Taha Toros Arşivi, Dosya No: 67-Kandilli. Not: Gazetenin "Tarihten Sayfalar" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

T T ' 5o J 3¿> I
rapcırihten $au falar
K A N D İLL İ
IV. Murat Revan fethine çı­
karken Boğaziçinin Kandilli 
dediğimiz mevkiinde bir saray 
yapılmasını emretmişti.
1632 yılında seferden dönü­
şünde, inşası biten Kandilli sa­
rayına indi ve orada şehzade 
Mehmet dünyaya geldi. Bu do­
ğum münasebetiyle yedi gece 
kandil donanması yapılmış ve 
o tarihten sonra da Boğaziçi- 
nln bu köyüne Kandilli denil­
meye başlanmıştı.
Bir rivayete göre de Padişah­
lar Göksu mesiresinde yahut 
daha yukarıda Çubukluda geç 
vakitlere kadar eğlenip gecele­
ri kayıkla Topkapı sarayına 
dönerlerdi. Bu dönüşlerinde 
Kandilli sırtlarında oturan bir 
papas belki (iltifat) şahaneye 
mazhar olurum) diye bahçesi­
ni kandillerle donatırdı- Yakı­
lan bu kandillerden dolayı kö­
ye (Kandilli) ismi verilmiş­
ti m
İstanbulda OsmanlI Padişah­
larının tenezzühe çıktıkları
müteaddit bahçeler vardı. Kan­
dilli de bu (Hadikai hassa) 1ar 
arasında bulunuyordu. Bu se­
beple uzun zamanlar köy (Kan­
dilli bahçe) diye anılmıştı.
Sed sed yükselen ve Boğazi­
çinin bütün güzelllkleerine hâ­
kim bulunan Kandilli bahçe ve 
Kandilli sarayı bir zamanlar 
pek rağbet bulmuştu. Bu sarayı 
sık ziyaret eden Osmanlı hü­
kümdarlarından birisi de IV. 
Mehmetti.
Kiraz mevsimlerini İstavroz 
bahçelerinde geçiren Padişah 
yazın sıcak günlerinde Kandilli 
sarayına göç ederdi Sarayında 
yedi yüze yakın cariye bulu­
nan IV. Mehmedin hayatında 
zaman zaman ehemmiyetli mev­
ki tutan kadınlar bulunmuştu. 
Rebia Gülnuş, Gülbeyaz, Gül­
nar ve Afife kadın bunlar a- 
rasmdaydı-
Tarihler birbirini kıskanan 
Rebia Gülnuşla, Gülbeyaz’m re­
kabetinden ve nihayet Rebia 
Gülnuş’un, Gülbeyaz’ı Kandilli 
sarayından denize attığından 
bahsederler.
Avcı Padişahm son devirle­
rinde bütün gönlünü Afife 
kadın dolduruyordu. Ona belki 
Boğaziçi tenezzühlerinden dö­
nüşlerinde yazdığı manzume­
lerle aşkını söylüyordu.
Beyazlar giyindikçe bir dürrü 
yektaya benzersin 
Şikeliler giyindikçe sen hemen 
Leylâya benzersin 
Yeşiller giyindikte tntii güyaya 
benzersin
Benim hoşbû Afîfem sen gülü 
rağnaya benzersin
Afife kadın da şevketlû Hün- 
kârna bir nazire takdiminde 
gecikmezdi.
Beyaz giyindikçe Padişahım 
aya benzersin
Siyehler giyindikçe Kâbei
ülyaya benzersin 
Kızıllar giydikçe cevheri
harraya benzersin 
Benim heybetlû Hünkârım he­
men deryaya benzersin.
IV. Mehmedin İstanbulda 
geçirdiği zevkli günler Viyana 
bozguniyle sona ermiş, müte­
madi harbler yüzünden Kan­
dilli sarayı da diğer Boğaziçi 
kasırları gibi bakımsız ve ha­
rap kalmıştı.
Pasarofça sulhundan sonra 
bütün gayretini îstanbulun ima­
rına ve güzelleşmesine hasre­
den Nevşehirli Sardâram İbra­
him paşa (Cümleden mukad­
dem) Kandilli sarayının ta­
mirine başlanılmasını emret­
mişti.
III Ahmedin ve devlet rica­
linin Halice fazla rağbet etme­
leri ve Kâğıthane kasırlarının 
inşası üzerine Boğaziçinin u- 
zak köylerindeki saraylar za­
manla gene harap olmaya yüz 
tutmuştu.
Patrona ihtilâli ile, Kâğıtha­
ne kasırları yıkılmış ve III. Ah­
medin yerine geçen I. Mahmut 
sık sık Boğaz tenezzühlerine 
çıkmaya başlamıştı.
Doîmabahçe kasrında Beşik­
taş . sarayında vakit geçiren 
yeni Padişah Boğaziçinde, bil­
hassa Küçtiksu ve Kandilli ta­
raflarını seviyordu.
Kandillide sahil boyu ve dağ 
tarafları taliplerine satılmış, 
köyün çarşısında yeni dükkân­
lar, hamam ve çeşmeler inşa
Yazan
Halûk Y  
Şehsuvaroğla
n
>g/
edilmişti. Bu imar hareketinden 
sonra Kandilliye (Nevâbâd) 
denilmeye başlandı. Ayrıca 
Kandilli sarayı da yeniden ta­
mir olundu Bu tâmir münase­
betiyle İzzl efendi şu güzel ta­
rihi düşürmüştü.
Yeter bir mısraı bere este tzzi 
zabtı tarihe 
Yeniden şuleban sahil oldu 
köhne Kandilli
Saray, gördüğü muhtelif ta­
mirlere rağmen I. Abdülhamit 
devrinin başlarında artık iyice 
harap olmuş bir vaziyetteydi. 
Yeniden ihyasına imkân gö­
rülemeyen tarihî Kandilli sa­
rayı bu devirde yıktırılmış ve 
arazisi parsellere ayrılarak ta­
liplerine satılmıştı.
18. asır sonlarında Kandilli 
kıyılarını işgal eden yalılar 
Küçüksu kasrından itibaren şu 
şekilde sıralanıyordu: (Küçük­
su kasrı, Göksu deresi, Sadrâ­
zam İzzet paşa yalısı, sabık 
Şam kapı kethüdası İbrahim 
bey vereseleri yalısı, hazine ke­
sedarı efendinin yalısı. Halil 
paşa kapı kethüdası Halil ağa 
halilesinin yalısı, Tahir ağa za­
delerin yalısı, Anadolu halife­
si Hüseyin efendinin yalısı, 
kethüda kâtibi sabık Şehrî e- 
fendinin yalısı, aşçıbaşı zade 
Hamdi beyin yalısı, Emin e- 
fendi yalısı. Darphane emini 
Mehmet bey yalısı. Kandilli is- j 
kelesi, Topçubaşı Mehmet ağa 1 
yalısı, kahveci başı zade Mus- i 
tafa ağa yalısı, Musa ağa ya­
lısı, Odabaşı Hüseyin ağa ya- | 
lısı, sabık Halep kadısı Arif ( 
efendi yalısı...)
Kandillide 19. asırda meşhur 
iki binadan birisi sahilde ve is- I 
kelenin yukarı tarafında M ı-! 
sırlı prens Mustafa Fazıl paşa 
yalısı ve diğeri de Vaniköyüne 
doğru olan kısımda Sultan ya­
hşiyle tepedeki Sultan sarayı 
idi.
Mısırlı Mustafa Fazıl paşa 
yalısı geniş cepheli ve dışı kâr- 
gir bir binaydı. Bu yalı son 
şeklini prens Mustafa Fazıl 
paşa zamanmda almıştı [21- 
Daha evvel aynı yerde muhte­
lif kimseler oturdular. Tesbit 
edilebilen sahiplerinden birisi 
de IV. Mustafa devrinde ende- 
rundan vezir tâyinatiyle çirağ 
edilen Süleyman paşadır.
Süleyman paşa sonradan 
Mustafa Fazıl paşaya geçen ya­
lıda bir müddet oturmuş ve 
II. Mahmudun cülusunda (Rüt- 
bei vâlâyi vezaretle) Şam valisi 
olarak İstanbuldan ayrılmıştı.
Mustafa Fazıl paşa zamanın­
da içinde çok debdebeli ve iyi 
günlerin geçtiği büyük sahilha-
ne, paşanın vefatından sonra 
II. Abdülhamit tarafından sa­
tın alınarak hemşiresi Cemile 
sultana hediye edilmişti.
Damat Mahmut paşanın zev­
cesi olan Cemile sultan bir 
müddet ikametten sonra Kan­
dilli yalısını oğlu prens Celâ- 
leddin beye bırakarak Eren- 
köyündekl köşkünde oturmaya 
başlamıştı.
Yalı prens Celâleddin bey de 
öldükten sonra muhafaza edi­
lememiş ve 1340 senesinde yık­
tırılmıştı- Kandillide Akmtı- 
burnundan Vaniköyüne doğru 
gidildikte denizin hafif bir 
koy yaptığı sahanın başlangı­
cında bir sultan sarayı mev­
cuttu. Bu büyük ve ahşap bina 
da epey müddet evvel yanmış, 
yahut yıktırılmıştır.
Üst tarafmda bulunan ve 
bugün Kandilli kız lisesinin iş­
gal ettiği binanm sahibi II. 
Mahmut kızlarından Âdile sul­
tandı. Sultanın ölümünden son­
ra saray uzun müddet boş kal­
dı. II. Abdülhamit kızlarından 
Şadiye sultanı Sadrâzam Sait 
paşanın oğlu Namık beye ver­
mek istiyor ve yeni evlilere 
yazlık saray olarak da Kandil­
lideki Âdile sultan sarayını 
düşünüyordu. Bu izdivaç vuku 
bulamadığı için yalı da daha 
bir müddet boş kaldı. [3J
Hürriyetin ilânmdan sonra 
Ahmet Rıza beyin bir kız sul­
tanisi açılması hususunda gös­
terdiği arzu ve yaptığı müra­
caat üzerine II- Abdülhamit es­
ki Âdile sultan sarayını mek­
tep binasına tahsis etti-
1909 ekim ayında Ahmet Rı­
za beyle, Milletvekillerinden bir 
heyet eski sarayı gezerek mek­
tebe elverişli olduğuna karar 
vermişti. O tarihlerden itiba­
ren Âdile sultan sarayı Kandilli 
İnas sultanisi ve sonra da Kan­
dilli kız lisesi isimleriyle bir 
maarif müessesesi haline gir­
miştir.
Kandillinin iskeleden Vanikö­
yüne doğru olan kısımlarında- | 
ki yalıları bir petrol gemisin­
den çıkan yangın dolayısiyle 
tamamen yanmış ve o saha 
bomboş kalmıştır.
Bugün de Kandillide Akmtı- 
burnunda Edip efendinin, Gök- j 
su tarafında eskiden Altunîza- 
delerin şimdi Abut efendi aile- \ 
sinin, kont Ostrolgun, İsmail 
paşanm ve Kıbrısh Mehmet 
paşanın yalıları, Boğaziçinin 
eski mimarîsini temsil eden 
güzel ve tarihî yapılardır.
[1] Bu rivayetten Ahmel 
Mithat efendinin de bahsettiğ 
Boğaziçi ve Şirketi Hayriy< 
isimli eserde yazılıdır.
[2] Prens Mustafa Fazıl pa­
şa yalısı hakkında fazla malû­
mat için 24 kasım 1948 tarihi 
Akşam gazetesine bakınız.
[3] Bu husustaki malûmatı 
Sait paşa hatıratında bildiri­
yor.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Kandilli

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository