Taha Toros Arşivi, Dosya No: 38-Beyoğlu-İstiklal Caddesiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Zileli, Ümit

Istanbul Sehir University Repository

26 MART 2001 PAZARTESİ CUMHURİYET SAYFA
HABERLER
Beyoğlu yalnızca üzerinde restoranların, butiklerin, sinemaların, bankaların, Çiçek Pasajı’nın yer aldığı İstiklal Caddesi demek değil
Eğlencenin merkezinde 8 saat
"Beyoğlu'na çek!.." Burası beyzadelerle pezevenklerin, sokak çocuklarıyla sosyetiklerin, açlarla 
tokların, parayı saçanlarla paraya tutsakların halvet olduğu Beyoğlu!.. Bir parçası New York-Manhattan, bir 
parçası Lübnan, bir diğer parçası Anadolu, bir başka yeri Paris-Şanzelize, biraz Akdeniz, biraz Latin, biraz
Afrikalı... Biraz müstehcen, biraz muhafazakâr, biraz deli dolu...
ÜMİT ZİLELİ_______________________________
Ben, bizzat ve de uzun uzun içinde yaşamış, birinci 
elden tanıkların yalancısıyım; bir zamanlar Beyoğlu’nda 
(nostalji meraklıları hâlâ Pera demekte ısrarlıdır) iki 
çeşit insan cinsi yaşardı:
- Gündüz insanları
- Gece insanları
Bu iki insan , cinsi genellikle birbirleriyle hiç 
karşılaşmazlardı... Buna gerek de yoktu zaten; yaşam 
tarzından dünyaya bakışlarına, giyimlerinden 
ceplerindeki paraya dek hiçbir alışverişleri olamayacak 
denli uzaktılar birbirlerine...
Gündüzü yaşayanlar, yani çalışanlar, yani İstiklal 
Caddesi’ni “piyasaya” çevirenler, yani ahşverişçiler ve 
de tramvaylar gecenin belirli bir saatinde meydanı 
gece insanlarına bırakırlardı...
- Ta ertesi sabaha kadar!..
O uzun, upuzun saatler boyu Beybğlu’nun cadde ve 
sokaklarında nelerin yaşandığı, nelerin paylaşıldığı, 
hayal kırıklıkları, sevişmeler, en incesinden aldatmalar, 
aldatılmalar gecenin insanları arasında bir sır olarak 
kalırdı...
Ayrıca bunlar, gündüz insanlarını hiç mi hiç 
ilgilendirmezdi!.. Yeter ki, saati gelince gecenin insanları 
bilinmeyen inlerine çekilsin ve sokakları, caddeleri, 
mekânları gündüz sahiplerine terk etsin...
- Ta ki, alacakaranlık Beyoğlu’nun üzerine çökene 
kadar...
- Ama artık öyle değil!..
Beyoğlu’nda artık geceyle gündüz, gece inşam ile 
gündüz inşam birbirine karışmış, o üzerine titrenen 
“kutsal uzlaşma” bozulmuş...
- Beyoğlu’nda artık meydanı terk etmek yok!.. 
İstiklal Caddesi’nin bir başından ötekine “toplu volta
atan” yığınların hangi saatte, hangi mekânda takılacağı, 
hangi barda saz, hangi pub ’da caz dinleyeceği protokole 
bağlanmış hiç değil!..
Artık hangi kafenin (Artık hiçbir isim adıyla uyumlu 
değil Beyoğlu’nda) saat kaçta hangi tür canlı müzik 
yapacağı, hangisinden rock, hangisinden caz, 
hangisinden türkü nağmeleri taşacağı da keyfe keder!.. 
İşte ben, tam da burada sahneye giriyorum...
15 Mart 2001 günü, müthiş bir bahar havasının 
insanları Beyoğlu’na adeta sürüklediği öğlen saatlerinden 
gece yansına kadar volta atan on binlerin arasına 
kanşacağım... Elimde küçük not defterim bu curcunayı 
sokak sokak, saat saat yaşayacak, soma da size 
anlatacağım...
Ünlü (ve de benim hiç tadına bakmadığım) köşebaşı 
dönercilerinin hemen yanından İstiklal Caddesi’ne 
adım atıyorum...
- İşte sekiz saatlik Beyoğlu!..
'Beyoğlu şıngır mıngır!..’
Doğrusunu söylemek gerekirse, ben Beyoğlu’na sık 
sık giderim... Kimi zaman ısrarla peşine düştüğüm bir 
eski zaman dergisini yakalamak, bazen “AriTin Yeri”nde, 
gitmesem görmenin mümkün olamayacağı dostlarla bir 
iki kadeh parlatmak, ara sıra Asmalımescit’teki “ Yakup” 
ta meyhane özlemim gidermek için rotamı bu tarafa 
çeviririm...
- Ama bu defa her şey çok değişikti!..
Her şeyden önce şunu faik ettim; neresinden baksanız 
en az 25 yıldır geldiğim, çok iyi tanıdığımı sandığım 
Beyoğlu’nun hiç bilmediğim, farkına bile varmadığım 
bambaşka bir yüzü vardı!..
Ben bu 25 yü içinde Beyoğlu’na değil, Beyoğlu’nda 
yer alan bazı mekânlara gelmiştim. Hedeflediğim yere 
giderken etrafıma dikkat etmediğim için Beyoğlu’nu 
gözden kaçırmıştım doğal olarak!..
Ve Beyoğlu yalnızca üzerinde restoranların, butiklerin, 
sinemalann, tiyatroların, bankaların, Galatasaray 
Lisesi’nin, Çiçek Pasajı’nm yer aldığı İstiklal Caddesi 
demek değüdi!.. Diğer bir deyişle Beyoğlu, aslında ara 
ve arka sokaklarında yaşıyordu, hem de kesintisiz, hiç 
durmadan, dinlenmeden...
Önce fark ettiklerimi ve direnenleri anlatmam gerek 
sanırım...
Bir kere Beyoğlu, benim yıllarca önce keyifle 
okuduğum sevgili Salah Birsel’in “Ah Beyoğlu, Vah 
Beyoğlu” ya da “Beyoğlu Şıngır Mıngır” kitaplarında 
anlattığı Beyoğlu’nu bile çook gerilerde bırakmış!..
Öyle ki, sürekli yenilenen, değişen Beyoğlu’nun bu 
değişimden başı dönmüş!.. Olumlu ya da olumsuz 
gelişim ve değişimlere ayak uyduramayan “eskiler” 
yeniler karşısında birer ikişer pes edip sahneden 
çekilmiş... Ama direnenler de var, bir çırpıda sayabildik- 
lerimi siz de hatırlayacaksınız...
Örneğin İnci pastanesi hâlâ ayakta. Kapışım açıp 
girdiğinizde sanki “Pera yıllarına” dönecekmişsiniz 
duygusunu uyandıran dekoruyla bir yanında seks 
filmleri oynatan Rüya sineması, diğer yarımda floresan 
lambalarıyla aydınlatılmış vitriniyle Belita giyim 
arasında sıkışmış kalmış...
Rebul ve Taksim eczaneleri eski vitrinlerini, hatta 
eski güneşliklerini bile muhafaza ediyor... Binlerce 
“fast food” restoranın arasında Abdullah Restoran ile 
Hacı Baba Restoran, Türk yemeklerini sunmayı 
sürdürüyor.
Beyoğlu’nun anlı şanlı sinemalarından geriye yalnızca 
Emek sineması kalmış. Hâlâ o büyük, güzelim salonunda 
tek film gösterip modem zamanların “köpekkulübesi”
büyüklüğündeki sinema salonlarına rest çekiyor!.. 
Halbuki Fitaş sineması çoktan pes etti, görkemli 
salonunu sekiz parçaya böldü bile!..
Bir deÇiçek Pasajı... Eski şaşaası olmasa bile yenilerle 
aşık atmayı sürdürüyor, hem de hiç başım eğmeden...
Alemin yeni kralları 1..
Unutmadan; Beyoğlu’nda hâlâ, “Abi, yüz bin liran 
var mı”, “Bir sigara verir misin” diye soran bir dolu 
çocuğa rastlayabilirsiniz, gece ya da gündüz...
- Ben rastladım!..
Kalabalıkların bile eritemediği sokak çocuklarıdır 
onlar... Gece ve gündüz mekânlan hep oralardır. 
Özellikle ara sokaklarda hep onlar vardır...
Kendime söz verdiğim üzere, Beyoğlu’nun bütün 
sokaklarına girip çıktım. Bu âlemin yeni krallarının türkü 
barlar ve meyhaneler olduğuna bizzat tanık oldum.
Ne kadar çoktular yarabbi! ..
Üstelik pek de sosyetiktiler... Otantik olanları da 
vardı tabii. Örneğin Büyükparmakkapı Sokak tümünü 
kucaklayan en pırıltılı örnekti. Entelektüel okuyucunun 
uğrak yeri Pandora kitapçısı hemen karşıdaki Mercan 
kokoreççisi ile sut sırta vermiş olan Latin-Raggie- 
African müzik mekânı Riddim Bar’la bakışıyordu.. 
Bohem yaşamayı seçenlerin, bir diğer deyişle “kulağı 
küpelüer”in uğrak yeri Hayal Kahvesi, “özgün canlı 
müzik” çalman Dem Cafe Bar ile yan yanaydı.. Tam 
karşıdaki Barbar Bar’da ise “saz düe geldi” sloganıyla 
her gece sahne alan Ahmet Toprak' ı dinleyebilirdiniz... 
Barbar’m garsonuna işleri sordum, hiç fena değüdi. Genç 
garson, “Abi, bu caddeler sazı, sözü yeniden keşfetti” 
diyordu...
Hayal Kahvesi ise bu atağa her gece 23 ’te “Captain 
Swing” ile yanıt veriyordu!..
Çocukluğumun çizgi kahramanının adını görünce içeri 
girip sordum. “Captain Swing” eski adı “CİN’S” olan 
bir grubun yeni adıydı. Eskisi tutmayınca 
değiştirmişlerdi. Rock ve metal tarzı canlı müzik 
yapıyorlardı.
Her ban, meyhaneyi tek tek dolaşamayacağımı 
görünce İstiklal Caddesi’nde kendi kafama göre bir anket 
düzenledim. Sokakta yürüyenlerden gözüme kestirdiğim 
gençler, kapılannın önünde takılan esnaf, Çiçek 
Pasajı’ndan birkaç müşteri, Balık Pazan’ndan bir iki 
kişi ile Galatasaray Lisesi’ni astıklarını yüzlerine 
vurmadığım birkaç sevimli öğrenci de deneklerim 
oldular. Soru gayet basitti:
- En popüler yer neresi?.
Çeşitli yanıtlar aldım. Mekânlar, yanıt verenlerin 
“meşrebine göre” değişiyordu. İşte benim mütevazı 
anketimin ilk üçü:
- Şarabi: Hemen Çiçek Pasajı’run yarımdaki bu şarap 
evinde haftanın çeşitli günlerinde yemek ve şarap 
eşliğinde keyifli eğlenceler izlenebiliyordu. Garson 
kılığındaki opera ve bale öğrencileri nefis dans ve 
şarkılar eşliğinde masalara servis yapıyorlardı. 
Rezervasyonsuz yer bulunamıyordu..
- Nevizade: Ya da diğer adıyla meyhaneler sokağı.. 
Yazm sokaklara taşan masaları, kışın fasıllı sıcak 
eğlenceleriyle hep gözdeydi.. Faziletli belediye çok 
uğraşmış ama bu güzelliği yıkmaya gücü yetmemişti..
- Roxy: Beyoğlu’nun en eskilerinden. Gençlerin ve 
tabii gürültüyü sevenlerin gözdesi.. Siz benim gibi bu 
mekânların cahili bir gazetecinin anketine çok fazla önem 
vermeyin tabii!. Birçok gözde yer var Beyoğlu’nda...
Türkü sevenlerin uğrak yerleri, “Deli Mavi”, “Ora 
Bar”, “Türkü Bar”; dansı ve elektronik müziği 
sevenlerin gözde mekânlan, “Milk”, “Smoke”, “Taxim 
She” , “Switch”; cazseverlerin takıldığı “Jazz Stop” 
bunlardan yalnızca bir kaçı... O kadar çok var ki, buraya 
sığdırmak olanaksız.
Pavyonlar ve köylü kadınlar...
Beyoğlu’nda pavyon da çok ama içerikleri değişmiş !.. 
Ben pavyon muhabbetinden hep korkmuşumdur; 
çocukluğumdan kulağımda kalan, “Cebini boşaltmadan 
bırakmazlar” türünden söylemler, “bol” içip şampanya 
parası ödeten konsomatrisler hâlâ var mı bilmiyorum 
ancak program içeriğinin değiştiği kesin... Alın “Lüks 
Malibor Night Club”ı mesela... Kapışma astığı afiş, 
değişimi tüm çıplaklığı ile gösteriyordu:
- Group of Modem Ballet!..
Hani bilmeseniz meşhur Bolşoy Balesi geldi 
sanırsınız!. Aslında bu bir revü... Büyük olasılıkla 
kuzey ülkelerinden ithal bir grup parlak mini etekli güzel 
kızın şuh fotoğraftan süslüyordu kapının iki yanım. 
Girişin iç tarafında ise bir “turistik tarife” asılıydı. 
Ancak tarifede ne yazılı olduğunu görmek mümkün 
değildi. O tarifenin oraya gelen müşterinin itibarım 
ölçmek için konulduğu duygusuna kapıldım aniden... 
Öyle ya, ne yazdığını görmek için durakladığınız an 
kapıdaki kurtlar cebinizde ne olabileceğini şıp diye 
anlayabilirdi!.. Gösterilecek itibar oradaki bir saniyelik 
duraklamayla ya da pas geçmeyle ölçülebilirdi !..
Beyoğlu’nun yeni yüzünde bir de vitrindeki köylü 
kadınlar vardı!.. “Otantik” olduklarını koca koca 
yazılarla gözünüze sokan bu lokantalar bununla 
yetinmemiş, vitrinlerine köylüden bile köylü, hamur 
açan, gözleme pişiren kadınlar koymuşlardı. Gayet iyi 
de iş yapıyorlardı. Bazıları iyice ileri gitmiş, kapıyı 
açandan servis yaparıma, hatta kasiyerine kadar tüm 
elemanlarım köylü kılığına sokmuş, yetmemiş lokantanın 
ortasına yapay dereler inşa edip duvarlan hasat 
resimleriyle donatmıştı!..
Sokak aralarında tek tük kalmış klasik “birahandenk” 
ise uzun taburelere tünemiş dertli yurttaşlar “Arjantin” 
eşliğinde Ferdi Tayftır, Orhan Gencebay filmleri izleyip 
ah çekmeyi sürdürüyorlardı!..
Beyoğlu’nda yok yoktu... Örneğin eşcinsel barlar bile 
artık dergilerde yerli ve yabancı müdavimleri için her 
dilde en ince ayrıntısına kadar tanıtılıyordu...
Beyoğlu’nu size en kısa yoldan karşılaştırabilecek 
bir yer düşündüm, bulamadım. Bir parçası New York- 
Manhattan, bir parçası Lübnan, bir diğer parçası 
Anadolu, bir başka yeri Paris-Şanzelize, biraz Akdeniz, 
biraz Latin, biraz Afrikalı... Biraz müstehcen, biraz 
muhafazakâr, biraz deh dolu...
Burası beyzadelerle pezevenklerin, sokak çocuklarıyla 
sosyetiklerin, açlarla tokların, parayı saçanlarla paraya 
tutsakların halvet olduğu Beyoğlu!..
Ohh, sonunda bitti!.. Ben bu curcunada yine kendi 
mekânlarımı özledim. Kendi yaşamıma dönüyorum; 
A rif’te iki kadeh parlattıktan sonra ver elini 
Asmalımescit’in meyhaneci Yakup’u...
- Var bende bir tuhaflık!..
Beyoğlu
Menderes’le
bozuldu!..
Saatler süren Beyoğlu gezisinin ardından elimde not defteri, kafamda “Ben şimdi bunu neresinden tutayım” düşünceleri 
ile dolu bir halde “AriTin Yeri”ne 
girdiğimde İsmet Ay’la burun buruna 
geldim. Nasıl sevindim anlatamam!.. 
Önümüzdeki günlerde “60. sanat yıhrn” 
kutlayacak olan İsmet Ay, Beyoğlu’nun 
“ayaklı tarihi” gibidir. Hem mekânlarım hem 
de içinden geçip giden insanlarını en iyi o 
bilir. Çünkü o insanlarla birlikte yaşamış, 
Beyoğlu’nda hoş bir seda bırakıp çekip 
giden bütün tiyatroların tozunu yutmuş, 
Mösyö Joıj’un “Kulis”inde SaitFaik’le 
şerefe kadeh kaldırmış, M arkiz’de Haldun 
Taner’le çay içmiş, Park Otel’in barında 
sanat konuşmalarına katılmış, Le Bon’da 
Muhsin Ertuğrul’la tiyatro tartışmaları 
yapmıştır. Üstelik yaşamının çok büyük 
bölümünde de Beyoğlu’nda oturmuştur. 
Hemen yanma oturup sordum.
- Bana biraz Beyoğlu’nu anlatır mısınız?
Ters ters yüzüme bakıp “Beyoğlu mu kaldı!..” 
cevabım verdi... Israr edince önce biraz 
gönülsüz, sonra keyifle anlatmaya başladı.
Büyü bozuldu
“Ben artık Beyoğlu’na çıkmıyorum!.. Benim 
Beyoğlu’na vurgun olduğum sıralarda bir 
Markiz vardı, orada Haldun Taner oturur, 
çayım yudumlardı. Karşısında sanatçıların 
uğrak yeri Le Bon vardı.. Akşamüstleri şık 
hanımefendiler, şık beyefendiler tiyatro öncesi 
bnluşuriardı buralarda... Park Otel’de 
akşamlan Doğan Nadi, Mücap Ofluoğlu, 
Fikret Adil, Yaşar Kemal buluşur sohbet 
ederdik» Bir edep, bir erkân vardı..
- Maalesef Menderes geldi, büyü bozuldu!» 
Mesela Abdullah Efendi Lokantası vardı. 
Tüm entelektüeller giderdi oraya. Vitrininde 
bir tek gümüş şamdan, yanan bir mum, 
altında da bir kadife örtü bulunurdu. Şimdi 
git bak, vitrinde derisi yüzülmüş bir koyun, 
ağzında bir domates, kçm da bir de hıyar 
duruyor!» Karşılaştır, kıyasla bakalım!»
O zamanlar bütün sanatçılar Asmalımescit, 
Aynalıçeşme ve Tepebaşı’nda otururlardı. 
Dram Tiyatrosu neredeyse Topkapı Sarayı 
kadar önemliydi. Bir gün yangın var dediler 
koştum, baktun tiyatro alevler içinde... 
Muhsin Ertuğrul ağlayarak dert yandı:
- İsmetçiğjm, şimdi biz ne yapacağız?»
Canım yüz küsur senelik tiyatro, gözlerimizin 
önünde cayır cayır yandı gitti. Sonraları 
Bedrettin Dalan söz verdi, ‘Size daha 
güzelini yapacağım’ dedi. Ortaya altı rant 
merkezi garaj, üstü çirkinlik abidesi Sergi 
Sarayı iğrençliği çıktı!»
Ben sana Beyoğlu’nun nesini anlatayım?!.”
Üzülerek söylüyorum; Beyoğlu’nda Türkçe kesin yenilgiye uğramış!..
İstiklal Caddesi’nde ve onu kesen sokaklarda maşallah her dilden tabela 
görmek mümkün... En büyük İngilizce, onu Fransızca, Rusça, Arapça, 
Rumca tabelalar izliyor. Araya serpiştirilmiş Türkçe isimleri de görmezse­
niz, rahatlıkla bir başka ülkede olduğunuzu düşünebilirsiniz. İstiklal Cad­
desi’nde gördüklerimi yazmaya ve de sindirmeye çalışırken daha önce hiç 
tanık olmadığım bir şeyle karşılaştım... Beş ya da altı yaşlarında bir şey!..
- Küçücük bir iskemleye oturmuş; küçücük, eski, püskü bir akordeon ça­
lıyordu... Masmavi de gözleri vardı... Bir de önünde bozuk para dolu bir 
tas... Adı Adriana’ydı... Yaşım iki elinin parmaklarıyla gösterdi, altı yaşın­
daydı. Minik Adriana’dan ne yazık ki başka hiçbir şey öğrenemedim, çün­
kü Türkçe bilmiyordu... Aslında benim hangisi olduğunu bilmediğim dili
dışında hiçbir dil bilmiyordu!.. Nereli olduğunu, nereden gelip nereye gi­
demediğini öğrenemedim... Ama o kadar dokunaklı çalıyordu ki, konuş­
masına hiç gerekyoktu... Bir süre parmaklarının hareketlerini izleyerek din­
ledim Adriana’yı... Başmda saçlarım açıkta bırakan, bir eşarp, hayli genç 
ve kemikleri sayılabilecek denli zayıf kadm tam o anda geldi... Bir an kor­
kulu gözlerle bana baktı, sonra Adriana’yı, akordeonu, iskemleyi, bir de pa­
ra tasını aldı ve kaçamasına uzaklaştı. İçimin burkulduğunu hissettim, be­
ni bir ihtimal sivil polis sanmıştı galiba... Hemen köşedeki çakmakçı peş­
lerinden baktığımı görünce anlattı. - Bunlar aylardır buralarda. Ukrayna’dan 
gelmişler. Böyle akordeonlu 5-6 çocuk var. Onlar çahp para kazamyor, o 
kadm da kontrol ediyor!. .Cadde boyunca yürüdüm, ne Adriana’ya ne de di­
ğer küçük müzisyenlere rastladım. O günün mesaisi bitmişti anlaşılan...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Eğlencenin merkezinde 8 saat

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository