Taha Toros Arşivi, Dosya No: 35- Nişantaşı-Maçkaİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Gülersoy, Çelik

Istanbul Sehir University Repository

ön
de
r D
ur
m
az
TT
ı
>
Edimekapısı surlarının hemen içindeki Tekfur Sarayı, 
bu dört duvarı kalmış saltanat bakiyesi, Bizans saray 
mimarîsinin en belirgin ve nâdir örneğidir. Çünkü Tür­
kiye, Yunanistan ve İtalya’da Bizans yapı sanatından 
birçok değerli parça kalmıştır ama bunların hemen 
hepsi kilise ve manastır cinsinden dinî eserlerdir. Top- 
lumlarda Tanrı korkusu ve din olgusu uzun süre ege­
men olduğu için, bu cins yapılar koruma ve bakım al­
tında tutulmuşlar, bugünlere erişebilmişlerdir.
Saray ve ev cinsinden yapılar ise böyle bir sosyal gü­
venceden yoksundular. Ayrıca saray mimarîsi sık de­
ğişmeye mahkumdu. Çünkü insanlık gelişme halindey-
Tekfur Palace is a rare and outstanding exam­
ple o f Byzantine palace architecture, situated 
just within Istanbul’s city walls near Edimekapisi 
gate. Although a large number of superb Byzan­
tine buildings have been preserved in Turkey, 
Greece and Italy, these are almost without excep­
tion churches or monasteries. The fear o f God 
and religious sentiments prompted societies to 
protect and  repair sacral buildings, enabling 
them to survive intact to the present day.
No such safeguard applied to palaces and hous­
es, however. What is more, styles o f  palace  
arch itecture  were condem ned  to fre q u e n t  
change, because society was in a constant state 
o f f lu x  and  requirements and  tastes d id  not 
remain constant. The palace was a symbol o f 
power and financial clout, and monarchs were 
often too proud to live in palaces built by their 
predecessors. That is why we f in d  so m any
34
S K Y L IF E  O C A K  " t t “  J A N U A R Y  1 9 9 6
Tekfur Sarayı hakkında kesin bilgiler olmamakla birlikte, Komnenos Hanedanı 
döneminde yaptırılan Blakhernai saray kompleksinin bir parçası olduğu 
sanılıyor. /  Tekfur Palace is thought to be part of the Blachernae palace 
complex built during the rule of the Comnenos dynasty.
35
S K Y L IF E  O C A K  JA N U A R Y  1 9 9 6
By ÇELİK GÜLER SOY* Photos SABİT KALFAGİL
. . ^r .-.-a
Edirnekapısı surlarının hemen içinde yer alan Tekfur Sarayı, onarım ve çevre düzenlemesinin ardından önemli bir kültür merkezi olmaya aday. /  Located 
just within the city walls at Edirnekapısı, Tekfur Palace will be restored and the area around it landscaped, ready to become a new cultural focal point
in historic Istanbul.
di ve ihtiyaçlar, toplumsal beğeniler bir yerde durmu­
yordu. Özellikle saray demek, kudret ve malî güç de­
mekti. Saray sahipleri, kendilerinden öncekilerin yaptır­
dığı yerlerde oturmayı nefislerine yedirememişlerdir. O 
yüzden, aradan bunca zaman geçtikten sonra bile çok 
sayıda kilise buluruz ama saray ve ev bulamayız.
Bu nedenle sözünü ettiğimiz Tekfur Sarayı, böylesine 
nâdir bir varlık işte. Bu değerine karşılık neyin nesi ol­
duğu çok da kesin bilinmiyor! Sadece iç literatüre mah­
sus değil bu konudaki bilgi yetersizliği. Bizans’a bütün 
muhabbetine karşılık Batı kaynakları da İstanbul’un ya­
pıları ve topografyası 
konusunda epeyce âciz 
kalıyor.
Bilinen bir şey, Komne- 
nos Hanedanı’nın şehrin 
bu kısmına yerleştiği ve 
bugün İvaz Efendi Ca- 
mii’nin bulunduğu yer­
de, Alexios I Komne- 
nos’un görkemli bir sa­
ray yaptırdığıdır. Manu- 
el II Komnenos, bunun 
hâkim bir noktasına, bir 
bina daha yaptırarak sa­
rayı bir kompleks halin­
de geliştirmiş. “Blakher- 
nai Sarayları” bu şekilde
churches o f a great age, hut so few  palaces and  
houses.
Tekfur Palace is such a rarity. Yet precious as it 
might be, hardly anything is known about it, 
despite the interest in Byzantine history and cul­
ture in the West particularly. Literature on the 
subject provides very little information about the 
secular Byzantine buildings o f Istanbul.
The Comnenus dynasty is known to have settled 
in this section o f the city, and Alexius Comnenus 
I to have constructed a magnificent palace on the
site o f the present Ivaz 
E fendi Mosque. 
Manuel II Comnenus 
added another build­
ing, tu rn in g  the 
palace into a complex 
known as the Palaces 
o f Blachemae. There 
is no doubt that Tek­
fu r  Palace is part o f 
this complex. Even 
reduced to a shell 
over the centuries, we 
can see that this three 
storey building was 
striking and  beauti­
fu l .  There are six
36
S K Y L IF E  O C A K  J A N U A R Y  1 9 9 6
Bizans saray mimarîsinin en belirgin örneklerinden biri olan Tekfur Sarayı, yontma ve renkli ta$ ijçiliği, tuğla ve seramik kompozisyonları ile hayranlık 
uyandıran bir yapı olarak yüzyıllara inat hâlâ ayakta./ As the only Byzantine palace to have survived it is vital to prevent the further decay of this 
remarkable building with its decorative stone and brickwork.
birikerek oluşmuş. Bu yapının, sözü edilen kempleksin 
bir parçası olduğuna şüphe yok. Hem de eni-konu gü­
zel ve göz alıcı bir parçası. Dikdörtgen bir bina bu. Bir 
zemin katı var, iki de tam katı. Birinci katın 6 adet 
penceresi, önünde bir zamanlar mevcut olduğu anlaşı­
lan avluya bakıyor. Sadece son katın dört cephesinde 
de pencereler var. Buranın sahip olduğu açık ve geniş 
manzara nedeniyle olmalı. Öyle ya, o zamanlar bu 
yükseklikten kuzeye doğru Haliç’in deniz manzarası, 
batı yönünde ise yemyeşil kırlar ve ağaçlıklar seyredili­
yordu. 1950’lere kadar yaşamış, bakir güzellikler... Bu 
katta, bir de şapelin bulunduğu, ‘çıkma’sından anlaşılı­
yor.
Yapının yontma ve renkli taş işçiliği, tuğla ve seramik 
kompozisyonları hayranlık uyandıracak bir ustalıkta ve 
güzelliktedir. Avluya bakan yan cephede, ortada bir 
masif taş örgü bölüm, her iki yanda yükselen iki hey­
betli mermer sütun girişe bir anıtsallık veriyor. Katlar 
yok olmuş, iç mekan çatıya kadar boş.
Osmanlı, Anadolu’da kendisine komşu ve muhatap 
olan Bizans ünitelerinin başmdakilere verdiği isimle, 
bu kral konutunu “Tekfur Sarayı” olarak adlandırmış. 
Osmanlı döneminde boş kalan soylu yapı, 18. yüzyılda 
bir ara çini imalâthanesi olarak kullanılmış. Yapı, o za­
mandan beri boş duruyor.
Bugün Tekfur Sarayı için sanat ve arkeoloji açısından 
yapılacak şey, bence dört duvarı statik olarak güvence­
ye alıp, taşların ve kompozisyonların sadece ömrünü
windows on the ground floor looking onto ivhat 
was once a courtyard, and windows on all four  
façades o f the third floor, which would have 
commanded a spectacular view over the city and  
the Golden Horn to the north, and the country­
side and forests to the west. Indeed that green 
landscape still existed until the 1950s. There 
was evidently a chapel on the upper floor, its 
location indicated by an apse in the form o f a 
bay.
The façades are elaborately decorated with geo­
metric designs in red brick and white stone. The 
massive stone section flanked by two splendid 
marble columns in the façade overlooking the 
courtyard forms the monumental entrance.
The word Tekfur was the Turkish term fo r  the 
Byzantine emperors, who were their neighbours 
until the conquest. During Ottoman times the 
long abandoned Tekfur Palace was used first as 
a menagerie housing strange beasts from distant 
Africa, and in the 18th century as a pottery pro­
ducing tiles. Since then it has remained empty. 
Ensuring that Tekfur Palace is preserved fo r  
future generations requires that the four walls be 
prevented from  collapsing and discrete repairs 
carried out to the stone and brick walls. Some 
years ago Istanbul municipality proposed recon­
structing wooden floors, but I believe that this
38
S K Y L IF E  O C A K  J A N U A R Y  1 9 9 6
uzatan ve kendini hiç belli etmeyen onaranlarla yetin­
mektir. Belediyenin eski bir projesi, 4 duvann içine ah­
şap katlar yaptırmaktı. Beton kat, tabii söz konusu de­
ğil. Ama ahşabın da takırtısı ile buradaki atmosferi ve 
yapı kimliğini bozacağı kanısındayım. En ideal çözüm, 
bu dört duvarın içini boş bırakıp, yani yüzyılların tahri­
batını kabul edip, çatıya 
kar ve yağmurun kalan taş 
malzemeye daha fazla za­
rar vermemesi için, içer­
den cam bir koaıyucu örtü 
çekilmesi olabilir.
Turizm açısından ise, önce 
çevrenin bakımını yapma­
lı. Son kalmış Osmanlı ev­
lerini onarmalı. Burasını 
bir tarih ve şiir diyarı ha­
linde tutmalı. Ondan sonra 
bu emsalsiz eser dünyaya 
sunulur. Nasıl mı? Kültür 
mirasına sahip ülkelerde 
olduğu gibi, anıt-binayı 
geceleri dışarıdan aydınlatıp iç avlusunu kültürel etkin­
likler için kullanarak. Avrupa’da, bu şekilde ışıklandırı­
lıp kullanılan bir çok yapı var.
Ama ayakta kalmış bir Bizans Sarayı, dünyada tek! •
* Çelik Gülersoy, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu 
Genel Müdürü
would spoil the atmosphere and character o f the 
palace. Ideally the ravages o f time should be 
accepted and the walls should be left as they are, 
perhaps constructing a glass roof to protect the 
structure from snow and rain.
Restoring the dilapidated vicinity o f the palace
should be a first priori­
ty, including repairs to 
the last rem aining  
Ottoman houses, so 
that this area is pre­
served as a historic  
comer of the city.
Then this rare build­
ing will be ready fo r  
unveiling to the world.
in  all countries 
with a commitment to 
their cultural heritage, 
the palace should be 
illuminated at night. 
Perhaps cultural activ­
ities could be held in the courtyard. Many historic 
buildings have been brought to life in similar ways. 
But this is unique as the only Byzantine palace left 
standing in the world! •
*  Çelik Gülersoy, Director o f the Turkish Touring and  
Automobile Association.
40
S K Y L IF E  O C A K  JA N U A R Y  1 9 9 6
Kişisel Arşivlerde Istanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Tekfur Sarayı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/132000/2/001580036010.pdf

Tekfur Sarayı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository