Taha Toros Arşivi, Dosya No: 46-Rumeli Hisarıİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

66 yıl evvel 8 ve 18 temmuz­
daki Pilevne savaşları
Kahraman Türk milleti, her za­
man gorille geldiği gibi, bundan tam 
«8 yıl v ve İki temmuz ayında, meşhur 
Pilevne muharebelerinde, sayıca ve 
«İlâhça kat kat üstün kuvvete kargı 
aslanlar gibi dövüşerek dosta, düş­
mana, bütün dünyaya parmak ısırt­
mış, baştan aşağı yiğitlikle dolu şanlı 
tarihine pek parlak sahifeler daha 
katmıştı.
Rumelindeki Rus orduları baş ku­
mandanı Grandük Nikola’nın emir 
«ubayı yüzbaşı Wonlarlaski hatıra 
tarzında yazdığı ve neşrettiği mühim 
kitabında (*) harbin muhtelif safha­
larından bahsetmekte, bilhassa Pi­
levne savaşlarının 8 temmuzdan 18 
temmuza kadar süren kısımlarına 
dair cephede gözlle gördüklerini, ta­
raftarlığa kapılmadan olduğu gibi 
yazmaktadır.
Bu çok dikkate şayan sahifelerin 
özünü aynen dilimize çevirmeği oku­
yucularım için merak çekici buldum; 
bu vesile 11e de o gazi ve şehit baba-, 
larjmızı rahmetle yaddettlrmeyi dile­
dim.
tVonlarlaski şöyle anlatıyor:
«9 temmuz sabahı Grandük Nlkola 
beni huzuruna çağırttı; dedi ki.
— 5 inci piyade tümeni ı inci tuga­
yının Pilevneye dünkü hücümunda 
muvaffak olamadığını geriye atıldı­
ğını öğrendim. Kostroma alayı da 
püskürtülmüştür. Çabuk git; general 
Kridener’l göre, olanı biteni öğren. 
Çok ihtiyatlı bulunmalısın, zira kıta­
ların İrtibatı kesilmesi İhtimali var.
Haydi bakayım, Allah yardımcm ol­
man!
Tımova’dan hareket ettim. Vazi­
fem mühimdi. Ahali korku ve heye­
can İçindeydi. 8 temmuzda PUevne’ i 
de, Griviça’da büyük bir muharebe j 
vuku bulduğunu, çok telefat verdiği-; 
mizl, geri çekiimeğe mecbur kaldığı­
mızı anlatıyorlardı.
Öğleye doğru Bneslaniça’da baro­
nu buldum. Yeni bir emre kadar 
yanında bulunmamı tenbih etti.
Muharebenin tafsilâtını bizzat ora­
da bulunanlardan öğrenmeğe çalışı­
yordum. Biri şöyle naklediyordu:
«8 temmuzda şafakla beraber bü­
tün kıtalar ve bataryalar faaliyete, 
geldikten sonra hücuma kalkışılmış.| 
Türklerin şiddetli ateşile pek çok 
«ubay ve er yerlere serildiği halde 
hamle gevşemeyip yanar dağ lâvları 
gibi akmış; Pilevne’nln varoşlarına 
erişmişler fakat taburlardan, bölük­
lerden pek çok kimse kırılmış.
O esnada Türkler takviye kıtaları 
aldıklarından Rusları gerisin geri' 
püskürtmüşler, büyük zayiata uğ­
ratmışlar. Tugayın komutanı yara­
landığından general Şilder - Şnldner 
komutanlığı general Pokitonof’a dev-j 
yetmiş.
Tugay döküntülerinin büsbütün 
dağılmak üzere olduğunu gören Po- 
kitonof elinde rövelver, bataryaları­
nın yanında, kaçanları durdurmağa, 
muvaffak olmuş. Bundan sonra ba- 
taryalarile beraber ricat etmiş. Onun 
bu metaneti ve tedbiri sayesinde ber­
bat bir vaziyetten kurtulabilmişler»
Breslaniça’da karşılaştığım general 
Şiider - Şuldner de bana bazı taf- 
Hlât verdi
— Biliyorum, diyordu, beni töh- 
tnetll görüp atıp tutacaklar, fakat j 
Grandük’e bildiriniz kİ bu tugay 
emsali görülmedik cesaret göster­
di; bayraklarım toplarını kurtardı.
Bütün gayretlere teğmen, 11 tem­
muza kadar Pilevne siperlerin! ele 
geçirebilmek kafalı olamamıştı. Baş 
kumandanın yaverlerinden biri tek­
rar, hücum edilmesi emrini getirdi. 
17 temmuz günü Poradim’ de bir harb 
meclisi toplandı. Müzakere heyecanlı 
plöu. Generaller fikirce blrbirterile 
uyuşamıyordu. İşte bu aykırılık 18 
temmuzdaki bozgunluğumuzun baş-
(*) W. M. Wonlarlasky - «Souve­
nirs d’un officier d’ordonnaence» 
Paris, 1899, - Chapelot et Cio. 
hea sebeplerinden biridir. Gelen em-
ri kabulden başka yapılacak şey kal­
madığından meyus meyus Turski - 
Trestenik’tekl çadırlarımıza döndük.
18 temmuz günü sabahleyin beşte 
ayaklanmıştık, muharebe başladı.
Bu esnalarda top salvoları, tüfek 
yaylım ateşleri hızını aldıkça alıyor­
du. Karşımızdaki Grlvlça tabyesl te­
pemize gülle yağdırıyor, kâfi surette 
cevap veremiyorduk. Bununla bera­
ber topçularımızın hepsi oraya ateş 
ediyorlardı.
Yanında bulunduğum baron Krl- 
dener bana dedi kİ:
— Gördüğüme göre şu Grlvlça tab­
yesl mevkiin anahtarıdır. Bir an 
evvel zaptetmell, fakat bugün PUev- 
neye girebileceğimizi hiç ummuyo­
rum. Türk toplarından birini bile hâ­
lâ sustur ama dik. Grandük’tin emrine 
rağmen bugün Pilevneye hücum et- 
miyeceğim, bombardımanla İktifa 
edeceğim.
Saat üçte Radişevo sırtlarında bu­
lunan prens Şahafskoy’dan İlk ha­
ber geldi. Taburlarının hepsi harbe 
girmiş, ve serlan İmdat İstiyor.
Omumi ihtiyatta bulunan İki alay, 
derhal gönderildi. Türklerin prensin 
kıtaatına karşı taze taburlar sevket- 
tlklerlni görüyorduk. Avcılarımız bo­
yuna geriliyorlardı. Maalesef muhak­
kaktı kİ sol cenahta muharebeyi 
kaybetmiştik. Baron Kridener fev­
kalâde muztarip, elnin altındaki 
askere haykırdı:
— Göreyim sizi evlâtlar!.. Allah 
aşkına bu tabyayı zaptedln, akşam 
yemeğini Pilevne’de yiyelim!.
İmdada giden İki alay, İleri atıldı­
lar; mısır tarlalarını aşar aşmaz, çıp­
lak eraziye gelince bir cehennem ateşi 
İle karşılaştılar, Grlvlça tabyası bü­
yük bir alev kaynağı halinde, sıra sı­
ra üç kattan her tarafa parıltılar, 
dumanlar saçıyor, toplar, tüfekler gür 
gür gürlüyordu, ömrümde bu derece 
müthiş silâh patlayışları duymadım; 
bu korkunç sesler hâlâ kulaklarımda 
çınlamadadır.
Buna rağmen askerimiz (hurra!) 
bağırtılarile İleri saldırdılar; pek bü­
yük zayiata uğrıyarak geri döndüler. 
Dört defa (hurra!) larla ileri atılmış! 
bu menhus ovayı, bu ölüm sahrasını 
bir türlü aşamamışlardı.
S te baron Kridener beni çağırttı.
— Git, general Şilder -  Şuldnâr'l 
bul; Penza alayını desteklesin! dedi.
Sağ cenahta generali bulamacım 
Acele acele yürürken tüyler ürperti­
ci bir tablo karşısında kaldım. 3000 
yaralı topraklara serilmiş, acıdan 
kıvran a kıvrana İnliyorlardı. Bazıları 
şeflerine ağızlarına geleni veriştiri­
yor:
— Bizi salhaneye sürdüler. Böyle
bir yeri zaptetmek mümkün mü?., 
diye barbar bağırıyordu. 1
Nihayet tümen komutanının mavi 
flâması gözüme İlişti. O tepeye ayak 
basınca öyle bir ateş ortasında kal­
dım kİ bunu hiç unutamam. Kesif 
bir duman etrafımı kaplıyor, keskin 
bir yanık kokusu havayı zehirliyordu.
Yaralı bir trampeteciden, genera­
lin soldaki siperlerden birinde oldu­
ğunu öğrendim. Hızlı hızlı o tarafa 
doğru koştum. Şilder - Şuldneri 
5 İnci tümen kurmay reisi albay Po- 
pofun yanma oturmuş, benzi bem­
beyaz, gözlerinden yaşlar akıyordu. 
Bana:
— Barona bildirinizi dedi, bütün 
tugayımdan, beş takım kaldı kalma­
dı. Kayıtımız azimdir. Fena kırıldık, 
bozulduk. Bu tabyayı ele geçirecek 
vaziyette değiliz. Şunu da söyliyellm, 
yetil bir hücumun muvaffakiyete 
erebilmesini katiyen akla getirme­
meli.
Oradan ayrıldım. Akşam saat ye-: 
diyl bulduğu halde her Htl taraftan,! 
bir dakika bile ateş keslhnemiştl. 
Prensin taburlan darmadığınık çeki-1 
Uyurlardı. Muharebenin kaybedildiği! 
•şikârdı.
(Arkası I ncı sahifede)
66 y ıl  e vve l 8 ve 18 
te m m u zd a k i P ile v n e  
s a v a ş la rı
(Baş tarafı 1 inci sahifede)
Gece olmağa başladı. İhtiyattaki 
son İki taburu aldılar ve baronun bu­
lunduğu mevkie siperler kazdırdılar. 
Bunların muhafazasında, parçalan­
mış taburlarımızı toplıyacak, Turskl - 
Trestenke ricat edecektik.
Askerlerimiz o gün harlkulâde cenk 
etmiş olmakla beraber efradın canlı­
lıkları, şevkleri kalmamıştı. Hepimiz 
yeis İçindeydik.
Yaralıların arkası alınınca general 
Kridener önde, biz de peşi sıra Turs- 
ki - Trestenik yolunu tuttuk. Artık 
toplar susmuş, yalnız tüfek sesleri 
devam ediyor, arada bir (hurra!) 1ar 
işitiliyor, bunlan Türklerin (Allah 
Allah I) sayhaları karşılıyordu.
Bu zifiri karanlıkta İnsan gurupla­
rına raslanıyor:
— Hangi alaydansınız?., sorgusu­
na:
— Filân alaydan. Bir subayla 30 
kişi kaldık! cevabı alınıyordu.
At üsıtünde 24 saat kadar yol git­
tikten sonra sabahın dördünde Turs­
kl .  Trestenlk’e geldik. Yorgunluğu­
muz o kadar fazla İdi kİ konakladığı­
mız vakit ağzımıza lokma koyamadık.
Çok geçmeden baron beni çağırttı:
— Yann sabah erkenden Tımova- 
ya git. grandüke gözünle gördükleri­
ni anlat. Malûmatımı tamamladık­
tan sonra Biyeladakl imparator haz­
retlerine raporumu göndereceğim! 
dedi.
Hafifçe topalhyan yaralı beygiri­
me bindim, yola çıktım. Uzakta, bir 
mevkie doğru bitmez tükenmez iki 
yaralı kafilesi gidiyordu. Bolgarenl- 
ye kadar 16 verstlik yolda böyle ni­
celerini geçip duruyordum. Kimi sı­
rık arabalarına yatmış, kimi tüfek­
lerine dayanarak güçlükle yürüyor­
lardı. Bazıları setreli, bazılaiı kaput- 
lu, bazdan da mlntanü idi. İniltiler, 
figanlar, asap çeken çehreler, alelâ- 
cele panstiman edilmiş ve sarılmış, 
hâlâ kanlan sızan derin yaralar... 
İki saat bilâ fasüa karşımda beliren 
işte bu tabloydu.
Osma ırmağındaki köprünün ci­
varında İki kolordunun erzak ve cep­
hane parkları, menzil kafileleri, sey­
yar hastaneleri sıralanmıştı. Köp­
rünün başında muhtelif alaylara 
mensup subaylar kıtalan efradını, 
perakendeleri, yaralıları topluyor­
lar: doktorlar canla başla çalışıyor­
lardı.
Beygirimden atladım. Serinlemek 
için yüzümü yıkarken garip bir gü­
rültü duydum. O aralık doktor K 
yavaşça yanıma sokuldu.
— Yüzbaşım, dedi, umumi karar­
gâhta bulunuyorsunuz değil mİ? 
aman, Kazak süvarilerinizi bana ve­
riniz; Türklere karşı kendimizi mü­
dafaada bulunalım.
— Vakıa, dedim, dün Pllevneye 
karşı yapılan hücumda kazanamadık 
amma tam amile hezimete uğramış 
değiliz. Mevkllerlmizi tutunacak bir 
duruma soktuk. Türkler bizi takibet- 
medlklerinden burada bulunmalarına 
İmkân yoktur.
O esnada yüzbaşı Ş koşarak çadı­
ra girdi:
— Dinini seversen doktor, niçin or­
talığa telâş ve heyecan saçıyorsun? 
Türkleri gördün mü kİ? diye bağırdı.
Velvele, yaygara artıyordu. »Haydi 
geriye).. Kaçabilen kaçsın!» haykır­
tılan duyuluyordu. Yüzbaşı Ş ile ça­
dırdan dışarı fırladık.
Karşımızda korkunç bir sahne: Bü­
tün bu karınca yuvası, vızıldaya vı- 
zıldaya kaynıyor. Levazımın bh me­
muru tarafından yola sürülmüş bom­
boş araba katarlan dört nala kaçı­
yor.
Dakika geçirmeden atlarımıza sıç­
radık. Bu yaman levazım memuru­
nu kovalıyarak önledik, en kuvvetli 
tehditlerle durdurduk. Adam o de­
rece akimı kaybetmişti ki gözleri 
korkudan dışarı fırlamış, hâlâ:
— Ricat emri var! diye çığlığı ba.-
■ f f l l l l l l l l l l f  f l l l l l l l f l l f  l i f  f l l l l l f f l I l l l l l M l l l l l l l l l l f l I l l l l l l l l l l l  İ l i n i n
sıyor.
Karmakarışıklık arttıkça artmış­
tı. Yaralılar pansümanlarmı bekle­
meden sınk arabalarından dışarı atı­
lıyorlar; Bulgarlar öküzlerini sökü­
yorlar; herkes bir ayak evvel kaçabil­
mek İçin birbirine giriyor. Amirler­
den hiç kimse ortada yok.
Yüzbaşı Ş İle beraber yanlarımız­
daki (nagayka) nevinden Kazak kır­
baçlarını boyuna etrafa savurduğu­
muz halde pek az kişiyi durdurabil­
d i .
Meğerse bunun sebebi bir genera­
lin ricat emri vermesi imiş. Panik o 
kadar büyümüş, o kadar genişlemişti 
kİ, sonraları İşittiğime göre, Slstova- 
ya kadar yayılmış.
Böyle müthiş bir manzara ile kar­
şılaşmaktan Allah cümleyi korusun I 
Sermed Muhtar Alus
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği


66 yıl evvel 8 ve 18 temmuzdaki Pilevne savaşları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository