Taha Toros Arşivi, Dosya No: 114-Müzeler.



Not: İstanbul Arkeoloji Müzeleri Yayınları:XVIII'den ayrı basımdır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Fıratlı, Nezih

Istanbul Sehir University Repository

<rOl»
İSTANBUL ARKEOLOJİ MÜZELERİ YAYINLARINDAN
X V I I I
İ S T A N B U L  A R K E O L O J İ  M Ü Z E L E R İ
Y I L L I Ğ I
(No. 5)
A R C H A E O L O G I C A L  MUSE UMS OF İ S T A N B U L  
F I F T H  R E P O R T
Ayrı Basım
İbrahim Horoz Basımevi 
İ S T A N B U L  
1 9  5 2
Istanbul ve Civarından Üç Not
Burada geçen yıllığımızda olduğu gib i1 ve onun devamı olmak 
üzere, Müzemizin İstanbul içinde ve civarındaki faaliyetiyle alâkalı 
bir kaç noktayı not edeceğiz.
1 — Sultanahmet, Nakilbent sokağında halen harap bir halde 
olan Nakilbent Camii karşısında evvelce E. Mamboury'tarafından 
plânı neşredilmiş bulunan Bizans çağına ait sarnıcın2 içi temizle­
nirken kalıntılar arasında üç mermer esere rastlanmıştır. Temiz­
lenen kısımda maktalarda görüldüğü üzere, sarnıç iki ayrı çağda 
dolmuştur. Bu eserler sarnıcın bir kısmında açılan 2 x 5  m. lik 
bir çukurda, fazla horasan harç ve mermer kırıkları ihtiva eden 
birinci tabakada tabana yakın ele geçmiştir. İkinci tabakanın yakın 
zamanlarda sarnıca atılan süprüntülerle teşekkül ettiği anlaşılıyor. 
Bulunan eserlerden biri, iki tarafında monogram ihtiva eden 0.38 x 
0.35 x 0.055 m. ölçüsünde bir korkuluk levhası parçasıdır (Res. 31). 
Diğer iki eser kabartmadır, ölçüsü 0 .5 0 x 0 .3 0 x 0 .1 1 5  m. olan 
birincisinde kalan izler parçada beş giyimli şahıs olduğunu göste­
riyor ; şahıslarının hepsinin yüzleri harabolmuştur. Soldan ilk ikisi 
ellerinde rulo tutuyorlar. Sağda içten tasvir edilmiş açık bir kanat 
parçası görülmektedir (Res. 30). Bu şahısların havariler olması ih­
mal içindedir. Kabartmanın beşinci asır başına ait olması gerekir.
İkinci kabartma 0.67 x 0.55 x 0.12 m. ölçüsündedir (Res. 28). Üst 
kısmında yaprakların kıvrımları arasında küçük hayvan figürleri 
olan bir akantus firizi görülüyor. Bu firizin en yakın benberi Se- 
lânikten gelen anbonda mevcuttur3. Kabartmada sola müteveccih 
bir melek, vardır, meleğin öne uzanan sağ kolunun omuza yakın
0  İstanbul Arkeoloji Müzeleri Yıllığı No. 4, (İstanbul, 1950), s. 40-43.
2) E. Momboury-Th. Wiegand, Kaiserpalaste von Konstantinopel, (Berlin, 
1934) s. 47, Lev. CXIV. Tetkik ettiği zaman dolu olduğu için Mamboury sütun­
ların yüksekliğini olçememiştir. Onun (bl) rumuziyle gösterdiği sütunun yüksek­
liği 8.00 m., kaidesinin yüksekliği 0.16 m. dir.
3) G. Mendel, Catalogue des Sculptures, II, No. 643.
57 —
yerinde bir aslan veya panter başı vardır, kalçasına yakın kısmın­
da da başka bir şahsa ait açık bir el görünmektedir. Saçlar bir
Res. 28
Nakilbent camii yanındaki sarmıçta bulunan kabartma parçası (Env. No. 5122). 
Fragment of relief discovered in cistern near Naklbend Mosque.
bant ile sıkılmış ve omuzlara sarkan buklelerin işlenişinde matkap 
kullanılmıştır. Ağız hafifçe aralık, gözler bir noktaya bakar halde 
ve açıktır. Göz bebekleri oyularak gösterilmiştir (Res. 29). Kanatlar 
birbirinden fazla ayrı değildir, uçları yukarı doğrudur sağda Meleğin 
arkasında bir ağaç vardır. Bu kabartmanın bir lahit parçası olma­
sı hatıra gelirse de gerek üstteki firiziıı kalınlığı ve gerekse üst 
kenarının işlenişi ve sağ yanının lahitlerde olduğu gibi köşe yap­
mayıp, diğer bir levha ile birleşecek şekilde işlenişi bu ihtimali 
azaltmaktadır. Bu iki kabatma ayni esere ait olabilir, kalınlıkları 
aşağı yukarı aynıdır. Bir çok farklara rağmen melek ihtiva eden 
kabartmayı, bilhassa meleğin giyinişi bakımından îstaııbulda Sarı-
—  58 —
güzelde bulunan prens lahti ile mukayese etmek gerekir1. Ağacın 
benzerine de beşinci asra ait fildişi eserlerde2 ve diğer lahitlerde 
rastlanabilir 3 Bu sebeple bu parçada V inci asır başına tarilılenebilir.
2 — Çapa Selçuk Kız 
Sanat Enstitüsü yakınında 
tranvay caddesi ile 'Şair 
Mehmet Emin sokağı köşe­
sindeki evin bahçesi düzel­
tilirken, bu günkü zeminden 
1.00 m. kadar derinde, mü­
zemizde Istanbulun muhte­
lif yerlerinden gelmiş bir 
çok benzerleri olan Bizans 
çağına ait, içi cesedin başını 
koymağa mahsus dairevi 
bir kısım ihtiva eden mer­
mer bir lahit meydana çık­
mıştır (Res. 32). Bulunduğu 
zaman üzeri kaba yontulmuş 
bir plak ile kapalı idi. Aynı 
sahada bir kaç sene evvel 
tranvay caddesi yapılırken 
Hereke taşından yapılmış 
salipler süslü bir lahit ka­
pağı parçası (Envanter No. 
4955, res. 33) ile Helenis­
tik çağa ait mermer bir 
mezar steli de (Envanter No. 4941,) bulunmuş idi. Stelin asıl kita­
besi silinmiş sonradan kaba bir şekilde yeni bir kitabe kazınmıştır. 
Bu üç mezar buluntusunun bu sahada ele geçmiş olması, burasının 
Bizans çağında ufak bir nekropol veya bir kilise haziresi olabilece­
ğine işaret eder.
Res. : 29
5122 No. lu kabartmanın detayı. 
Detail of relief Inv. No. 5122.
9  Arif Müfit, Istanbulda bulunan bir prens lahti, (İstanbul, 1934) ; Johannes
Kollwitz, Oströmische Plastik der Theodosianinischen Zeit, (Berlin, 1941) s. 132- 
145, Taf. 45-47.
2) Louis Bréhier, La Sculptures et les A rt Mineurs Byzantines, (Paris 1936), 
PI. XXIII.
3) O. Wulf, Altchristliche und Byzantinische Kunst (Berlin, 1915), Taf. VIII,
—  59 —
R e s . : 30
Aynı sarnıçta bulunan kabartma parçası (Env. No. 5120) 
Fragment of relief discovered in same cistern.
. Res : 31
Aynı yerde bulunan korkuluk levhası parçasının ön ve arka yüzü (Env. 5121). 
Front and back of a fragment of parapet slab discovered same place.
—  60 —
3 — Büyükdere Çayırbaşı mevkiinde bir bahçede kuyu kazı­
lırken bazı mimari parçalara rastlanmıştır. Bu parçalar, muhteme­
len muahhar Bizans çağma ait olan basit mezarların inşaasında 
kullanılmışlardır. Bunlar parçalanmış halde bir korkuluk levhası 
ile diğer korkuluk levhalarına ait parçalar ve Teodosius çağına 
ait bir plastro başlığı kaplama levhasıdır. Nispeten tam olan kor- - 
kuluk levhasının (Res. 34) bir yüzü düzdür, diğer yüzünün etrafı 
silmelidir, ortada küreyi temsil eden bir yuvarlak üzerinde bir haç 
görülmektedir. Bu levha hafifçe münhani olup sağ kenarı merdi­
ven babası şeklinde yontulmuştur. Ayasofyadaki bu nevi korkuluk 
levhalarını dikkate alırsak bu eserin de VI inci asra ait bir bina­
dan gelmiş olacağını kabul edebiliriz.
Nezih FIR ATLI
Three Notes From Istanbul
(SUMMARY)
As in the last Report of this Museum 11 wish to continue to 
record a few interesting facts about the work done by the 
Museum in Istanbul and the neighbourhood.
1. While cleaning the interior of the Byzantine cistern oppo­
site the Naklbend Mosque, now in ruins, in Naklbend Street at 
Sultan Ahmed 2 three marble objects were found. One is a fragment 
(0.38x0.35x0.55 ms.) of a parapet with monogram on both faces 
(fig. 31). The other two are reliefs. On one o f them (0.50 
x 0.30 x 0.115 ms.) are traces of five clad figures. The faces 
are all effaced. The two figures on the left hold volumens. On 
the right is a fragment o f an open wing (fig. 30). The figures 
probably repsesented apostles. The relief may be dated to the 
beginning of the 5th century.
—  61 —
The size of the second fragment is 0. 67 x 0. 55 xO. 12 ms. 
(fig. 28). On the upper part is a frieze of acanthus leaves with 
figures of small beasts between. The nearest similarity to this is 
found in a pulpit from Salonica 3. In the relief is an angel facing 
left, the right arm is stretched forward, near the right shoulder 
is the head of a lion or a panther, near the hip is an open hand 
belonging to another figure. The hair is held by a band, the curls 
falling down to the shoulders are worked with the drill. The mouth 
is slightly open, the eyes are wide open, the pupils are incised 
(fig. 29). The wings are not wide apart, the tips are upwards. On 
the right, behind the angel, is a tree. One might be led to think 
that this relief is a fragment of a sarcophagus but the thickness 
of the frieze above and the treatment of the upper border, and 
the fact that the right side, instead of forming an angle as in 
sarcophagi, is treated so as to insure connection with another 
panel does not render this very probable. The two reliefs may have
Res : 32
Çapada bulunan mermer Lahit. 
Marble sarcophagus found at Çapa
belonged to one object, the thickness is about the same. In spite 
of many differences the relief with the angel, especially from the 
point of view of raiment, give ground for a comparison with the
-  62 -
Prince’s Sarcophagus discovered at Sarigiizel, Istanbul4. Similar 
trees may be found in many ivory objects5 and sarcophagi8 of the
)6 o  -------
R es: 33
Çapada bulunan lahit kapağı parçası (Env. No. 4955). 
Fragment of sarcophagus lid found at Çapa.
5th century. For this reason this 
the beginning of the 5th century.
2. When levelling the 
garden of a house situated in 
the corner of Şair Mehmed 
Emin Street and the main 
street near the Selçuk Art 
School for Girls at Çapa, Is­
tanbul, at a depth of about 
one metre was discovered a 
marble sarcophagus with in­
terior of anthropoid shape 
similar to numerous Byzantine 
sarcoghagi which entered the 
Museum, from various places 
in Istanbul (fig. 32). When 
discovered it was covered with 
a roughly hewn marble slab.
In the same site a few years 
ago when laying down the 
tramway rails they discovered 
a fragment of the lid of a 
itnwfole sarcophagus of Hereke 
stone (Inv. No. 4955, fig. 33) 
and a marble stele of the 
Hellenistic period (Inv. No. 
4941). The inscription on the
gment also can be dated to
t—
S '
1
Res : 34
Büyükderede bulunan tnermer korkuluk 
levhası (Env. 5118).
Marble parapet slab found at Biiyiikdere.
stele had been erased and a new
—  63 —
inscription roughly engraved. The discovery of those three objects 
in that place indicate that the site may have been in the Byzantine 
period a small necropolis or a churchyard.
3. At Buyukdere, on the Bosphorus, while digging a well in 
a garden at Qayirba§i some simple graves were discovered. In the 
structure of one grave had been used ancient architectural fragments. 
They were fragments of pilaster capitals of the Theodosian 
period and one fragment of a parapet (fig- 34). The slab is slight­
ly convex, the back is plain, the front is decorated with mouldings, 
in the centre is a relief cross on a small circle, symbol of the 
world. The right edge is hewn in the shape o f a baluster. Since 
that kind of parapets exist in Saint - Sophia we can admit that 
ours dates also from the 6th century.
Nezih FIRATLI 1*6
1. Archaeological Museums o f Istanbul, Fourth Report, Istanbul, 1950, pp, 
40-43.
2 E M am boury-Th. Wiegand, Kaiserpaläste von Konstantinopel, Berlin,
1934, p. 47, PI. CX1V.
*. G. Mendel, Catalogue des Sculptures, II, No. 843.
4. Arif Miifid, Ein Prinzensarkophag aus Istanbul, Istanbul, 1934; Johannes 
Kollwitz, Oströmische Plastik der Theodosianischen Zeit, Berlin, 1941 pp. 132 
145, Pis. 45 -47 .
6. Louis Brehier, La Sculpture et les Arts Mineurs Byzantins, Paris, 1936,
PI. X X 11 I •
0. 0. Wulf, Altchristliche und byzantinische Kunst, Berlin, 1915 PI. VIII.
Kişisel Arşivlerde Istanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
illllil


Archaeological Museums of Istanbul Fifth Report

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository