Taha Toros Arşivi, Dosya No: 9- Beyazıt-Laleliİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) 

İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tanış, Tolga

Istanbul Sehir University Repository

HABER 13 TEMMUZ 2000 PERŞEMBE
Beyazıt-Sultanahmet hattı
Süpürgeciler Hanı adıyla da 
anılan han, Beyazıt ve Vezneciler 
arasındaki alanda iki ayrı yapı bloğu 
olarak kurulmuş. 1958'teki yol açma 
çalışmalarında kuzey kanadı 
kesilerek, Beyazıt'tan Sultanahmet 
istikametine giderken yolun sağında 
kalan kısmıyla ayakta kalabilmiş. 
1745'te Tokatlı Haşan Paşa 
tarafından hemşerileri için yaptırılan 
han daha sonra İstanbul'un 
süpürgedlerinin kullandığı bir 
merkez haline gelmiş. Ancak şu 
anda handa süpürge satan sadece iki 
dükkan var. Diğer sekiz dükkan ise 
Ruslar'la ticaret yapan dericiler. 
Yakın bir dönemde restorasyona 
alınması düşünülen binada mağaza 
sahipleri dükkanlarını kısa bir süre 
için boşaltmaya hazırlanıyor.
As^ n dilsJ ®
S
S*
otu
O
» L £ » c „ D
$ ®
S </><b
■S To_v»
O 2
“ ' V a n
Y o ' - »  C A D
»1.1 N
1470'te para basmak için 
"Darphane-i Amire" olarak inşa 
edilen bina, zaman içerisinde 
deprem ve yangınlarla harap hale 
gelince 1707’de Sultan 3. Ahmet'in 
dadısı Ummetullah Hatun 
tarafından sebil, çeşme ve mektep 
ilavesi ile "Simkeşhane-i Amire" 
olarak yeniden canlandırılmış. Bu 
tarihten sonra uzun bir süre gümüş 
işçilerinin çalıştığı binada şu an giriş 
katı Kültür Bakanlığı'na bağh 
Basma, Yazı ve Resimleri Derleme 
Müdürlüğü, üst katlan İl Halk 
Kütüphanesi, sokağa bakan 
bölümleri ise deri mağazalan olarak 
kullanılıyor. 1981 yılında Vakıflar 
Başmüdürlüğü'nde kiralanan bina 
dış görünüşü itibariyle bakımlı 
duruyor.
İ stanbul'un en eski yerleşim yeri Tarihi Yarımada, 
Osmanlı'dan miras 
binalarıyla bugün de değerini 
koruyor. Osmanlı İmparatorluğu 
döneminde 15. ve 16. yüzyıllarda 
yapılan külliye, medrese, türbe 
ve hamamlar inşa edildikleri 
dönemin üzerinden yıllar 
geçmesine karşın hala dimdik 
ayaktalar. Ancak bu tarihi
eserler, Kültür Bakanlığı, 
Vakıflar Genel Müdürlüğü ve 
diğer ilgili kuruluşlar tarafından 
değişik amaçlarla şahıslara ve 
demeklere tahsis ediliyor. Tahsis 
edildikten sonra da bunlarm 
birçoğu sürücü kursu, el 
sanatları kursu, kitap ve kaset 
dükkanı gibi ya kâr amaçh çeşitli 
faaliyetlerde kullanılıyor ya da 
çay bahçesi yapılıp halka
açılıyor.
Hatta birçoğu hâlâ ziyarete 
müsait oldukları halde asıl 
işlevlerinden uzaklaştırılarak, 
sadece turistlere yönelik nargile 
ve çay servislerinin yapıldığı 
yerlere çevriliyor. Beyazıt 
Meydaru'ndan başlayarak sırayla 
Ordu Caddesi, Yeniçeriler 
Caddesi ve Divanyolu Caddesi 
üzerindeki bu tür yapıların,
bugün nasıl kullanıldığını 
araştırmak üzere bir yürüyüş 
yaptık. Tramvay Yolu'nu sağh 
sollu saran birçok tarihi binayı 
içlerine girerek gezdik. İşte 
İstanbul'a Osmanlı'dan miras 
kalan binaların bugün ne 
durumda olduğu ve nasıl 
kullanıldığının hikâyesi...
Tolga TANIŞ
■ ■
O
MERZİFONLU KARA 
MUSTAFA PASA MEP. E j
İstanbul Fetih Cemiyeti medresenin 
49 yıllığına tahsisini alarak 
restorasyonunu üstlenmeye 
hazırlanıyor. Cemiyet binayı 
yayıncılık faaliyetlerini sürdürmek 
için kullanırken, Kubbealtı Vakfı, 
medresenin girişindeki yerlerinde 
kitap ve kaset satışı yapıyor.
4. Melımed döneminde önce 
kaptan-ı derya sonra Sadrazamlık 
yapan Merzifonlu Kara Mustafa 
Paşa tarafından yaptırılmış. Ancak 
2. Viyana Kuşatmasındaki 
başarısızlık yüzünden Paşa idam 
edilince inşaat yarım kalmış ve 1690 
yılında Merzifonlu'nun oğlu 
tarafından tamamlattınlmış. Külliye 
olarak yapılan eserin medrese 
bölümü bugün İstanbul Fetih 
Cemiyeti, Yahya Kemal Enstitüsü ve 
Kubbealtı Kültür ve Akademi Vakfı 
tarafından ortak kullanılıyor.
Müdürlüğü tarafından 1985'ten beri 
Birlik Vakfı'na tahsis edilmiş. 
Dönemin Başbakanı Turgut Özal'ın 
onayıyla yapılan tahsis işleminin 
ardından vakıf burarım bahçesini 
kitapçı, içini ise internet cafe, güzel 
sanatlar kursları ve sürücü kursu 
için kullanıyor. Bina 1985'ten önce 
öğretmenevi, musiki cemiyeti gibi 
işlevler de yüklenmiş.
Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı 
faaliyet gösteriyor. Vakıflar Genel 
Müdürlüğü'nden vakfa tahsis edilen 
medresenin sokağa bakan 
bölümünde Kültür Bakanlığı 
tarafından kiraya verilen dükkanlar 
da var. Külliye olarak inşa edilen 
binanırıs bir bölümünde ise Kültür 
Bakanlığı'na ait bir kütüphane 
bulunuyor.
kullanılmamış. Zamanla içinden 
birşeyler sökülüp dış cephesi 
yıpranınca bir ara yıkılması dahi 
gündeme gelmiş. Hamam bugün da 
terkedilmiş bir halde Beyazıt 
Meydanı'nı süslüyor.
Koca Sinan Paşa Türbesi'ni biraz 
geçtiğinizde Köprülü Mehmed Paşa 
Medresesine gelmeden Atik Ali 
Paşa Medresesi. 16. yüzyılda külliye 
olarak inşa edilen eserin tam inşa 
yılı bilinmiyor. Bulunduğu semte de 
ismini veren eserin 2. Bayezid 
devrinde iki kez sadrazam olan Atik 
Ali Paşa için, kendisi hayattayken 
yapıldığı biliniyor. Aradan tramvay 
yolu geçtiği için medrese külliyeden 
ayrılmış durumda. Vakıflar Genel
0  KÖPRÜLÜ MEHMED PASA MEDRESESİ O KÖPRÜLÜ KÜTÜPHANESİ
4. Mehmed dönemi 
sadrazamlarından Köprülü lakabı 
ile taranan Mehmed Paşa tarafından 
yaptırılan medrese 1661'de 
tamamlanmış. Çemberlitaş 
Hamamının tam karşısına denk 
gelen yerde bulunan medrese, 
1978'den beri bir vakıf tarafından 
kullanılıyor. Daha önce boş olarak 
duran medresede Kubbealtı
Köprülü Mehmed Paşa’mn oğlu 
Sadrazam Fazıl Ahmed Paşa 
tarafından babasının yaptırdığı 
külliyeye ilaveten 1676 yılında 
yapılmış. Günümüzde de inşa 
maksadına uygun kullanılan bina, 
Kültür Bakanlığına ait Süleymaniye 
Kütüphanesi Müdürlüğü'ne bağh 
çalışıyor. Devrinde iki binin 
üzerinde kitapla kurulan 
kütüphanede bugün Türkçe, Arapça 
ve Farsça 2 bin 775 el yazması, bin 
58 de basma eser bulunuyor. 
Köprülü Kütüphanesi İstanbul'daki 
en önemli el yazması 
kütüphanelerinin başmda geliyor.
Daha önce giriş kapısmda büyük 
bir havuz bulunduğundan halk 
arasmda Havuzlu Medrese olarak 
da bilenen Bayezid Medresesi, 
1512'de 2. Bayezid tarafmdan 
yaptırılmış. Vakıflar Genel 
Müdürlüğü'ne bağh olan bina, 
1985’ten beri Hat Sanatları Müzesi 
olarak kullanılıyor. Daha öncesinde 
ise belediye kütüphanesi olarak 
kullanılmış. İçinde el yazması 
Kuran-ı Kerimler ve padişahların el 
yazmalarının bulunduğu müze, 
Peygamberin saçı sakalı da 
bulunduğundan Ramazanlarda çok 
ziyaretçi alıyor. Pazartesi günleri 
dışında her gün açık olan müzeye 
günde en fazla 10 kişi geliyor. Hatta 
müze görevlileri zaman zaman 
kimsenin gelmediği günler de 
olduğunu söylüyor.
IJIM M İ O ÇORLULU ALİ PASA MEDRESESİ
2. Bayezid tarafından yaptırılan 
Bayezid Külliyesi'nin bir parçası 
olan hamamın tam olarak ne zaman 
yapıldığı ile ilgili kesin bir veri yok. 
Lale Devri ayaklanmalarından 
Patrona Halil îsyanı'nm önderi 
Halil'in burada tellaklık yaptığı ve 
ayaklanmayı burudan başlattığı 
yolundaki söylentiler nedeniyle, 
hamam halk arasmda Patrona 
Hamamı olarak da biliniyor.
Hamam 1930'lu yıllara kadar 
çalışmış ama bu tarihten sonra hiçbir 
zaman hamam olarak
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa 
Medresesi'nin tam karşısına denk 
geliyor. 2. Mustafa'nın damadı ve 3. 
Ahmet'in sadrazamlarından olan 
Çorlulu Ali Paşa tarafından 1709'da 
külliye olarak yaptırılmış. Bugün 
medrese bölümü turistlere halı ve 
kilim satan dükkanlara tahsis 
edilmiş durumda. Medresenin 
önündeki şadırvan ise çevresinde 
nargile içilen bir kıraathane. Etrafta 
otantik kıyafetleriyle çay ve nargile 
servisi yapan garsonlar dolaşnken,
bir yandan da halı ve kilim satmaya 
çalışan esnafın bağırışları 
duyuluyor. Bahçeden içeri 
girdiğinizden itibaren burnunuzu 
keskin bir nargile kokusu 
doldururken, namaz vakitleri 
hemen yandaki Çorlulu Ali Paşa 
Cami'nden kulağınıza ezan sesi 
geliyor.
Sadrazam Koca Sinan Paşa 
tarafmdan 1593'te külliye olarak 
yaptırılan bina, Sinan'ın ölümüyle 
birlikte türbeye dönüşmüş. Koca 
Sinan Paşa öldükten sonra 
isteyenlerin ziyaretine açık olan bir 
türbeye gömülmüş ama bugün 
türbenin kapışma kilit vurulmuş 
durumda. Aylardır ziyarete 
açılmayan türbenin bahçesi ise çay 
bahçelerine terk edilmiş. Türbenin 
kapısında Koca Sinan Paşa hakkında 
bilgi yerine İngilizce olarak 
'Traditional mystic water pipe and 
tea garden" yazıyor. Yani nargile ve 
çay bahçesi. Balkan Türkleri 
Dayanışma ve Kültür Demeği ile 
Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri 
Sahipleri Meslek Birliği İstanbul 
Bölge Şubesi olarak kullanılan bina, 
iki kuruluş tarafmdan paylaşılmış 
durumda. Bahçenin bir bölümü 
demeğin koltuklan, bir bölümü 
meslek birliğinin farklı renkteki 
koltuklarına ayrılmış. Hangisini 
tercih ederseniz, gizemli bir türbe 
ortamında orada nargile 
içiyorsunuz.
ÇEMBERLİTAŞ
İstanbul'un büyük çifte 
hamamlarından biri olan ve Türk 
Hamam yapışırım 
şaheserlerinden biri kabul edilen 
Çemberlitaş Hamamı 1868'de 
inşa edilmiş. Hamamın önünde 
bulunan yolun genişletme 
çalışmaları yüzünden bir 
bölümü kesilmek zorunda kalan 
Çemberlitaş Hamamı turistlere 
yönelik bugün de faaliyet 
göstermekte. Hamamın dışı 
dükkanlarla çevrilmiş, caddeye 
bakan kısmı ise lokanta olarak 
ayrılmış durumda. Günde 150- 
200 kişinin yıkandığı hamam 
sabahtan beşten gece 2'ye kadar 
açık kalıyor. Giriş ücreti ise 
Türkler için kese dahil 3 milyon. 
Turistler için tarifenin ucu açık.
1839 yılında Sultan 2.
Mahmut için oğlu Sultan 
Abdülmecid tarafmdan Garabed 
Balyan'a yaptırılan türbe 
zamanla bir aile mezarlığına 
dönüşmüş. Sultan 2. Mahmut'un 
kızlan ve oğulları öldükçe bu 
türbeye gömülmüş. Bugün ise 
Kültür Bakanlığı türbeyi bir 
müzeye dönüştürerek, ziyarete 
açmış durumda, içinde halen 
üniversite öğrencilerinin 
restorasyon, bakım, onarma 
çalışmalarını yürüttüğü türbede 
sayısız yatır bulunuyor. Bu arada 
türbe bahçesinin bir köşesinde 
ise Türk Ocağı adh kuruluş 
faaliyet gösteriyor.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Beyazıt-Sultanahmet hattı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/176003/2/001500313006.pdf

Beyazıt-Sultanahmet hattı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository