Taha Toros Arşivi, Dosya No: 7-Çemberlitaşİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) 

İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Uzunaksu, Cemil

Istanbul Sehir University Repository

} 7 5 0 0  o
YAŞAYAN TARİH ISTANBUL
ÇEMBERLİTAŞ TARİHÇESİ
Çemberlitaş en az 16 asırdır, İstanbul’u süslemektedir. On­
dan önce Roma’da, daha önce de Anadolu’da Frikya Hel- 
yopolisi’nde yani Afyon civarındaki bir mabette idi.
M.Ö. V. yüzyıllara ait olan bu dikilitaş aslında 9 küçük 
porfir sütundan ibaret olup ayrıca mermer bir kürsü üstüne 
oturtulmuş porfir bir kaidesi de vardı. Yüksekliği tam 57 
metre idi. En tepesinde ise Yunan Mitolojisi’nde Nur İlâhı 
olarak beliren Apollon’un tunçtan bir heykeli vardı.
İşte prehelenik medeniyetin en büyük merkezlerinden bi­
ri olan Frikya, zamanla Yunan ve Roma’ya başeğince antik 
çağın bu değerli eseri de başkenti süslemek üzere Roma’ya 
götürülmüştür. İmparator Büyük Konstantin artık bir Hı­
ristiyan şehri olan Roma’da böyle bir putperest eserinin bu­
lunmasına doğru bulmamış ve bu sütun M.S. 330’da ikinci 
defa yer değiştirmiştir. Böylece Bizans’ın en büyük meyda­
nı olan Konstantin Alam’mn bir köşesinde, bugünkü yerin­
de, yükselmektedir. Şu farkla ki tepesinde Tanrı Apollon 
yerine Konstantin’in heykeli yer almıştı. Lâkin kısa zaman­
da Konstantin heykelini İmparator Jülien’in (363-364) ve 
onunkini de Büyük Theodose *378-395)’un heykeli takip etti. 
Ancak 1081 ’de çıkan bir zelzele Theodose heykelini devirince 
İmparator I. Aleksi Kommen bu dikilitaş üzerine koyduğu 
Korentiyen bir başlık üstüne bir haç yerleştirmekle yetindi 
ki bu da şehrin Osmanlılar tarafından fethine kadar yerin-
Derleyen: Cemil UZUNAKSU
İl Öz. İd. Eğt. ve Sos. İşi. Md.
de kaldı.
Bilhassa Hıristiyanlarca büyük önem atfedilen ve tılsımlı 
denilen Çemberlitaş, Osmanlılar devrinde de bu önemini kay­
betmemiştir. Bu sebepledir ki Evliya Çelebi ve Kâtip Çelebi 
gibi yazarlar eserlerinden ona da yer vermişlerdir.
Bu Dikilitaş’ın Çemberlitaş ismini almasının sebebi muh­
teliftir. Bir söylentiye göre vaktiyle M.S. 532 yılında yan­
mış ve yıkılmaması için çemberlerle tutturulmuştur.
Maamafih bu iddia pek de doğru olamaz. Çünkü bu yan­
gın ne kadar büyük olursa olsun o kocaman Konstantin Mey- 
danı’nın bir kenarındaki bir taşı bu ölçüde zedeleyemez. Kal­
dı ki dokuz parça küçük porfir sütunların ek yerlerini örten 
çemberler vaktiyle defne dalı gibi süslü idiler. Ancak şurası 
da bir hakikattir ki uzun asırlar Elçi Hanı’nın karşısında ol­
ması hasebiyle yabancıların dikkatini fazlasıyle çeken bu anı­
ta Fransızlar Colonne Brulee derler.
Filhakika zamanla âbidenin etrafı evlerle dolduğundan zel­
zele ve yangınlar bu dikilitaşta öylesine tahribat yapmıştır 
ki yeniden demir çemberlerle takviye etmek bile yetmemiş 
ve 1701’de II. Sultan Mustafa’nın emriyle kaidesi bir duvarla 
tahkim edilmiştir. Bu sebeple mermer ve porfik kaide ile iki 
küçük porfir sütun da örtüldüğünden Çemberlitaş halen 7 
parçalı görünmekte ve yüksekliği tahminen 40 metredir.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 0 0 1 4 0 0 0 6 *


Çemberlitaş:Tarihçesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository