Taha Toros Arşivi, Dosya No: 39-Galata.



Not: Derginin "Özlemin Tadı Başkadır" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tutel, Eser

Istanbul Sehir University Repository

İstanbul’un Başının Üstünde 
İstanbul’dan da Eski Bir Tarih:
Galata
Kulesi
İmparator (Jüstinyen) Iustinianus’un 528 de 
yaptırdığı bir kulenin yerinde yükselen bugünkü 
Galata Kulesi, İstanbul 'un fethinden ¡04 yıl önce 
¡349yılında Cenevizliler tarafından yapılmıştır. 
Amaç, Bizans'ı gözetlemek, ve limana girip 
çıkan gemileri denetim altında tutmaktı.
E skiden Galata de­nince ilk aklıma ge­len, Galata Kulesi ile Galata Köprüsü 
olurdu... Bırakın 
bir süre önce 
Galata Köprii- 
sü’nün adının 
Karaköy Köprü­
sü diye değiştiril­
mesini, bugün 
bile Galata de­
nince gözlerimin 
önünde ilk beli­
renler, yine o ka­
lın gövdeli, tepe­
si külahlı Galata 
Kulesi ile çocuk­
luğumun petek parmaklıklı, 
bugünkünden bir önceki 
Galata Köprüsü oluyor. 
Sanıyorum 60’lı yılların 
başıydı... Bir 
gün Yüksekkal- 
dırtm’dan Kara­
köy’e inerken 
kuleye çıkmak 
istemiştim de, 
kapalı olduğun­
dan içeriye gire­
memiştim. Ko­
nuştuğum çev­
redeki esnaftan 
biri, kule merdi­
venlerinin çok 
harap olduğunu,
Özlemin Tadı 
Başkadır
Eser Tutel
86
üst katların yer yer çürüyüp çöktü­
___________________________ ___  Bütün Dünya • M ayıs 2003
ğünü, bu nedenle de içeriye kim­
seleri almadıklarını söylemişti.
Ama sonradan Belediye Başka­
nı Haşim İşcan’ın döneminde kule 
esaslı bir şekilde onarıldı, içine tâ 
üst katlara çıkan bir de asansör 
yerleştirildi.
Bu arada çepeçevre geniş pen­
cerelerin çevirdiği üst kat da lüks 
bir lokanta ve gece kulübü olarak 
düzenlendi. 28 Eylül 1967 tarihin­
de açıldığı zaman İstanbul, bir ta­
rihî ve turistik mekan daha kazan­
mış oluyordu. Gerçekten de üst 
katın o daracık balkonu, kentte 
ilk gökdelen yavruları yükselme­
ye başlayıncaya dek, İstanbul’un 
en güzel 
seyred ile - 
bildiği en 
yüksek yer­
di. Günü­
müzde İs- 
t a n b u l ’ a 
gelen tu­
ristler, eğer 
biliyorlarsa, 
kuleye çıkıp çevreyi seyretmeden 
kentten ayrılmak istemiyorlar.
Y alnız Galata’nın değil, tüm Beyoğlu'nun en tipik simgesidir bu tarihî kule... Zarafetten pek nasibini 
alamamış da olsa, Galata Kulesi’nin 
Beyoğlu yakasının silûetinde vaz­
geçilmez bir yeri vardır. Gemiyle 
limana girerken sağımızda kalan 
sıır içi İstanbul’unun siluetini nasıl 
Ayasofya, Sultanahmet, Nuaıosma- 
niye, Beyazıt, Fatih ve de Sultan Se­
lim Camilerinin zarif kubbe ve mi­
nareleri çiziyorsa, sağ tarafımızda 
kalan Beyoğlu ve Galata sırtlarının
siluetini de tek başına Galata Kule­
si biçimlendirir. Günümüzde birer 
ikişer yükselmeye başlayan gökde­
len yavrularına karşın bu kule, 750 
yılı aşan bir zamandan buyana o 
masif yapısıyla Galata’ya damgasını 
vurmakta devam etmektedir.
Çok çok eskiden, aynı yerde 
Bizans döneminde İmparator Ius- 
tinianus’un 528’de yaptırdığı bir 
kule daha varmış, ama zaman 
içinde harap olup gittiğinden, 
pek fazla bilgimiz yok. Bugünkü 
Galata Kulesi’ni Cenevizliler yap­
mışlar... Hem de kadınlı erkekli, 
gece gündüz demeden çalışa­
rak... Tabii ki, hem Bizans’ı gö­
zetlemek ve de limana girip çıkan 
g e mi l e r i  
denetim al­
tında tut­
mak için! 
İnşa tarihi: 
1349. Yani 
Fatih Sul­
tan Meh- 
med’in Bi­
zans’ı fet­
hetmesinden tam 104 yıl önce...
Cenevizliler bir süre sonra hem 
surları pekiştirmek, hem de kuleyi 
biraz daha yükseltmek gereğini 
duymaya başladıkları zaman, ge­
rekli parayı denkleştirmek amacıy­
la dönemin Osmanlı Sultanı II. 
Murad’dan bir miktar borç para is­
temişler... Ama bunu haber alan 
Cenova’daki merkez idaresinin 
şiddetle karşı koyması üzerine, ça­
resiz, sultandan borç para iste­
mekten vazgeçmek zorunda kal­
mışlar. Kimi kaynaklar ise, kulenin 
pekiştirilmesini özellikle Sultan II. 
Murad’dan aldıkları borç parayla 
yaptıklarını yazmakta...
Zarafetten pek nasibini 
alamamış da olsa, 
Galata Kulesi’nin
Beyoğlu yakasının silûetinde 
vazgeçilmez bir yeri vardır.
88
İstanbul'dan  da Eski B ir  Tarih : G a la ta  Kulesi
K ule, o zamanlar tüm Ga- lata’yı çepeçevre çeviren Galata surlarının en yük­sek noktasında yükseli- 
yormuş. Bizanslılar kuleye Büyük 
Burç anlamına “Megalos Prygos” 
demişler. Surların bir kolu Haliç 
sularına kavuşmak üzere Kasımpa­
şa’ya doğru inerken, öteki kolu da 
Boğaz kıyısına inmek üzere Top­
hane’ye doğru ilerlemekteymiş... 
Önünde de boylu boyunca uzanan 
derin bir hendek... Ayrıca da, kıyı
rıyla birlikte kulenin dış çapı 16,5 
metre. Kulenin kendi yüksekliği 
olan yaklaşık 50 metreyi de hesa­
ba katarsanız, kulenin tepesinin 
yüksekliği denizden 97 metreyi 
bulmakta...
Kule 1509’daki, halkın “Küçük 
Kıyamet” diye adlandırdığı o bü­
yük depremde çok büyük zarar 
gördüyse de, dönemin padişahı II. 
Bayezid’in emriyle zaman geçiril­
meden bir güzel tamir edilmiş. 
XVTncı yüzyılda kulede, Tersa-
Galata Kulesi, tüm İstanbul’un havadan 
kuşbakışı seyredildiği bir kuledir.
boyunca Galata’yı denizden gele­
bilecek saldırılara karşı koruyan 
deniz surları varmış... Uzunluğu 
toplam olarak 2.800 metreyi bulan 
bu surların içinde kalan tüm Cene­
viz Galatası’nın yüzölçümü 37 hek­
tarı bulmaktaymış...
Galata Kulesi’nin tabanı, deniz­
den 47 metre yükseklikteki bir 
düzlükte yer almakta. Taş duvarla-
ne’de çalıştırılan savaş esiri hıristi- 
yanlar barındırılmış. Sonradan 
epey bir zaman mahkumların ka­
patıldığı zindan olarak kullanılmış. 
Daha sonra da donanmanın leva­
zım ambarı olmuş.
Bakın, sevgili Evliya Çelebi’miz 
“Seyahatname” adını verdiği 
dünyaca ünlü on ciltlik yapıtında 
Galata Kulesi’ni nasıl anlatıyor:
89
Bntim  Dünya • M ay ıs 2003
a  t i  atih hazretlerinin tamir 
I  ı ettirdiği Galata Kulesi 
’  denizden 118 zira -ya- 
ni yaklaşık 95 metre- 
yüksekliğindedir ki, göklere baş 
kaldırmıştır. Zirvesi halis kurşunla 
örtülmüştür. İstanbul surlarının 
her yerden görünmemesine karşı­
lık, bu Galata Kulesi çok uzaklar­
dan dahi kolayca dikkati çeker. 
Bursa’daki Keşiş Dağı ndan bile 
-yani Uludağ’dan- açık, seçik gö­
rülebilir. Kuleye çıkılıp dürbünle 
bakılsa, Bursa’nın imaretlerinin 
bile görüleceğini söylerler.”
Hazret, hava­
ya kağıt uçuran, 
ya da eline ip 
bağlayıp havaya 
yükselen cam­
bazları seyret­
mek için kuleye 
birkaç kez çık­
mış. Oradan İs­
tanbul’u pek gü­
zel seyretmiş.
Kulenin önünde,
Meyit Kapı- 
sı’ndan tâ Top­
hane Kapısı’na 
dek uzanan ge­
niş ve derin bir hendek varmış ki, 
benzerini Tuna Nehri’nin denize 
döküldüğü yerdeki Akkerman Ka- 
lesi’nden başka yerde görmediğini 
belirtiyor. Dediğine göre kenarları 
baştan başa mezarlık olan bu hen­
değin içinde gemiciler boylu bo­
yunca hep halatlarını bükerlermiş. 
Meyit Kapısı dediği, Galata surları­
nın Kasımpaşa tarafındaki mezar­
lıklara açılan kapısı... Zaten “meyt” 
de ölü demek...
Yine sevgili Evliya Çelebi’mizin 
yazdığına göre, binbir marifet sahi­
90
bi olan Hezar-ı Fen Ahmed Çelebi 
adlı hünerli bir kişi bu kuleden ha­
valanarak uçma girişiminde bulun­
muş. Nasıl mı? Kollarına kanatlar 
takarak ve de kanatlarını kuşlar gi­
bi çırparak! Ahmed Çelebi önce 
Okmeydanı’nda sekiz, dokuz kez 
uçma denemesi yaptıktan sonra 
asıl büyük denemesini Galata Ku- 
lesi’nden yapmaya karar vermiş. 
Kuleye çıkıp kanatlarını taktıktan 
sonra kendini kuşlar gibi boşluğa 
bırakıvermiş ve o sırada esmekte 
olan lodos rüzgarını arkasına ala­
rak kanat çırpa çııpa Boğaz’ı geç­
miş, sonra da tâ 
Üsküdar sırtları­
na, bugün Do­
ğancılar denen 
yere sağ sağlim 
inmeyi başarmış!
Aslında, ger­
çekten başarmış 
mı, yoksa bir 
yerlere çakılıp 
kalmış mı, kesin 
olarak bilemiyo­
ruz. Hele hele 
böyle birinin 
gerçekten yaşa­
yıp yaşamadığı 
bile meçhul... Dahası, eğer yaşa­
mışsa, kanat takıp uçma girişi­
minde bulunup bulunmadığı da 
bir hayli karanlık! Günahı da, se­
vabı da sevgili Evliya’mızın boy­
nuna...
Yine o dönemde kulenin tepe­
sindeki direkten aşağıya sarkıtılan 
bir halatla kuleden aşağıya inme ve 
de kuleye tırmanma gösterileri ya­
pılırmış. Sizin anlayacağınız, bir tür, 
ölümüne spor gösterisi... Kimler 
sağ sağlim yukarıya tırmanmayı ba­
şarmış, kimler aşağı düşüp paralan­
Yine o dönemde
kulenin tepesindeki 
direkten aşağıya
sarkıtılan bir halatla
kuleden aşağıya 
inme ve de 
kuleye tırmanma 
gösterileri 
yapılırmış.
İstanbul'dan  da Eski B ir  Tarih : G a la ta  Kulesi
mış, bugün için o da bilinemiyor.
Galata Kulesi ilk yapıldığı gün­
den bugünlere pek çok felakete 
sahne olmuş. Deprem de geçir­
miş, yangın da, fırtına da... Ama 
her seferinde de baştan sona el­
den geldiğince yenilenmiş.
K ule, daha önceleri, Ka­nunî zamanında mah­kumlara zindan olmuş ya, 1717’den sonra yan­
gın gözetleme kulesi olarak da 
kullanılmaya başlanmış. Kulenin 
tepesindeki görevliler, kentte bir 
yangın başlangıcını fark ettikleri 
anda kösler vurarak felaketi haber 
verirlermiş. Kös dediğimiz, sesi 
çok uzaklardan bile duyulan, ko­
caman bir davul. O kadar büyük 
ki, ya at sırtında taşınabiliyor, ya 
da deve sırtında! Bir aralar kule 
mehter bölüğünün de koğuşu ol­
muş. Mehterler yıllarca burada ça­
lışmış, burada çalmış.
Olmaz olmaz demeyin, kule 
gün olmuş yangın felaketine de 
uğramış! Dönem, III. Selim döne­
mi... Yıl, 1794... Çıkan yangında 
yanan kule hemen yeniden onarıl­
mış. Bu arada da kâh yeni ekler 
kapılmış, kâh gereksiz görülen 
yerler yıktırılıp kaldırılmış. Kısaca­
sı kulenin görüntüsü bu ekler ve 
de kaldırmalar yüzünden sık de­
ğişmiş, durmuş.
1831’de kulenin bir kez daha 
yangın geçirdiğini görüyoruz. Yan­
gın sonrasında II. Malımud üst ka­
ta, üstü kemerli ondört büyük pen­
ceresi olan bir kat yaptırmış. Kule­
nin tepesine de kurşun kaplı yeni 
bir külah yerleştirmelerini istemiş. 
O yıllarda İstanbul’a gelen Gustave 
Flaubert ile Théophile Gauthier gi­
bi tanınmış Fransız yazarlar kuleye 
çıkmışlar, saatlerce kalıp büyük bir 
hayranlıkla Boğaz’ı, limanı, Gala­
ta’yi, kısacası tüm İstanbul' u doya 
doya seyretmişler.
1875’te, bu kez de şiddetli bir 
fırtına kulenin külahını uçurup al­
mış götürmüş. Tabii yine onarım 
konmuş kuleye... Üst bölümüne 
yeniden biçim verilmiş, bu arada 
külah konmaktan vazgeçilip tepe­
ye bir bayrak direği dikilmiş. Böy- 
lece kule 92 yıl boyunca külahsız 
kalmış. II. Abdülhamid dönemin­
de kule yine yıllarca yangın gözet­
leme ve haber verme merkezi ola­
rak kullanılmaya devam etmiş.
Dediğim gibi kule 1960’h yılla­
rın ikinci yarısına dek külahsızdı. 
Bağlantı kirişleri çürüdüğü için de 
içeriye ziyaretçi alınmıyordu. Be­
lediye Başkanı Haşini İşcan'ın giri­
şimiyle kule esaslı bir biçimde 
onarılıp sağlamlaştırıldı, bu arada 
tepesine de eskiden olduğu gibi 
yine külah yerleştirildi.
B ugün Galata Kulesi hem yangın gözetleme yeri, hem de turistik restoran ve gece kulübü olarak 
kullanılıyor. Girişte menner bir 
kitabe var:
“29 Mayıs 1453 Salı sabahı, 
Cenevizliler Galata kolonisinin 
anahtarlarını Fatih Sultan 
Mehmed’e takdim etmiş ve Gala- 
ta’nın teslimi 1 Haziran Cuma gü­
nü tamamlanmıştır.”
İçeride, kulenin girişinde hedi­
yelik hatıra eşyalarının satıldığı bir 
stand var. Büyük bir asansör sizi 
belli bir yere dek çıkartıyor. Ora­
dan üst kata merdiven var. Aşağı­
dan yukarıya doğru katlarda Şark
91
Bütün Dünya • M ayıs 2003
Kahvesi, Ceneviz Meyhanesi, zarif 
bir restoran, daha üstünde de ge­
ce kulübü yer almakta...
E n üst kattaki balkona çıktığınız zaman kesinti­siz bir İstanbul manzara­sının sizi çepeçevre sar­
ması karşısında heyecanlanma­
manız olanaksız!
İşte vapurları, gemileriyle İs­
tanbul limanı, Sarayburnu, geri­
lerde Kınalıada başta olmak üze­
re tüm Marmara adaları... Beri ta­
rafta Haydarpaşa Limanı, Kız Ku­
lesi, Üsküdar kıyısı ve de güzelim
Boğaziçi... Devam edersek tüm 
bir Beyoğlu, Kasımpaşa ve de 
Haliç... Geride de camileri, mina­
releri, kuleleri, mahalleleri ile ta­
rihî sur içi İstanbul’u...
İnsan böylesine kesintisiz bir 
İstanbul manzarasını başka nere­
den seyredebilir ki? Elbette bir de 
karşıdaki Beyazıt Kulesi’nden!
Demek istediğim, ne olursa ol­
sun, güzel bir havada, denk geti­
rip Galata Kulesi’ne çıkın... Çıkın 
ve İstanbul’u bir kez buradan sey­
retmek mutluluğunu tadın.®
EserTutel@butundunya.com.tr
Kavak ile Kabak...
Bir kavak ağacının yanında bir kabak filiz i boy göstermişti. 
Bahar ilerledikçe bitki, kavak ağacına sarılarak, yükselmeye başla­
dı. Yağmurların ve güneşin etkisi ile büyümesini hızla sürdüren ka­
bak bitkisi, kısa sürede kavak ağacıyla neredeyse aynı boya geldi. 
Bu hızlı büyümesinden gururlanan bitki, bir gün dayanamayıp
kavağa sordu:
“Sen kaç ayda bu duruma geldin, ağaç?"
“On yılda ” dedi kavak.
Kabak, çiçeklerini sallayarak güldü:
“On yılda mı?” dedi. “Ben neredeyse iki ayda seninle aynı boya 
geldim bak.. ”
Kavak, ise, kabağın bu sözlerine güldü:
“D oğ ru ’ dedi. “Çok doğru.”
Günler günleri kovaladı ve sonbabarin ilk rüzgarları başladı­
ğında kabak önce üşümeye başladı, sonra yapraklarını düşürmeye, 
soğuklar arttıkça da aşağıya doğru inmeye başladı.
Bu kez biraz da kuşkuyla sordu kavağa:
“Neler oluyor bana ağaç?" dedi.
Kavak, sakin bir biçimde yanıtladı kabağı:
“Telaşlanmaya gerek yok  ”  dedi. “Ölüyorsun. ”
Kabak, hiçbir şey anlamadı:
“Niçin?” diye sordu.
Kavak, yine sakin sakin yanıtladı:
“Çünkü benim on yılda geldiğim yere sen iki ayda gelmeye 
çalıştığın için
92
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Galata Kulesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository