Taha Toros Arşivi, Dosya No: 122-Surlarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ünver, [Ahmet] Süheyl

Istanbul Sehir University Repository

rr- *>o 2^ 1 h
12 TÜRKİYE TURING ve OTOMOBİL KURUMU
İstanbulun 31 Kapısı
İstanbul çok sık olarak teferruatım kaybe­
den bir şehirdir. En çok değişikliği de yangınlar 
yaptı. XIX uncu asırda bütün evler hareketi 
arzların sıklığı ve tahribatı dolayısiyle ahşap 
yapılıyordu. Bu yaşadığımız asırda da yangın­
ların bir daha olmaması için evler betonlaşmağa 
başladı. Asrımızın sonunda Istanbulda tahta ev 
görülmiyecektir. İstanbulun bu asırda mevcut 
olmayan bir hususiyetine bu yazımda temas et­
mek istiyorum. Bundan bir asır önce, Sultan 
Abdülmecit devrinde, 1255-1277 (1839-1860- 
1861) de, İstanbul surunun etrafında 31 kapı 
vardı. Bu kapıları hususî bekçiler muhafaza 
eder ve akşamları da kapamrdı. Kapıların ha­
riçten kimsenin girmesine karşı kapanabilmesi 
surların aşılmaz derecemde mamur olduğunu da 
gösterir. Hâlen hususî kütüphanemizde duran 
bir el yazması mecmuada kapılar böyle sıralıdır:
1. —  Valdekasrı (Yenicami kemeri üstünde)
kapısı
2. —  Yeııicami’de ihtisap (İstanbul Belediye
makamı —  hâlen Eminönüne rastlar) 
kapısı.
3. —  İncili kapı.
4. —  Top der sarayı hümayun (tam Saray-
burnundaki) Topkapısı.
5. —  Yalıköşkü kapısı
6. —  Yedikule kapısı
7. —  Mevlevihane kapısı
8. — Silivri kapısı
9. —  Dakik (Unkapanı) kapısı
10. —  Cibali kapısı
11. —  Edirne kapısı
12. —  Balıkpazarı kapısı
13. —  Eğri kapı
14. —  Balat kapısı
15. — Fener kapısı
16. —  Petro kapısı
17. —  Cedid kapı
18. —  Çatladı kapısı
19. —  Kum kapısı
20. — Ayazma kapısı
21. — Narh kapı
22. —  Zindan kapısı
23. —  Cedidlanga (Yenilanga) kapısı
24. —  Samatya Kapısı
25. —  Top kapısı
26. —  Aya kapısı
27. —  Ahır kapısı
28. —  Balıkhane kapısı
29. —  Hatap (odun) kapısı
30. — Bağçe kapısı
31. —  Ayvansarayı kapısı (1)
Bugün bu kapıların bir kısmı duruyor. Ye­
rinde olmıyanların da isimleri vardır. Bağçeka- 
pısı gibi duranların isimlerini de maalesef bir 
asır öncesine nazaran yanlış söylüyoruz. Hele 
lehçemize İstanbul yabancılarının konuşmasiyle 
yanlış giren bu terkiplere ne kadar üzülürüm. 
Bundan yüz kırk sene önceki İkinci Bayezidin 
yeniden hazırlanan su yolu planında bunlar hep 
Edirne kapısı, Ayvansarayı kapısı, Topkapısı 
diye doğru yazılmıştır. Biz maalesef îstanbulu- 
muzun beş yüz senelik Türk halkı da yabancı 
tesirlerle buralara Topkapısı yerine (Topkapı), 
Silivrikapısı yerine (Silivrikapı), Edirnekapısı 
yerine (Edirnekapı), Kumkapı, Ayakapı, Ahır- 
kapı, Bağçekapı . . . .  deyip duruyoruz. Bu dü­
zelirini? Bence hayır. Yalmz bu tam ve eski 
Türkçe terkiplere resmî ilânlar ve mevzuatımız­
da yer aldırılabilir. Bunun da ahnacak resmî ka­
rarlara bağlı olduğunu biürim. Şu bizim (Kadı­
köy) bile bu yüzden (Kadıköyü) olamadı. Dün­
yada acaba bu yer ve mahalle ve kapı adlarını 
bu kadar yanlış yazdıran ve söyleten diyarlar 
bilmemki varımdır?
Prof. Dr. Süheyl Ünver.
(1) Listede her kapının basında kapı manasına bab 
diye kayıtlıdır. Biz onlara burada eski arşiv kayıtlarına 
ve eski su yolu haritasına göre (kapısı) dedik.
Üsküdar — Rumî Mehnıed Fasa Camii
Üsküdar — Mosquée de Roumi Mehme(l Pacha, 
Grand Vézir de Mehmed II (XVe S.)
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği


İstanbulun 31 kapısı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository