Taha Toros Arşivi, Dosya No: 38- Beyoğlu-İstiklal Caddesiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Gülersoy, Çelik

Istanbul Sehir University Repository

Beyoğlu'nun Serencamı
İstanbul, yaklaşık 3000 yıllık bir yerleşim. Bunun yarıdan fazlası kadar bir 
süre, iyice kısmetli; Üç imparatorluğa başkentlik etmiş.
Bu "kadim" kentin, uzun süre karşı yakasında yer alan, bizim kuşağın dev­
rinde ise tam ortasında kalan Beyoğlu semti ise, ona oranla çok yeni bir yer. 
Yaşlı bir kayınvalide ile, taze bir gelini gibi.
Roma ve Bizans'ın 1000 yıllık ömrü içinde, bugün adına Beyoğlu dediğimiz 
düzlük tepe, ağaçlık, kırlık, yemyeşil boşluklar.
Galatanın bir koloni olarak biçimlendiği 13. yy. dan itibaren, onun şehir sur­
larının hemen dışından açılan üzüm bağlarıyla da donanmaya başlamış. Bağla­
rın işlevi, Galatanın ünlü meyhanelerinin şarabı için hammadde üretimi.
Galata dışında ilk belirgin yerleşim, I500'lü yıllar ortasında Fransız sefareti­
nin, Padişahtan aldığı izinle, tepe eteğindeki yeni sarayına taşınmasıyla başlı­
yor. Sefaret, eski deyimle"ayağını sürüyor" ve zamanla bugünkü Tünel Mey­
danından Taksime kadar düz bir cadde ile onun iki yanında, az sayıda binalar 
biçimleniyor. Bu, 200 yıl kadar süren, Beyoğlunun ilk dönemi. Nüfus, 10 bi­
nin altında. Birkaç sefaret sarayı ile, onlarla ilgili cemaatlerden oluşan küçük 
bir semt.
İkinci dönem, Tanzimat reformu ve az sonrasındaki Kırım savaşıyla açılır. 
Bunlardan birincisi, yabancılara ve azınlıklara güvenceler getirir ve yeni tica­
ret anlaşmalarıyla Batıya teslim olan ekonomi, başkentin bu köşesinde yeni 
ekonomik odaklar doğurur. İkinci olay olan Kırım Savaşı ise, Müttefik Ordu­
ların masrafları nedeniyle Beyoğluna 3 yıl süreyle altın yağdırır. Bu kaynak­
larla, şehrin bu yakasında Batı tipi, Batı taklidi, bir sahne belirir; İlk tiyatrolar, 
ilk operalar, ilk oteller, ilk çay salonları, ilk konserler.........
1870 büyük yangını, bir kısım ahşap olan bu Avrupa yerleşimini siler süpü­
rür. Ondan sonra yeniden ve kârgir olarak kurulan Beyoğlu (adı hâlâ Pera'dır), 
bugün büyük kısmını gördüğümüz bir şehir ifade eder ve yangın sonrasıyla 
açılan 3. dönemde bu kent, altın çağını yaşar. Batı örneklerine göre, onların bir 
çoğundan geri kalmayan lüks bir hayat, 50 yıl boyunca bu sahnede olanca zen­
ginliğiyle ve rafinmanı ile çağıldar.
4. dönem, ülkede Cumhuriyetin ilânı ve başkenti Ankara'ya taşınmasıyla 
açılır. Yabancı imtiyazları bitmiş ve elçilik Ankara'ya taşınmıştır. Beyoğlu ya­
şamı sönükleşir, fakat fiziksel çevreler olduğu gibi duruyordun Ben, bu dö­
nemlerin bir çocuğuyum. Ailemizin bir bölümünün 1939'da yerleşmiş olduğu 
bu semti, 1965'e kadar bütün yönleri ile tanıdım.
Önemli bir nokta daha var. 1923'ten sonraki dönemde, 200 yıllık Pera adı, 
yerini milli, onurlu, ve temiz çağrışımla yeni bir isme bırakılmıştır; Beyoğlu.
II. Cihan Savaşı ve onu izleyen gelişmeleri, yani Beyoğlu'nun 5. dönemini, 
bugünkü kuşaklar biliyor ve görüyor. Geçmişe göre artık epeyce değişik bir 
yaşam dolduruyor, Beyoğlu'nun hâlâ kalabilen binalarının, içlerini ve aralarını.
Onlarla beraber, bir potansiyel ve bir şans da, hâlâ yaşamakta; "Kültür" ve 
"Turizm" gibi, birbirine ipek kordonla bağlı iki altın anahtar, bu çoğu terkedil­
miş, çoğu harabe, çoğu mahzun yapılar mevcudunu, onarabilir, camlarını sile­
bilir, kadife ve ipek perdelerini tekrar takabilir ve oteller ve dizi pansiyonlar, 
lokantalar ve cafeler ile, onların yambaşında aralarında, onlarla sarmaş dolaş, 
tiyatrolar, operalar, dans ve bale salonları ve okulları, konser, konferans, sergi 
sarayları, pek çok sayıda el becerisi ve zihin hünerleri okulları, yeni ve büyük 
bir ailenin birbirine akraba bireyleri gibi, " İstanbul’un Avrupası" saydığım bu 
semti, her gün, bir düğün yerine çevirebilirler. Beyoğlu'nun 6. dönemini açabi­
lecek olan iki yeni fonksiyonu öneriyorum; Ulusal ve evrensel bir kültür ile, 
uluslararası bir turizm kullanımı ve donatımı.
Bu önerimize, bu takvimi yayınlayarak katkıda bulunan İmtaş Sigorta'ya 
teşekkürlerimi sunarım.
Çelik GULERSOY
Destinée De Beyoğlu ,v-MsLı -f
Istanbul, une agglomération de près de 3 millénaires. Pendant plus de cette 
durée, cette ville eut bien de la chance : elle fut la capitale de trois empires.
Le quartier de Beyoğlu (autrefois Péra) qui fut pendant longtemps la rive 
opposée de cette vieille cité et qui resta sous notre génération, au milieu de la 
ville moderne, est par rapport à celle-là un site plus moderne comme une 
vieille belle-mère et sa jeune bru.
Pendant le millénaire qui fut dans l'histoire le siège de l'Empire Romain et 
Byzantin, la Beyoğlu d'aujourdhui n'etait autre que plaine, campagne et 
verdure.
A partir du 13e siècle où Galata fut transformé en une colonie, cette 
cité commence à s'équiper de vignobles de toute beauté au pied des 
remparts de la vieille ville. Fonction de ces vignobles, production de ma­
tière première pour le vin qui arrose les assomoirs réputés de Galata.
La première agglomération précise en dehors de Galata commence à 
faire son apparition vers le milieu des années 1500 avec autorisation ac­
cordée par le Sultan à l'Ambassadeur de France, pour installer un nou­
veau palais au pied de la colline. L'Ambassade traîne le pied et progres­
sivement se construit la rue droite qui aujourd'hui relie Tünel à Taksim 
entouré d'un petit nombe d'immeubles. Ce fut la première période de 
Beyoğlu qui dura près de 200 ans. La population est inférieure à 10000 
habitants. Quelques palais et quelques communautés.
La deuxième période débute avec les réformes de Tanzimat et la 
guerre de Crimée qui les suivit de près. Les premières apportent une 
certaine assurance aux étrangers et minorités. L'économie confiée à l'Occi­
dent par de nouveaux foyers économiques dans ce coin de la capitale. La 
guerre de Crimée fait pleuvoir de l’or sur Péra pendant 3 ans, en raison des al­
liés. Grâce à ces ressources, dans cette rive de la ville nait une scène de type 
occidental, d'imitation occidentale, les premiers théâtres, opéras, salons de thé, 
concerts...
Le grand incendie de 1870 ravagea cette cité européenne dont une grande 
partie des constructions était en bois, Beyoğlu reconstruit, après ce sinistre, en 
pierre, exprime une cité dont nous voyons aujourd'hui encore la majeure par­
tie. Au cours de la 3 période qui a suivi l'incendie, cette ville vit son apogée. 
Un mode de vie de confort et de luxe qui ne laisse pas désirer celui d'un grand 
nombre de pays européens, se donne en spectacle sur cette scène du Péra en 
toute splendeur pendant plus de 50 ans.
La 4e période s'ouvre à la proclamation de la République et le transfert de la 
capitale à Ankara. Fini le privilège des étrangers, fini les concessions. Les am­
bassades sont transfereés à Ankara. Le faste de Beyoğlu s'éteint peu à peu. Les 
éléments physiques de ce quartier demeurent néanmoins. Je suis un enfant de 
cette période. J'ai connu ce quartier jusqu'à ses moindres détails de 1939 où une 
partie de notre famille s'y est aménagée jusqu'à 1965.
Un autre point important, le nom bicentenaire de Péra a été remplacé par 
une autre appellation nationale, orgueilleuse et pure: "Beyoğlu" au début de 
cette 4e période républicaine.
Lgt deuxième guerre mondiale, les évolutions qui s'en suivirent, c'est-à-dire 
la 5 période de Beyoğlu, la génération contemporaine la connaît et la vit. Au­
jourd'hui, les bâtiments, recoins et espaces qui subsistent encore dans Beyoğlu 
se remplirent par une vie substantiellement différente de celles que l'on y a ja­
dis connu.
Un potentiel et une chance subsistent encore comme la culture et le tou­
risme: deux clés d'or attachées l'une à l'autre par un cordon de soie, peuvent re­
mettre en l'état cette plaisance d'immeubles pour la plupart délaissés, ruineux 
et tristes, elles peuvent en nettoyer les vitres, remettre les rideaux de velours et 
de spie et de transformer ce quartier que je considère être l'Europe d’Istanbul, 
en une noce joyeuse avec ses hôtels, pensions, restaurants, cafés et jouxtant 
dans une exemplaire accolade avec cette dernière faire revivre les théâtres, 
opéras, salons de dance et de ballet, palais d'exposition, de concerts, de confé­
rence, écoles qui oeuvrent nombre d'intelligences et de manufacture à l'instar 
d une grande famille dont les membres se retrouvent enfin.
Je propose donc de nouvelles fonctions qui pourront lancer la 6e période de 
Beyoğlu; une culture nationale et universelle et un tourisme international.
Je remercie İmtaş Sigorta qui contribue à cette proposition en publiant ce 
beau calendrier.
Çelik GÜLERSOY
Kişisel Arşivlerde Istanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Beyoğlu'nun Serencanı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository