Taha Toros Arşivi, Dosya No: 76-Kadıköyİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ekinci, Oktay

Istanbul Sehir University Repository

Yoğun yapılaşmadan ötürü tıkanan Kadıköy, artık denize doğru genişliyor.
Zengin değerlere sahip bu büyük ilçenin 2000’li yıllardaki görüntüsü ne olacak?
Denize doğru büyüyen bir ilçe: K adıköy
Bir zamanlann “körler ülkesi” olan 
Kadıköy, yoğun yapılaşma 
ve ulaşım yüzünden “diğer dört 
duyusunu” da yitirme 
tehlikesiyle karşı karşıya 
bulunuyor.
OKTAY EKİNCİ
Zamanımızdan 2700 yıl önce, İs­
tanbul daha yokken, Kadıköy vardı.
İ.Ö. -658 yılında, Megara kralı 
Byzas bugünkü Saravburnu bölge­
sinde kentin yerini belirlediğinde, 
hemen karşı kıyıda da bir Finike Ko­
lonisi bulunuyordu. Söylencelere 
göre, Megaralı kahinler Byzas’a 
“Anadolu’ya geç ve körler ülkesinin 
karşısında bir kent kur” demişler; 
ancak genç kral önceleri buna pek 
bir anlam verememişti.
Körler ülkesinin karşı yakası
Ne zaman ki kumandanlarıyla 
birlikte Marmara’yı aşıp Boğaziçi 
önlerine geldi; ve ne zaman ki kenti­
ni kurmak için Sarayburnu’nu seçti­
ğinde Kadıköy tarafındaki Finike 
Kolonisi’ni de gördü; işte o zaman 
“körler ülkesinin karşısında” oldu­
ğunu da farketti. Haliç, Boğaziçi ve 
Marmara gibi üç güzel su ile çevrili 
böylesine bir yer dururken, tutup 
karşı yakaya yerleşen Finikeliler ka­
dar “kör”, başka kimler olabilirdi 
ki!
İşte, oçağlardan bu yana adı “kör­
ler ülkesi” olarak kalan Kadıköy, 
günümüzde artık İstanbul’un “en 
büyük ilçesi” unvanına kavuşmuş 
durumda. Gerçi, bu unvan birkaç 
yıl öncesine dek Bakırköy’e aitti; 
ama, son kurulan ilçelerle birkaç be­
lediyeye bölünüp küçülünce, “en bü­
yük olma” ayrıcalığı da Kadıköy’ün
eline geçmiş oldu...
Kuşkusuz bu ayrıcalık, salt 1 mil­
yonu aşan nüfus, ya da İstanbul’un 
Asya yakasındaki “iş ve ticaret mer­
kezi” olma niteliği veya yılda 70 bin 
kişinin gelip yerleştiği bir büyük 
“metropol parçası” olma özelliği ile 
sınırlı değil.
Kadıköy, özellikle OsmanlI’nın 
son dönemlerinde, İstanbul’un zen­
gin kültür mirasının da yaratıldığı 
“mutena” semtleri arasına girmeyi 
başardı. Yüksek çamların süslediği 
geniş bahçeler; bu bahçeler içerisin­
deki görkemli köşkler; OsmanlI’nın 
tüm “taassubuna” karşın gelişen ve 
uygarlaşan bir deniz kültürü; Moda, 
Kalamış, Fenerbahçe, Caddebostan, 
Suadiye, Bostancı... gibi her biri ayn 
ayrı doğal kıyı güzelliklerini içeren 
bakımlı semtleri, yanı sıra zengin 
çarşısı ve renkli sosyal yaşantısı, Ka­
dıköy’ü hem ekonomik anlamda, 
hem de “kültür kimliği” açısından 
İstanbul’la bütünleşen kişilikli böl­
geler arasına kattı.
3000 yıllık tarihsel birikim
İşte, böylesine zengin değerlere 
sahip bir büyük ilçenin, hatta Tür­
kiye’nin en büyük ilçesinin, 2000’li 
yıllardaki görüntüsü acaba nasıl 
olacak? Üç bin yıllık tarihsel geçmi­
şin yarattığı birikimden, yeni bir bin 
yıla neler aktarılabilecek? Kısaca, 
21. yüzyıl, “körler ülkesi” için ne an­
lama geliyor?..
Bu soruların yanıtlanabilmesi
için, çok sayıda uzman, bilim ada­
mı, politikacı ve yetkili, Kadıköy’­
deki Mimarlar Odası Temsilciliği’- 
nin düzenlediği iki günlük paneller 
dizisinde bir araya geldi.
Kadıköy Belediyesi’nin son yıllar­
daki en olumlu girişimlerinden biri 
olan Caddebostan’daki Kültür ve 
Sanat Merkezi’ndc yapılan toplan­
tılarda, hemen her kuşaktan duyarlı 
insan, Kadıköy’ün geleceği için do­
yasıya tartıştı.
Yap-sat salgını________ _ _
Sonuçta, varılan ortak noktalar­
dan biri ve belki de en önemlisi ise, 
bundan böyle Kadıköy’ün sorun­
larına “seyirci kalınmaması” gerek­
tiği yönünde oldu. Çünkü, özellikle 
70’li yıllarla birlikte Kadıköy’ün ta­
rihsel ve doğal değerlerini hızla yok 
eden “yap-sat” salgını, hep “sonra­
dan öğrenilen” kapalı kapılar ardı­
ndaki imar kararlarıyla gerçekleşti. 
2000’li yılların Kadıköy’ü için neler 
yapılması gerektiği konusunda 
özellikle son yıllardaki gelişmeler 
yeterince ipuçlarını verebiliyor.
Belediye Başkanı Cengiz Özyal- 
çın, giderek yoğunlaşan trafiğe kök­
lü bir çözüm bulanamadığı takdir­
de, yeni yollar açılması artık müm­
kün olmayan Kadıköy’ün yakında 
“tümüyle tıkanacağım” vurguluyor. 
Bu büyük tehlikeyi gidermek içinse, 
Sözen'in başlattığı “Raylı toplu 
taşım” projelerinin Kadıköy’e de 
kazandırılması gerekiyor.
Raylı tüp geçit projesi______
Ayrıca, Söğütlüçeşme ile Yenikapı 
arasında “kesintisiz” bir toplu ulaş­
ımı sağlayacak olan Usküdar- 
Sarayburnu güzergahındaki “Raylı 
tüp geçit” projesi de, Kadıköy’ün 
her gün yüzbinlerce kişi tarafından
“karşıya geçmek için” çiğnenmesini 
önleyecek tek uygar seçenek olarak 
“aciliyetini” koruyor.
Bugün artık Kadıköy, elde kalan 
son tarihi köşkleri de yüksek blokla­
rın arasında kaybolan, hatta bazıla­
rının ise “üzerlerine bile kat çıkılan” 
dahası Fenerbahçe sahil parkı gibi 
tüm İstanbul’un sevgilisi bir yeşil 
alanına bile yasa dışı ticari tesislerin 
dikilebildiği bir “rant bölgesi” olma 
özelliklerini taşıyor.
Bir milyonluk nüfusa, yoğun kent 
dokusu içerisinde artık nefes alacak 
bir yer bulunamadığından ötürü de, 
Türkiye’nin ve belki de dünyanın 
“kurtuluşunu denize doğru genişle­
mekte gören” tek kıyı kenti olma ni­
teliğini kazanıyor.
Moda önlerinden Bostancı’ya 
dek uzanan sahil kuşağı boyunca 
denizin doldurulmasıyla elde edilen 
binlerce dönümlük “yeni” arazi, 
Kadıköy’ü yeniden “denizle barı­
şık” bir ilçe haline getirebilmesi için, 
21. yüzyıla doğru eldeki tek “umut 
kaynağını” oluşturuyor...
Umut kaynağı
Kültür merkezi salonlarında dü­
zenlenen fotoğraf ve eski harita ser­
gisini izlediğimizde, bu son “umut 
kaynağının” da Kadıköy’ün eski kı­
yı kültürünü nasıl alt üst ettiğine 
tanık oluyoruz.
Bir zamanlann denizle kucakla­
şan semtleri, hatta plajlar, “deniz ha­
mamları”, gazinolar ve sahil köşkle­
ri, kıyının kilometrelerce doldurul­
masıyla birlikte artık çok gerilerde 
kalmışlar.
Bu gerilemeden doğan boşluğu 
doldurmak içinse, dolgu alanlan- 
nda bir “rant tesisi” kapmak üzere 
sıraya giren “yeni Kadıköylüler” in- 
şaatlann bir an önce bitmesini ve 
“ihale aşamasını” bekliyorlar...
2000’li yıllara doğru Kadıköy 
böylesi güncel sorunlanyla birlikte 
tartışılırken, hemen tüm konuşma­
larda “pişmanlık ve umut” iç içe geçi­
yor.
Son pişmanlık fayda 
etmiyor..
Pişmanlık, tarihsel ve doğal do­
kunun acımasızca betonlaştınlma- 
sından kaynaklanıyor. Ne var ki, 
son pişmanlık, özellikle imar ve 
kentleşmede hiçbir fayda getiremi­
yor.
“Umut” ise, her şeye karşın Kadı­
köy’ün aydın ve demokrat bir halka 
sahip olmasında gözleniyor. Şunun 
şurasındaki yedi yıl içerisinde daha 
fazla yapılaşmaya izin verilmez; ve 
özellikle kıyı dolgu alanlarının yeni 
bir yağma bölgesi olarak işgal edil­
mesine engel olunabilirse, Kadıköy 
2000’li yıllan hiç değilse yine “Kadı­
köy” olarak karşılıyabilecek.
Aksi halde, üç bin yıl öncesinin bu 
“körler ülkesi”, İ S. üçüncü bin yıla 
“diğer dört duy usunu da yitirmiş ola­
rak” girecek...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
2


Denize doğru büyüyen bir ilçe:Kadıköy

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository