Taha Toros Arşivi, Dosya No: 6-Sultanahmetİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Demirkaya, Mehmet

Istanbul Sehir University Repository

Tüm itirazlara karşın 5 yıldızlı otel yapılmasına karar verilen tarihi bina artık turistleri ağırlayacak
Elveda Sultanahmet Cezaevi
► “Demir kapT’sı, “kör 
pencere”si, “yastığı, ranzası, 
zinciri ”yle geçmişte pek çok 
ünlüyü konuk eden Sultanahmet 
Cezaevi “müze yapılması” ve 
kültür merkezi olarak “halka 
açılması” için yapılan tüm 
itirazlara karşın 12 Eylül 1980 
döneminin yasası olan “Turizmi 
Teşvik Kanunu”na dayanılarak 
otel yapılıyor.
► Yalnızca kültürel açıdan değil, 
şehrin 2500 yıllık tarihi dokusu 
ve mimari açıdan da büyük önem 
taşıyan Sultanahmet Cezaevi, 
restorasyon çalışmalarını 
sürdüren Sultanahmet Turizm AŞ 
ile Kanada’nm Four Seasons 
Hotel grubu arasında bugün 
imzalanacak anlaşmayla, otel 
olarak hizmet etmek üzere yeni 
bir döneme başlayacak.
MEHMET DEMİRKAYA
Ahmed A rifin  dediği gibi 
“Demir kapf’sı, “kör pence­
r e l i ,  “yastığı, ranzası, zinci­
r iy le  pek çok “ünlii”yü konuk 
eden Sultanahmet Cezaevi şim­
dilerde, 5 yıldızlı turistik otel ol­
maya hazırlanıyor. Nâzım Hik­
met, Aziz Nesin, Rıfat İlgaz, Şe­
fik Hüsnü, Kemal Tahir, Çetin 
Alfan, Mehmet Ali Aybar, Necip 
Fazü ve daha nicelerinin rutu­
betli duvarlarını kokladığı Sulta­
nahmet Cezaevi, “müze yapıl- 
m asive “halka açılması” için 
yapılan tüm itirazlara karşın 12 
Eylül döneminin yasası olan 
“Turizmi Teşvik Kanunu”na da­
yanılarak otel yapılıyor.
Topkapı Sarayı’mn o devasa 
görüntülü kapısının hemen ya­
nından kıvrılıp Kumkapı’ya 
doğru inerken kirli san renkli
duvarları, paslı kapılan, nöbetçi 
kulübeleri ve duvarlannın üs­
tündeki tel ölçüleriyle karşılar 
sizi Sultanahmet Cezaevi. 12 
Eylül 1980 askeri darbesinin he­
men ardından dönemin Cum­
hurbaşkanı Kenan Evren’in zi­
yaret edip koğuşlannı gezdiği 
cezaevinin otel yapılması için 
yıllar içinde defalarca tasan ha­
zırlandı. Bina sonunda 49 yıllı­
ğına Sultanahmet Turizm Ano­
nim Şirketi’ne kiralandı.
Otel için imza bugün
Şirket de, otelin işletme işini, 
merkezi Kanada’da bulunan ve 
dünyaya yayılmış 44 otele sahip 
Four Seasons Hotel’e devredi­
yor. Restorasyon çalışmalannı 
sürdüren Sultanahmet Turizm 
AŞ, For Seasons Hotel ile bu­
gün anlaşma imzalayacak. Ve 
yıllann Sultanahmet Cezaevi
böylece artık otel olarak hizmet 
etmek üzere yeni bir döneme 
başlayacak.
Tarihi Sultanahmet Ceza- 
evi’nin geçmişi gibi, otel oluş 
öyküsü de hayli ilginç ve tartış­
malı. Mimarlar Odası İstanbul 
Büyükkent Şubesi’nin, tartış­
maların başladığı 1992 yılında 
yaptığı bir açıklamada cezaevi­
nin otel yapılmak istenmesine 
tepkisini şöyle dile getiriyordu:
“Son haftalardaki coşkulu et­
kinliklerle, İstanbul’un özgün ve 
düzeyli bir kültür odağı haline 
gelen eski Sultanahmet Cezaevi 
binası, bir 12 Eylül yasası olan 
Turizmi Teşvik Kanunu’na da­
yanılarak gerçek sahiplerinden 
ve dostlarından koparılmak is­
teniyor”
Aynı açıklamada otel uygula­
masının diğer çekinceleri ise, 
“Sultanahmet Cezaevi binası­
> » ’
nın, lüks bir otele çevrilerek kent 
halkından soyutlanması, salt bu­
radaki kültürel etkinliklerin
‘susturulması’ ile değil, aynı an­
da kentin 2500yıllık tarihsel böl­
gesinin ‘ayrıcalıklı kesimle­
re ’ teslim edilmesiyle de uygarlık 
dışı bir anlayışın hâlâ egemen ol­
duğunu gösterir” sözleriyle ifa­
de ediliyordu.
Mimaıi ırm çekinceleri
Mimarlar Odası’nın, 9 Kasım 
1992 tarihinde “Sultanahmet 
Cezaevi Oteli” ile ilgili hazırla­
dığı Çekince Roporu’nda ise, şu 
maddeler yer alıyordu:
1 -) Yapının Kültürel Değeri 
Açısından Çekince:
Sultanahmet Cezaevi Binası, 
ülkemiz mimarlık tarihinde, ‘1. 
Ulusal Mimarlık Dönemi’ ola­
rak tanımlanan özel bir dönemin
İstanbul’daki özgün örneklerin­
dendir. Proje eki rölevede de ay­
rıntılarıyla belirlendiği üzere, 
salt cephe düzeni, bezemeleri ve 
genel mimari görünüşü ile de­
ğil, aynı derecede özgün ve 
önemli olan iç mekânları, mi­
marlık tarihi bakımından çok 
değerli olan volta döşeme gibi 
strüktürel elemanlan, plan yapı­
sı, kütle etkisi ve oranlan ile de 
‘bütün mimari özellikleriyle ko­
runması gereken’ bir kültür mi­
rası niteliği taşımaktadır.
Bugün dış duvarlar dışındaki 
bölümlerin tamamen değiştiril­
meye başlandığı görülüyor. Ba­
zı bölgelere kalıp betonlar dö­
külmüş durumda. Görünüm iç 
mekânda eskiyi yansıtacak hiç­
bir şeyin kalmadığı izlenimini 
veriyor.
2-) Arsanın Arkeolojik Değe­
ri Açısından Çekince:
Söz konusu parsel, 1950’li 
yıllardan bu yana, İstanbul Tari­
hi Yanmada içerisinde, ‘1 Nolu 
Arkeolojik Alan’ olarak kesin 
koruma altına alınmış, özel bir 
bölgede kalmakta ve henüz yer­
yüzüne çıkartılmamış Roma ve 
Bizans dönemine ait arkeolojik 
kalıntılar bakımından olağanüs­
tü önemi olan bir SİT özelliği ta­
şımaktadır.
Bölgenin bu özelliği, yine Ro­
ma ve Bizans dönemlerine ait 
imparatorluk binalannm bulun­
duğu yöre olmasından kaynak­
lanıyor. Bugün cezaevinin orta­
sında yer alan meydana, bir şey 
çıkmamış olacak la beton dökül­
müş durumda.
3-) Projenin “Büyümeye 
Açık” Niteliği Açısından Çe­
kince:
Söz konusu otel tesisi salt Sul­
tanahmet Cezaevi binasının res­
Konuk ettiği aydınlarla tarihe geçen Sultanahmet Cezaev i’nden bir anı: Yıl 1961 ve mahkûmlar af için eylemde...
4B ir tarih yok oluyor’
Sultanahmet Cezaevi’nde bir zamanlar hapis yatan ünlü 
simalardan Mehmet Ali Aybar, cezaevinin otele 
dönüştürülmesine buruk bir sesle karşı çıkıyor. Aybar. 
cezaevinin neden otele dönüştürülmemesi gerektiğini ise şöyle 
anlatıyor: “Sultanahmet’te epeyce hapis yattık, şimdi tam olarak 
%. ne kadar yattığımı hatırlamıyorum. Otel yapılmak istenmesi 
*  Çok ters bir şey. Sultanahmet Cezaevi, Türkiye tarihine 
geçmiş bir cezaevi. Bilhassa siyasi suçlar işlediği iddia 
s edilenlerin yattığı yer. O nedenle tarihimizin bir parçası. 
Cumhuriyetin kurulmasıyla oradan demokrasiye geçiş 
meselelerinde, devletin takındığı tavır dolayısıyla ilerici 
unsurlara yataklık yapmış, ilerici unsurlann yatağı olmuş 
bir yer. Tarihimizde ¿öylesine bir yere sahip bir binanın 
#  otel olmasına kesinlikle karşıyım.”
Yıl 1969 ve askerler Sultanahmet Cezaevi’nde nöbet değiştiriyor. Ve belki de içeri-
torasyonu ile sınırlı kalmayacak, 
parselin geri kalan boş kesimle­
rinde de yeni yapılaşma önerile­
riyle proje geliştirilecektir. Pro­
je ve raporda açıkça görünen ve 
önemli ölçüde projenin de bi­
çimlenmesinde etkili olduğu an­
laşılan bir karar da yine aynı par­
seldeki arkeolojik değerlerin ko­
runması; bölgeye ek bir yapı yo­
ğunluğu getirme tehdidi ve var 
olan tarihsel dokuyu zedeleme­
si bakımından kaygıyla karşılan­
maktadır.
Trafik artacak_________
Bugün bile inşaatın şantiyesi 
çevresine yayılmış durumda. 
Cezaevinden sökülen ahşap 
malzemeler yığıldıkları yerde o- 
dun olmayı bekliyor.
4-) Bölgeye Çekeceği Trafik 
Yükü Açısından Çekince:
Öngörülen otel tesisi, esasen 
-  yaya bölgesi olarak motorlu 
araç trafiğinden de korun­
ması gereken bir bölgeyi 
olumsuz yönde etkileyecek, 
çevredeki özgün tarihsel 
kent mekânlannı ve yine öz­
gün sokakları fiilen otöpvV 
alanları haline getirecektir.
Bugün Ayasofya’nm 
önündeki meydan dahi oto­
park olarak kullanılıyor. Bu 
otele müşteriler tramvay ile 
taşınmayacağına göre bölge­
deki trafik sorunları katlana­
caktır.
5-) Kullanım (Otel) Ama­
cına Yönelik Çekince:
Bütün bu sakıncaların dı­
şında, Sultanahmet Cezaevi 
binasının salt konaklama 
ağırlıklı bir turistik tesis ola­
rak değerlendirilmesi yeri­
ne, kentin kültürel yaşamına 
katkıda bulunacak bir işlev­
le yaratılması, daha doğru 
görülmektedir.
Çabalar yetmedi __
Bu raporlar ve yapılan 
açıklamalar boşa gitti. Ceza­
evinin otel olması için çalış­
malar devam etti. Her şey yı­
kılıp atıldı. Restorasyon adı 
altında bir iskelet bırakıldı. 
Onun da bazı bölümleri de­
ğiştirildi. Eğer eskiyi hatırla­
tacak bir şey olmayacaksa, 
döneminin mimari özellik­
lerinin büyük bölümü orta­
dan kaldırılacaksa, neyin 
restorasyonu yapılıyor? Sa­
de bir yurttaşın günün birin­
de gidip dolaşmasına izin 
verilmeyecekse, yine o sade 
yurttaşın, ünlü Türk şairi, 
büyük usta Nâzım Hikmet 
bu cezaevinde mapusluk 
çekmişti diyemeyecekse, ne­
yin restorasyonu yapılıyor?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 0 0 1 7 4 0 0 6 *


Tüm itirazlara karşın 5 yıldızlı otel yapılmasına karar verilen tarihi bina artık turistleri ağırlayacak:Elveda Sultanahmet Cezaevi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository