Taha Toros Arşivi, Dosya No: 104-Çeşmelerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ağaryılmaz, İsmet

Istanbul Sehir University Repository

T /— SLOÇsr \  ^
1. TARİHİ İSTANBUL ÇEŞMELERİ SEMİNERİ
KORUMA VE YAŞATMA 
AÇISINDAN YAKLAŞIMLAR
Doç. İSMET ACAR YILMAZ 
Yıldız Üniversitesi 
Mimarlık Fakültesi 
Restorasyon Ana Bilim 
Dalı Başkanı
1. Tarihi İstanbul Çeşmeleri Semi­
neri 18 Mart Pazartesi günü Yıldız 
Üniversitesi Hünkâr salonunda yapıl­
dı. Aşağıda sunulan bildirilerden biri­
ni okuyacaksınız.
İstanbul Büyük Şehir Belediyesi ve 
Güneş Gazetesi, İstanbul'daki tarihi 
çeşmelerin onarılması, işlevlerinin 
canlandırılması amacıyla "Tarihi İs­
tanbul Çeşmeleri Kurtarılmalıdır" 
başlıklı bir kampanya açmıştır. Bu 
kampanyadan amaçlanan, çeşmelerin 
onanlmas, sularının akıtılmas ve ko­
runmasıdır. Bu amaca ulaşmada ise 
gazete geniş çaplı ve sistematik ya­
yın yapacak, fon sağlanması için 
etkinlikler düzenleyecektir. Büyük 
Şehir Belediyesi ise teknik açıdan 
yardımcı olacaktır. Bu çalışmaları yü­
rütmek, konuyu daha bilimsel bir te­
mele oturtmak, bugüne kadar İstan­
bul çeşmeleri ile ilgili yapılan ve 
yapılacak çalışmaları değerlendirmek 
üzere Yıldız Üniversitesi Koordina­
törlük ve yürütme görevini üstlenerek 
yardımcı olacak ür.
Ancak konunun daha sağlıklı ele 
alınmaa ve amacına ulaşabilmesi için 
konu ile ilgili kurum, kuruluş ve uz­
man kişilerin katkıları istenmiştir. Bu 
çalışmaların sonucunda ortaya konu­
lacak görüşlerin ışığı altında "Tarihi 
İstanbul Çeşmeleri" ile ilgili bilgi 
sağlamak, tartışma ve uygulama or­
tamı yaratmak uygun görülmüştür.
Tarihi İstanbul Çeşmeleri çevre­
sinde düzenlenen ve sınırları ile belir­
lenen seminerin, doğal olarak konu ile 
ilgili kurumlann dışında oluşturma­
yacağı gibi, onun çevresinde yer alan 
diğer mimari yapıtlardan da soyutla­
narak ele alınamayacağı da bir ger­
çektir. Bu durum ise bize, kültür var­
lıklarının korunmasıyla ilgili kişi, ku­
rum ve kuruluşların işbirliği yapması 
zorunluluğunu ortaya koymaktadır. 
Ancak günümüzün koşulları içinde 
amaçlanan işbirliğinin zorluğunu dü­
şünürsek ilk aşamada gönüllü ve istek­
li kişi ya da kurumların yardımcı 
olması da büyük bir aşama olarak dü­
şünülmelidir. Bu nedenle, konuyu 
oluşturan, uygulayan ve öncü olan 
Büyük Kent Belediyesine yardımcı ol­
mamız bir eğitim kurumu olarak gö­
revimizdir. Çünkü, konunun sahibi 
kim olursa olsun, sonuçta en büyük 
görev ve yükümlülük belediyelere düş­
mektedir. Başka bir deyişle, bu ko­
nuda en etkili ve sorumlu kurum uy­
gulayıcı ve karar verici organ olarak 
belediyelerdir.
Ayrıca Büyük Şehir Belediyesinin 
böyle bir sorumluluk yüklenmesi di­
ğer ilçe belediyeleri ile olan yönetim­
sel işbirliği açısından da son derece 
önem taşımaktadır. Konuyu yalnız 
bu görüşten ele alsak bile, sınırlı da 
olsa kurmak İstanbul kentimiz için 
yararlı olacaktır.
İSTANBUL ÇEŞMELERİNİN 
BUGÜNKÜ DURUMA
GELMELERİNİN NEDENLERİ:
Anıtlarımızın bir bölümünü oluş­
turan tarihi çeşmelerimizin önemli 
ve büyük bir bölümü İstanbul kenti 
sınırları içinde ve yakın çevresinde 
bulunmaktadır. Bu durum bile 
İstanbul kentinin kültür varlıkları açı­
sından ne denli zengin olduğunu gös­
termektedir. Kültür varlıklarımızın 
önemli bir bölümü ile su mimarisinin 
ve mühendisliğinin en seçkin örnek­
lerini oluşturan "İstanbul Tarihi Çeş­
meleri" kent içinde meydanlarda ka­
derlerine terk edilmiş ve .yalnızlığa 
itilmiştir. Yapıldığı dönemlerde hal­
kın su gereksinmesini karşılamaya 
yönelik olan, küçük fakat mimari açı­
dan büyük değer taşıyan çeşmeler ve 
sebiller günümüzde susuz, bakımsız, 
çevresiz ve sahipsiz bırakılmıştır. Oy­
sa her çeşme ve sebil, yayıldığı dö­
nemin mimari özelliklerini yansıtma­
sı açısından önemli anıt özelliklerini 
içermektedir.
İstanbul çeşmelerinin dünü ve bu­
günü üzerine birçok araştırma yapıl­
mış ve yayınlanmıştır. Üzerinde dur­
duğumuz konu "İstanbul Çeşmeleri­
nin" yarımdır.
Bilindiği gibi tarih boyunca yük­
sek uygarlık düzeyine ulaşmış, fakat 
zamanla gerileyerek ortadan kalkmış 
nice kentler vardır. Ancak İstanbul 
kadar uzun ömürlü çeşitli uygarlık­
ların beşiği olmuş ve dünyanın dikka­
tini kendi üzerine çekmiş başka bir 
kent hemen hemen yoktur. Bugünkü 
İstanbul'da dünya uygarlıklarından 
kalan eski yapıların yanıbaşında doğ­
rudan doğruya Türk uygarlığını, mi­
marlığını ve sanatını tanıtan saraylar 
camiler, medreseler, hamamlar, han­
lar, köprüler, su bentleri ve çeşmeler 
vardır. Başka bir deyişle Türk mimar­
lığının baş yapıtları günümüze değin 
İstanbul'da görkemleri ile yaşamak­
tadır.
Olayı daha genel olarak vurgular­
sak, İstanbul ve Anadolu eski yapı­
larıyla, bütün anıtlarıyla ve kültür bel­
geleriyle tükenmek bilmeyen bir 
müze ve arşividir.
Geç kaldık. Artık içinde yaşadığı­
mız İstanbul kentinin değerini bile­
lim. Onu koruyup sahip çıkalım.
78
Geçmişten günümüze miras kalan 
yanlışlıkları yapmayalım. Tarihi mi­
rasımızı kurumlara dağıtarak yalnız­
lığa ve ilgisizliğe bırakmayalım. Po­
litik çıkarlarımız için değil, gelecek 
nesillere bırakmak için koruyalım, 
sevelim, onları çevresinden ve insan 
yaşamından yoksun bırakmayalım.
Yukarıda ortaya konulan görüşle­
rin ışığı altında anıtlarımız çoğu­
nun, bugün, iyi denmeyecek durum­
da bulunmalarının nedenlerini aşağı­
daki genel başlıklar altında toplaya­
biliriz.
— Bir bütün oluşturan yapı birim­
lerinin yürürlükte bulunan yasalar do­
layısıyla mülkiyetinin bölünmüş ol­
masından, bunların bakım, onarım 
sorumluluğu dağıtılmıştır.
— Anıtları herhangi bir nedenle 
tahrip ve yok edenlere karşı uygu­
lanacak yasal hükümler yetersizdir.
— Anıtların korunmasında hak bi­
linçlendirilmemiş, yayın araçlarından 
yararlanarak halk arasında anıt ve sa­
nat sevgisi, tarihi yapıtlara karşı say­
gı duygusu oluşturulamamıştır.
— Bilinçsiz onarımlar sonucu 
anıtlar belge niteliğini kaybetmiş ve 
tahribe uğramıştır.
— Anıtların envanterleri çağdaş 
bir biçimde yapılmamış ve ortak do­
kümantasyon merkezi kurulmamıştır.
SONUÇ VE ÖNERİLER
"I. Tarihi İstanbul Çeşmeleri" se­
minerinden beklenen amaca yönelik 
önerilerim:
Başta da belirttiğim gibi, Türki­
ye topraklan üzerinde bulunan ve 
geçmişten günümüze miras kalan 
"Mimari Yapıtlarımızı" birbirinden 
soyutlayarak korumak ve değerlen­
dirmek doğru bir yaklaşım değil­
dir. Çünkü bu yapılar ya da yapılar 
topluluğu belli bir amaca yönelik bel­
li bir çevre kavramı içinde oluşturul­
muştur. Ancak günümüze kadar bi­
linçsizce yapılan yanlış uygulamalar 
bu yapıların büyük bir bölümünü or­
tadan kaldırmış ve çevresinden yok­
sun bırakmış ya da birbirinden ayır­
mıştır. Bunun en açık örneği ne ya­
zık ki çeşme ve sebillerde görülmek­
tedir. İstanbul'un birçok yerinde geç­
mişi ile yalnız bırakılmış, çevreden 
ve insandan yoksun günümüze kadar 
kalabilen çeşmeleri, kurtarmak olum­
lu yaklaşımı iyi değerlendirmek ku­
rum kuruluş ve kişiler arasında 
işbirliği yaparak sonuç alabilmektir. 
Bunu sağlamak için yapılması gerek­
li çalışmaları aşağıdaki öneriler biçi­
minde sıralayabiliriz.
1 — İşbirliğinin Sağlanması:
— İstanbul Büyük Şehir Belediyesi 
ile bağlı ilçe belediyeleri arasında iş­
birliğinin kurulması
— Anıtlarla ilgili kurumlann kendi 
aralarında işbirliği yapması ve bu iş­
birliğini diğer ilgili uzman ve kurum­
lan ile sürdürmesi yararlı olacaktır.
2 — Saptama - Belgeleme:
— Anıtların sayımının yapılması, fo- 
toğrafik dokümantasyon ve anıt fiş­
leri içeren belgelerin düzenlenmesi, 
tüm anıtlarla ilgili bilgileri içerecek 
İstanbul haritasının hazırlanmas, 
anıtlar çevresi ile birlikte ele alına­
cak rölövelerinin çıkartılması, gerek­
lidir.
3 — Eğitim Açısından:
— Konuyu oluşturan birey, kurum 
ve kuruluşlar arasında kuramsal ve 
uygulamaya yönelik eğitim alanında 
kısa ve uzun dönemde çözüm sağla­
yacak çalışma programlarının hazır­
lanması ve çoğunlukla uygulama ala­
nında gereksinme duyulan elemanla­
rın yetiştirilmesi zorunluluğu vardır.
4 — İşlevinin Kazandırılması:
Anıtların korunması için gerekli 
olan işlevlerinin kazandırılması ve 
özellikle çeşmelerin sularının akıtıla­
rak çevresel nitelikleri ile düzenlenip 
çağdaş kent yaşantısına katılımları 
sağlanmalıdır.
5 — Yasal Açıdan:
Anıtlarla ilgili yasaların yeniden 
gözden geçirilerek, engelleyici değil 
yapıcı ve özendirici olarak biçimde 
düzenlenmesi kısa ve uzun sürede ya­
rarlı olacağı görüşüne varılmıştır.
LEVENT VRŞ1RAY 
YAPITLARINI 
FRANKFURT'TA 
SERGİLİYOR
M.S.Ü. Güzel Sanatlar Fakül­
tesi öğretim görevlisi Levent Ar- 
şıray, gravür ve serigrafilerinden 
oluşan baskı-resiırı sergisini 2-24 
Mart tarihleri arasında Alman­
ya'nın Frankfurt şehrinde 
Werkstat Galeri de sergiledi. Le­
vent Arşıray aynı zamanda gra­
fik doktorasını özgün baskı da­
lında yapmaktadır.
RESSAM OLCAY ŞANLI 
ÖLDÜ
İDGSA Zeki Faik İzer atöl­
yesinden mezun olan (1963) 
ressam Olcay Şanlı, şubat ayı 
sonunda İstanbul'da öldü. Uzun 
süreden beri rahatsız bulunan 
Olcay Şanlı'nm cenazesi Kasım­
paşa Kulaksız mezarlığında top­
rağa verildi.
HACETTEPE ÜNİ VERSÎTESİ 
I. ULUSAL SANAT 
SEMPOZYUMU 
17-19 NİSAN'DA 
YAPILIYOR
Hacettepe Üniversitesi Güzel 
Sanatlar Fakültesi 17-19 Nisan 
tarihleri anısında "Türkiye'de 
Sanatın Bugünü ve Yarını'' ko­
nulu bir sempozyum düzenledi.
Plastik Sanatlar, Sahne Sanat­
ları, Müzik, Sinema ve 1 otoğral 
ile Geleneksel I ürk Sanatları 
konularında yapılacak olan I 
Ulusal Sanat Sempozyumu, Ha­
cettepe Üniversitesi Beytepc 
Kampüsii salonlarında gerçekle­
şecek ve sempozyumda 72 sa­
natçı ve yazar bildiri sunacak­
lardır.
79
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


1. Tarihi İstanbul Çeşmeleri Semineri:Koruma ve yaşatma açısından yaklaşımlar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository