, insanın meyhaneye neden 
geldiğini soran arka masadaki müşteri, stre­
sini atmış, yine Samatyalı olan birine, her iki­
sinin de tanışı, zengin balıkçıyı (demek ki Sa- 
matyalı balıkçının zengini de oluyormuş) çe­
kiştiriyordu:
—Gözünü mal hırsı bürümüş; bencil ol­
muş.” Sonra da gülerek ekliyordu: “Deniz 
bencillik kaldırmaz, deniz fedakârlık ister, de­
niz alçakgönüllülük ister, deniz iyilik ister, iyi­
lik...”
Mustafa ile iki saat kadar kaldık “Yeşil 
Çardak”ta, elden geldiğince az konuşup Sa- 
matyalıların renkli dünyalarını gözlemleyerek 
ve hafiften demlenerek, sonra da 38 bin lira 
hesap ödeyip çıktık. Samatya Meydanı’ndan 
yollara vurduk kendimizi.
Sizler de eğer Sait Faik gibi o güzelim in­
sanların renkü dünyalarını gözlemlemek, ma­
sadan masaya sıkça laf atılan, insanı şaşırta­
cak konuların konuşulduğu bir dünyayı ya­
şamak, eskiden bu yana sanki dokunulma- 
mışçasına kalmış bir meydanı seyretmek is­
terseniz, gidin Samatya’daki “Yeşil Çardak” 
koltuk meyhanesine. Yandaki balıkçıdan ba­
lık aldırın, pişirtin ızgarada, beyaz peynir ve 
salata ile birlikte açtırın rakınızı ve siz de so­
run kendi kendinize:
—İnsan meyhaneye neden gider?” □
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
1 5 0 2 5 7  1 0 0 6 *


Samatya'da Yeşil Çardak:Eski İstanbul'da dokunulmamış bir köşe

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository