Taha Toros Arşivi, Dosya No: 106-Hamamlarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Çetintaş, Sedat

Istanbul Sehir University Repository

A K Ş A M IU S -19S3
Patrona Halil Hamamı
Üniversite muhitimizde bu hamamın yıktırılması lehinde bir 
cereyan başlamış olduğunu işitiyorum da inanamıyorum. 
Orası eli öpülecek âlimlerle dolu bir irfan ocağıdır
s if
Eski zaman büyükleri, bilhas­
sa padişahlar, yalnız bir tek 
cami yaptırmazlar, etrafında 
medresesinden hamamına ka­
dar bir çok kültürel ve sosyal 
binalarla şehre ve tarihe şeref 
verecek bir. mimari külliye vü­
cuda getirirlerdi.
îstanbulda Fatih, Beyazıt, 
Süleymaniye, Sultanahmet ve ■ 
sair külliyeler hep böyle olduğu 
gibi, diğer şehirlerdeki bir çok 
mimarî külliyeler de bu esasa 
göre vücut bulmuştur.
Avrupa ortalarına kadar a- 
kınlar yapmış olan Türk ordu­
larının daimî surette geçici olan 
eski Edirne - İstanbul yolu üze­
rinde, bugün Trakyanın en 
güzel kasabalarından biri olan 
Lüleburgazdaki muazzam ker­
vansarayı ile [11 Sokulhı külii- 
yesi, biraz ilerde Hafasa külliye- 
si, Edirnede Tunca kenarındaki 
köprü, Mumhaııe [2] ve gü 
zellikte emsalsiz olan darüşşifa- 
sı ile, ikinci-Beyazit külliyesi, 
favkalâde dikkat çekici misaller 
teşkil ederler.
İşte bu gibi zengin medeniyet 
müesseselerimiz arasında 1505 
senesinde îstanbulda yapılmış 
bir de Beyazit külliyesi vardır. 
Hani şu hepimizin bildiğimiz 
Beyazıttaki maalesef ilim gözü 
ile bir çok münevverlerimizin 
dahi bilmediği Beyazıt...
Belki tezat edebiyatı denebi­
lir, fakat fikirde tezada düşme­
den söyliyeyim ki herkesin bil­
diği İstanbul’daki Beyazıt kiil- 
liyesini hakkiyle bilenlerimiz, 
bilmeyenlere nazaran hiç deni­
lecek kadar azdır.
Beyazıt külliyesi elyevm, ca­
mi, tiir'oe, imaret, kervansaray, 
medrese, hamam, muallimhane 
(Yani ilkokul olarak yedi par­
çası ile mevcut ve sap sağlam 
yasamaktadır. Eksik ve zayi o- 
lan parçalarını ancak vakfiye­
sinden anlayabiliriz. Fakat mev 
cutları bunlardır. XIX. asır son­
larında külli',renin etrafı parazit 
binalarla m. skele.ıerek nazar­
lardan gizlenmiştir.
XIX. asır sonlarında ikinci 
Abdülhamit- kervansaray da de­
nilen ahır kısmını tamir ve tan 
zim ettirerek umumî kütüphane 
haline (bugünkü Beyazit kü­
tüphanesi) koydurmuş, fakat 
mesele bu kadarla kalmıyarak 
yan cephesine şimdiki Dişçi 
mektebi olan bina yapılmış, o- 
nun yanma da dükkânlar eklene 
rek Çadırcılar caddesi köşesine 
varmış, bu köşeden Çadırcılaı 
caddesine dönerek Kapalı çar­
şının Kalpakçılarbaşı kapısı 
karşısına kadar yapılan bu­
günkü hurdacı dükkânları, ker­
vansaray ve imareti ve ortadaki 
camii maskelemiş, türbeyi ve 
muallimhaneyi de nazarlardan 
gizliyerek Okçular caddesine dön 
müş, burada kısa bir fasıla ile 
Koca Reşit Paşa türbesinden 
sonra yine bu dükkânlar mey­
dana bakan köşeye kadar gel­
miş. buradan da kahvehanlerle
meydana âdî bir cephe teşkil 
ederek lokanta ve ahşap kahve­
ler ile camiin türbe bahçesinin 
muhafaza duvarına dayanmak 
suretiyle, külliyeyi ve camii 
maskelemiştir.
Bu mütecaviz âdî binalar yık- 
tırılırsa külliyenin muhafaza 
duvarı, buradaki muallimhane- 
nin kapısı İle birlikte meydana
Y a z a n :
Yüksek Mimar
S. ÇETİNTAŞ
çıkarak kervansaray ve imaretin 
ve camiin arka ve yan cepheleri 
ve mullimhane binası meydana 
çıkacaktır. Netekim son yıllar­
da Sahaflar adı ile camiin hari- 
mine mütecaviz olarak sokul­
muş olan ahşap dükkânların 
yanışı meydana çıkardığı şey­
lerle bizleri ikaz etmek istedi, 
fakat (modern imareılık) hasta­
lığı, onun* yerine şimdiki Sa­
haflar çarşısı garibesini ikame 
etti .Tabiatın bu ikazından yine 
istifade edemedik.
Mahrutî şekilli ve dörı ayak 
üstüne yükselmiş merkezî kub­
beli Türk camileri. Ayasofyanın 
taklidi midir, değil midir?., sua­
lini en veciz bir şekilde cevap­
landırmakta mühim rolü olan 
bu değerli camimizi ve kiilliye- 
sini ancak cehaletin yaratıp sert 
lestirebileceği bir insafsızlıkla 
işte böylece maskelemiş, nazar­
lardan gizlemiş bulunuyoruz.
Külliyenin medresesi, Mlirek- 
kepçiler adı altındaki ahşap 
dükkânlar yıktırılarak, son yıl­
larda hem meydan büyütülmüş 
oldu, hem de medrese şimdiki 
şekilde meydana çıkarıldı idi.
Hamama gelincee Medresenin 
arkasında tramvay caddesine 
doğru çıkıntı teşkil etmiş bir 
duruma sokulmuşken bir mi­
marın kurban etmiş olduğu yeni 
Üniversite binası da bililtizam
Şikâyetler
Bir sokak halkının 
Vali ve Belediye  
reisinden ricası
Fatih kaymakamlığı Fe­
ner nahiyesine bağlı Hama- 
mî Muhittin mahallesi Zü­
lüflü sokağının bilhassa yo­
kuş kısmı gayet bozuktur. Bu 
sokağa, icabı halinde hasta 
arabası, cankurtaran ve it- 
fiye girmesi katiyen müm­
kün değildir. Senelerdir ta­
mir yüzü görmeyen Zülüflü 
sokağının tamirini bu sokak­
ta oturanlar sayın Vali ve 
Belediye reisinden rica edi­
yorlar.
[3] bu hamama yanaştırılmış- 
tır.
İstanbulun fethinden sonra 
pe kçok malzeme vererek XX. 
asır medeniyetinin doğmasını 
tacil etmiş, bu meydanda Avru­
palIlara yıkanıp temizlenmesini 
de öğretmiş olan ecdadımızın 
Fatih zamanındaki Mehmet Pa­
şa hamamından sonra, Fatihin 
oğlu Beyazit’m, şehrin ikinci 
mühim hamamı olarak yap­
tırdığı bu hamam, Beyazıt 
külliyesinin fonksiyon bakı­
mından en başta gelen bir me­
deniyet âbidesidir. Bunu bizlere 
Galatasarayı ve Sultanahmet- 
teki (At meydanı. İstanbul ve 
İbrahim Paşa sarayı) gibi ad­
larla anılan (Hammerin tavsifi­
ne göre: Devletin askerî ve sivil 
teşkilâtına eleman yetiştiren) 
Üniversiteleri kurmuş olan, Fa­
tih’in oğlu yaptırmıştır. İşte bu 
hamama mel’un bir kalem Pat­
rona Halil hamamı adı takarak 
onun yıktırılmasına fetva ver­
miştir ki bu kalem, birinci cihan 
harbini takibeden mütareke yıl­
larında Kuvayi Milliyeye düş­
man hücum ederken (hazâ min 
fadli rabbî. bu milleti düveli 
galibe kurtanvor) dive yazan, 
Atatürk için de: (Ah Yahudi
Mustafa Kemal, Allah gözlerini 
kör etsin, mîlleti batırdın. Anza- 
vur sen de çala kılıç yürümeli- 
sin. fırsat bu fırsat) diye yazan 
141 bir kaç ay evvel de Ayasof- 
vayı müze vaotığı İçin Atatürke 
lanet yağdıran T5I mel’un ka­
lemdir.
Bu hamamda Patrona Halil 
tellâklık etmiş ve kimbilir kim­
ler çeşitli (icrayı habaset) etmiş 
olabilirler ve belki de tarihin 
kaydetmiş, fakat ismini verme­
miş olduğu Yeniçerilerin peşta­
mala sarıp kucakta kaçırdıkları 
kadınlar, belki de bu hmamdan 
kaçırılmış olabilir, fakat ne iğ­
renç bîr vandalizmdir kİ bu gi­
bi vesilelerden istifadeye kalkı­
şarak ve tarihin en iğrenç 
isimlerinden birisi olan (Patro­
na Halil) adını bu hamama 
takarak onu yıkalım’ ..
Üçimcü Selimin na’şmı da 
Topkapı sarayında arz odasının 
önüne sermişlerdi Orayı da mı 
yıkacağız? Deli İbrahim zama­
nında (sâzende ve hanende) 
heyheylerinden Ayasfyada mü­
ezzinler ezan okumayı şaşın- 
yorladı, bunun için de sarayın 
harem dairesini mi yıkacağız?.
Yeni Üniversite binasına pek 
yakın durumda bulunduğu için 
mi, nedir? Üniversite muhiti­
mizde bu hamamın yıktırılması 
lehine bir cereyan başlamış ol­
duğunu işitiyorum da inanamı­
yorum, çünkü orası esnaf lon­
cası, rektörü de esnaf kâhyası 
değil. İçerisi eli öpülecek âlim­
lerle dolu bir irfan ocağımızdır. 
Pek âdi ve soysuz bir yapı olan 
yeni Üniversite binasının ma­
kul ve asilini bu millet yapabilir 
ve göreceksiniz ki senelerce ev­
vel yazmış ve söylemiş olduğum 
gibi surlar dışında yapacaktır 
da...
Fakat milyonlar harcasa bu 
millet bir Beyazıt hamamı ya­
pamaz. Çünkü onu tarih yap­
mış Fatihin oğlu yaptırmıştı. 
Cadde genişletilmek isteniyorsa 
karşısındaki kıymetsiz bloklar 
ne güne duruyor?
d i  Bu kervansaray 1035 senesinde 
yıktırılarak Cumhuriyet meydanı ha- 
üne konulmuştur.
[2] Petrol ve elektriğin bulunma­
dığı o yıllarda Edirne sarayına ve 
şehir âbidelerine mum yapardı, hâlâ 
mevcuttur.
[3] İstanbul Üniversitesi binası, bir 
kör zihniyete kurban edilerek buraya 
defnedilmiştir. Ne acayip muhit ki 
şifahen herkes bu binadan şikâyetçi­
dir. Fakat gazete ve dergilerimizde 
tenkid eden, soysuzluğundan bahse­
den olmadı. Galiba ki bunu da gene 
biz yapacağız.
T4] Cumhuriyet gazetesi 20/11/1940 
(Bazı vesikalar).
T5Î Tarih Hâzinesi sayı: 16 (Türk - 
Ayasofya).
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Patrona Halil Hamamı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/154469/2/001502250006.pdf

Patrona Halil Hamamı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository