Taha Toros Arşivi, Dosya No: 27-Eyüp. Not: Gazetenin "İstanbulu Dolaşırken" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

------ - TASVİRİ EFKÂR "------- - -
İSTANBULU DOLAŞIRKEN
Eyüp semti
Avrupa hükümdarlarının tahta çıkışlarındaki 
tetevvüç merasimler gibi Osmanlı padişahlarının 
(kılıç kuşanmaları) da burada gapılırdı.
Ey âb ün e*Kİ hâli ve denizden görünüşü
A raplarda ebu, ibn, üm, bint, yâ­ni baba, oğul; ana; kız lâkapla- 
rile anılmak âdet 
tan Halidinki de 
(Ebu Eyüp), ba­
basından dolayı 
(Halid bin Ze- 
yid), peygamberi, 
mize yardı meden Med/İnelilerdcn 
olduğu için de (Ensari) dir.
Semtin adı (Ebu Eyüp) ten geli­
yor. Hazı-eti Muhammed, Mekkeden 
Medineye hicret edince, devesi bir ar­
sa dnünde çöküp kaldıktan sonra 
Ebu Eyüb Halid bin Zeydin kapısı 
önünde çökmüş; hanesine misafir ol­
muş. Arsayı sahipleri olan iki yetim­
den satın alarak bir mescidi şerif ve 
etrafına kendisi ve ehli beyti için ev- 
leı- yaptırarak oraya nakil buyur­
muş.
Sonraları birçok ilâvelerle büyül­
tülen, imar edilen, Kâbeden sonra en 
büyük İslâm ziyaı-etgâhı olan (Hare­
mi nebevi) orasıdır.
Hicretin 49 uncu ve 50 nci yılında, 
Emevî halifelerinin birincisi olan Mu 
aviyenin ordusu Îstanbulu muhasaıa 
ederken yardıma gelen ve oğlu Ze- 
yidin kumandasında bulunan kıtalar 
arasında Ebu Eyüb de bulunuyor­
muş.
Pek yaşlı olan hazret, bu esnada 
hastalanıp vefat edince surların dışı­
na defnetmişler.
Aradan asırlar geçiyor. îstanbulu 
kuşatan Türkler şehri zaptetmek ü- 
zeı-e. Ülemadan ve ermiş sayılanlar­
dan Ak Şemseddin mürakabeye va •- 
rıp Ebu Eyübün kabrini keşfediyor. 
Fetihten sonra işaret ettiği yere Fa­
tih Sultan Mehmet bir türbe, medre­
se, kütüphane ve cami yaptırıyor.
Bunlar, muhtelif talihlerde tadil 
ve tamir edilmiş, Üçüncü Selim dev­
rinde, 1800 senesinde civarındaki 
dükkânlarla binalar istimlâk edile­
rek, yalnız iki mağazası bırakılıp ca­
mi temelinden ve yeni baştan inşa 
ettirilmiş.
Avrupa hükümdarlarının tahta çı­
kışlarındaki tetevvüç merasimleri gi­
bi, Osmanlı padişahlarının (Kılıç ku­
şanma) lan da burada yapılırdı.
Eyüb, ötedenberi müslümaıı yatağı, 
havalisi müslüman kabristanı, tür- 
bei şerife İstanbul halkının başlıca 
ziyaret yeriydi. Avlusu asııdide a- 
ğaçlarile, sürü sürü güveı-cinleri- 
le, boyuna takır takır gaga vuran 
leyleklerde meşhurdu ki çok y.tşıyan
bu hayvancıklardan el’an tek tük ba­
kiye var.
olunca Istanbula, İkinci Beyazıdın 
nezdine gelen, onun emrile ve farisî 
dilile, OsmanlIların ilk sekiz padişa­
hı zamanına ait (Heşt Behişt) yâni 
(Sekiz Cennet) isimli tarihi yazan, 
Yavuz Selim zamanında Arabistan 
kazaskeri unvanını alan Bitlisli Idıi- 
sin de burada ismini taşıyan çeşme 
ve köşkü varmış ki (Bahariye) veya 
(Baharâbad) köşkü denilirmiş.
Önce Beşiktaşta, sonra Maçkada 
bulunan Mevlevihane, bu köşkün ye­
rine yapıldığı için (Bahariye mevle- 
vihanesi) adını almış.
Karaağaçtaki, Üçüncü Ahmedin 
pek sevdiği saray ise, hakkında söy­
lenen :
Kaddii dilber gibi dil eğlencesi
Gamkisarım Karaağaç bahçesi
Beytine lâyık derece rağbette imiş.
Eyüp kıyısındaki İplikhane kışlası 
bundan 35 yıl evvelin leylî (Baytar 
ve Eczacı Rüşdiyei Askeriyesi) idi.
Eyüpteki adlı sanlı (Niyet kuyu­
su) mezarlıklar arasından yokuşu tır 
manıp meydanımsı kırlığa gelince, 
viran, çarpuk çurpuk bir ovin bahçe- 
sindeydi.
Kapısında başörtülü, yeldirmeli 
bir bacı. Hacet ehilleri başvurup, 
(kendilerine veya kızlarına kısmet 
mi bekliyorlar?.. Taşradaki kocala­
rından haber mi alamıyorlar?.. Y ok­
sa adamlar zırt zırt kayboldukları 
için baştan mı çıktılar?) bunları bir 
bir döşenirler, bacı dinleyip avaidi- 
ni aldıktan ve okuyup üfledikten son­
ra:
— Kuyuya bak, şimdi niyetin ge­
çecek!
Diyince, karanlık, durgun suya 
bak bre bak.
Avanakların gözlerinde karaltılar, 
hayaletler: (İşte niyetim geçti, geçi­
yor) hülyalarına kapılan kapılana.
Mezarlığın daha yukarısındaki 
küçücük salaş Halıca, İstanbula, Bey 
oğluna kuşbakışlı, Pierre Loti’nin 
sevgili kahvesi idi. Bir vaktin meş­
hur fulye tarlaları ve mesire yerleri 
de alt yamaçlarda...
Sermed Muhtar A LUS
duğundan ashap- 
ığlundan dolayı
Yazan:
Sermet Muhtar ALUS
Vaktile Eyüp ve yakınlarında pek 
" muhteşem sultan 
ve vezir sarayları 
mevcutmuş. Nite- 
_ _ kim, Akkoyuıılu
devletinin divan hizmetinde bulunduk 
i o t, cnnvîi İsm ail Safevî İrana öah
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Eyüp semti

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository