Taha Toros Arşivi, Dosya No: 66-Vaniköy(Kuleli). Not: Gazetenin "Tarihten Sayfalar" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

T-r-so/usO
■n
/
Kule bahçesi
Bugün Kuleli Askeri lisesinin 
bulunduğu yerin tarihi de Ev- 
' Uya Çelebinin rivayetleriyle 
banlıyor: (Bu bahçede. Yavuz;
Selim, oğlu Süleymana gazap 
edip “öldürülmesi için Bostancı- 
başıya teslim etmiş, Bostancı- 
başı devletin hayrını isteyen bir 
adam olduğundan (yegâne ni­
hai! bağı devlet) olan Süley­
man Hanın yerine bir çocuğu 
öldürerek gömmüş ve Süley- 
manı üç sene tebdili kıyafetle 
bu Kule bahçesinde muhafaza 
etmiştir.
Sultan Selim, Mısır seferin­
den dönüşünde Süleymanın 
katlinden nedamet duymaya 
başlamış ve bir gün ıstırabını 
Bostancıbaşıya açmış, Bostan­
cı başı yer öpüp huzurdan çık­
mış ve Kule bahçesine giderek 
şehzade SiMeymam getirmiş.)
Kanuni Sultan Süleyman 
tahta çıkanca Kule bahçesinde 
eihannüma tarımda güzel ve 
büyük bir kasır inşa ettirmişti. 
Kasım her katında fîskiyeler, 
fevvareler ve müteaddit odalar 
mevcuttu.
Kanunî, bahçeye eliyle bir de 
servi ağacı dikmişti. Evliya Çe­
lebi bu serviyi yetiştirmiş, a- 
ğaçtan (Kudreti ilâhiyeye delil 
olacak kadar bedidir ki bir ni- 
hali endam matbundan hariç 
değildir) diye bahsetmektedir.
Kule bahçesi Kanunîden son­
ra da Boğaziçindeki müteaddit 
Bostancı ocaklarından birisiydi. 
Buraya (Bostaneıbaşı odaları) 
deniliyordu.
17. asırda İstanbulu ziyaret 
eden yabancı seyyahlardan 
Jean de Thevetnot da Kule 
bahçesini görmüş ve burası hak 
kında Evliya Çelebininkini an­
dıran bir rivayet nakletmiştir.
(Boğaziçi gözü hayran eden, 
dünyanın en güzel bir yeridir. 
Sahil boyunca muhteşem bina­
lar, her çeşit meyva ağaçlariyle 
bezenmiş bahçeler vardır. Ana­
dolu yakasında güzel bir Kule 
meveut.
Şimdiki Padişah dördüncü 
Mehmedin babası Sultan İbra­
him bütün kardeşlerini öldür­
ten dördüncü Muradın zama­
nında bu Kuleye götürülüp sak­
latmış ve ölümden kurtarılmış. 
Kule, ulu ağaçiarm arasına 
gömülmüş ve orada unutulmuş 
gibi İstanbuldan pek az kimse 
gidip burasım ziyaret eder.) [1]
18. asır Bostaneıbaşı defter­
lerinde burası (Kule bahçesi o- 
cağı) diye kayıtlıdır. 19. asrın 
birinci yarısında da bu semt 
(Kule bahçesi Bostancı ocağı, 
Pişkâhı köşk) diye zikredilmek­
tedir.
II. Mahmut Yeniçerileri fcal- 
dırdıktan sonra muhtelif yer­
lerde kışlalar inşa ettirmişti. 
Bu arada eski Kule bahçesi ye­
rine de süvariler için ahşaptan 
bir kışla yaptırıldı.
H. Mahmut bazı cuma na­
mazlarını Kuleli yanındaki 
Kaymak Mustafa Paşa cami­
sinde kılar ve sonra Kuleli kış­
lasında kendisine mahsus dai­
reye gelirdi. Padişah biraz is- 
tirahatten sonra kışlanın avlu­
sunda süvari askerlerinin ta­
limlerini seyrederdi.
^  Yazan ş
Halûk Y. 
Şehsuvaroğlu
Bazı günlerde kışlaya yarım 
saat mesafedeki talimhaneye 
çıkar ve orada asakiri mansu- 
renin talimlerinde hazır bulu­
nurdu. Ekseriya da Padişahın 
bizzat kumanda verdiği ve ma­
nevralar yaptırdığı görülürdü. 
Sultan Mahmut talimhaneye 
çıktığı günlerin akşamı İcadi- 
yedeki kasrına gider ve geceyi 
orada geçirirdi.
1839 yılında Kulelinin bir 
müddet için tahaffuzhane ola­
rak kullanıldığını da görüyo­
ruz. [2]
H. Mahmut yapısı ahşap 
Kuleli kışla binası Abdülme- 
eidin İlk saltanat yıllarında 
yanmış ve yarısı kagir, yansı 
ahşap olarak yeniden inşa et­
tirilmişti.
Abdülmeclt devrinde kışlanın 
tarihinde, Padişahı öldürmek 
üzere kurulan Hüseyin Daim 
Paşa komitesinin buradaki mu­
hakemeleri yer alır. Bu mah­
kemeden dolayı hâdise (Kuleli 
vakası) diye yâdedilmiştir.
Kışla Kırım harbinde Müt­
tefik askerlerinin ikametine 
tahsis olundu. Fakat muharebe 
esnasında bir yangın daha ge­
çirdi [31
Kuleli kışlası 1881 senesinde 
bugünkü şekliyle dışı kagir ve 
içi ahşap olarak yaptırıldı. Kış­
lanın kuşat resmi ancak 1863 
yılı kasım ayının sonunda ya­
pıldı. E4]
Kuleli kışalası 1872 de Askerî 
Mektebi Îdadî haline konulmuş 
ve 1*77 harbinde kışla, hastane 
haline getirilmişti. Harbin so­
nunda bina tekrar Aske­
rî İdadiye tahsis olun­
du. Daha sonraları mek­
tebe gerek sahilde, gerek
üst kısmında yeni ilâveler ya­
pılmıştı.
Bina Balkan harbinde de 
hastane olmuş, İstanbulun iş­
gali senelerinde bir ara Ermeni 
eytamhanesi şekline getiril­
mişti.
Yeni devletin kuruluşundan 
beri Askerî İdadi ve Lise olarak 
kullanılan Kuleli binası II. 
Dünya harbinde bir müddet 
hastane yapıldı.
Bugün Kuleli lisesi tekrar ta­
rihi binasına yerleşmiş ve Türk 
ordusuna kıymetli gençler ye­
tiştirmek vazifesine başlamış­
tır.
[1] İstanbul ve Türkiye adlı eser, 
Reşat Ekrem Koç o tercümesi.
[2] Deniz arşivi 1255 tarihli ilâm 
defteri.
[3] Başbakanlık arşivi 1266 senesi 
kayıtlarında Kuleli kışlasında kâin 
Padişah dairesinin eşyalarının yeni- 
leşt irilmesinden bahseden bir vesika 
mevcuttur. Kışlanın tamamen yan­
mamış olduğu tahmin edilir.
[4] Tasviri Efkâr 28 teşrinisani 1280 
tarihli nüshasında malûmat var.
*
*  *
Bir tavzih
Hamdullah Abdullah paşa ah­
fadından Mlhriban Sayın kan 
imzasiyle şu mektubu aldık:
Akşam gazetesinin 6 mayıs 
1951 pazar günkü nüshasında
çıkan Tarihten Sayfa başlıklı 
yazıda Çengelköy mescitleri mü­
nasebetiyle ceddim Hamdullah 
Abdullah paşadan kısmen yan­
lış kısmen de hakaretti bir tarz­
da bahsedilmiş olması şu kısa 
tavzihime beni zorlamıştır. Ced­
dim Abdullah paşayı Çengelkö- 
yünde fakir bir ailenin oğlu o- 
larak gösteriyorsunuz bu t-ama- 
mile yanlıştır. Abdullah paşa 
Safranbulunun Ömerli kariyesi- 
nin Derebeyi olan Ömer ağanın 
oğludur. Hâlen Safranbuluda 
Ömerli mescidi mevcuttur. Ab­
dullah paşanın babası Ömer a- 
ğa yalnız derebeyliğiyle değil 
zenginliğiyle de meşhurdur. Al­
tın üzengiye bindiği el’an söy­
lenmektedir. Ömer ağa öldüğü 
zaman derebeyliği kaldırmak 
için Abdullah Hamdullah paşa­
yı îstanbula ve bir çok vazife­
lerden sonra Yeniçeri isyanını 
bastırmak için sadarete getir­
miş. Çok liyakatti ve zekî olan 
büyükbabam Yeniçeri isyanını 
bastırmış, Sultan Mahmudun 
taltiflerine mazhar olmuştur. 
Malûm olduğu üzere sadaretten 
indirilen Sadrâzamların kellesi 
uçuruiurdu ve serveti hâzineye 
mal edilirdi. Büyükbabam îz- 
mitte metfundur. Bütün mezi­
yetinin küfürbazlıktan ibaret 
olduğunu sizden öğreniyoruz. 
Bu bir insafsızlıktır. İzahının 
neşredilmesini dilerim.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 0 1 4 5 0 0 0 6 *


Kule bahçesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository