Taha Toros Arşivi, Dosya No: 35- Nişantaşı-Maçka. Not: Gazetenin "İstanbul Kazan, Ben Kepçe " köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

Salıife 8
Istanbul kazan,ben kepçe
Nişantaşı, Teşvikiye
Şimdiki Valikonağı caddesinin baş­
langıcında, köşedekiyle bitişiğindeki 
iki bina bu tarafların ilk lüks apartı- 
manlarından sayılır.
Bundan 27, 28 sene evvel bir tanı­
dık bunları mezaddan almağa kalkış­
mıştı. Malûma, o vakitler borç hase- 
bile bir mülkün satılığa çıkışı, talip­
lerin Defterhaneye filân koşusu, borç- j 
lunun da apışıp kalışı nadir vakalar­
dan...
O ahbap kalakaldıydı.
— Boşuna yorulup durduk; sahibi 
para bulmuş, kurtardı malını!... gibi 
sözleri hayatımda ilk duyuşum işte bu 
çifte apartımanlaı* dolayısiledir.
Caddeye girince sağda, mektep ye­
mekhanesinin kapısındaki antika 
kıta, devrin manzum tarihçibaşısı, 
Makamı seraskerî reisi Giridli Muh­
tar efendinindir:
Hamid hanı kerimin nimeti şirini
lûtfundan
idiip bu mektebi dilsirü ihya hev
taamhane
Çıkıp bâlâsına bir dem, dedim
tarihini Muhtar
Yapıldı tarzı âlâda, ne bâlâ bir
taamhane.
Bu yemekhane geçilince, ilk olarak 
. yana gelen Süreyya paşanın konağıy­
dı. Paşa, Abdülhamide 10 sene başkâ­
tiplik ettiği halde, halûkluğu, temiz­
liği ve münşiliğile tanınmış zevattan­
dır.
Orada şimdinin meşhur Emek apar- 
tımanı var. Süreyya paşa müştemilâ- 
mn ilerisine de Nişantaşı apartımam 
yapıldı. Köşedeki Tunuslu Hayreddin 
paşa konağının arsasına da kaç tane 
apartıman çıkıldı.
Hayreddin paşanın aslı Çerkez. Tu­
nus valisi okutup yazdırdıktan sonra 
Avrupaya göndermiş, askerlik te tah­
sil ettirmiş...
Ferik rütbesile İstanbula gelmiş, ve­
zir olmuş; 1878 senesinde bir aralık 
Sadrazamlık ta etmiş. Malûmatlılığı 
ve dürüstlüğü söylenirdi.
Dörtyol ağzında hâlâ duran ve sem­
te adını veren taş hakkında rivayetler 
muhteliftir:
Buraları vaktile dağ, bayır ya; bir 
kavle göre, Yeniçeriler devrinde ke­
mankeşlere hedeflik etmiş; bir kavle 
göre de üçüncü Selimin Nizamı cedid 
ve ikinci Mahmudun Eşkinci neferleri 
o civarlarda tüfekle nişan atarlarmış; 
bu sebeple dikilmiş.
Abdülhamid Yıldıza yerleştikten ve 
has bendegânmı - gerek sevgi, gerek­
se korku yüzünden - yakınma topla­
mak arzusuna düştükten sonra Ni­
şantaşı ve havalisi bostan kulübele­
rinden, inek ahırlarından kurtularak 
vükelâ yatağı koskoca bir mahalle 
olup çıkmış.
Hamidiye kelimesi bol keseden her 
nesneye eklenirken ne diye buraya ta­
kılmamış bilmem?
Aşağı doğru yürüyoruz. Bugünkü 
boydan boya apartımanlann yerinde 
en kalbur üstündekilerin kâşaneleri 
sıralanmıştı. Bunların arsaları, çık­
mış çatıları hep cebi hümayundan. 
Mansıp ve ikbal güvercinlik misali ya, 
gürleyip gidenlerin veya gazaba uğrı- 
yanlarmkiler yemlere kavança...
Hepsi de selâmlıklı haremli, at koş­
turacak sofalarla yirmişer, otuzar o- 
dalı, içleri tıklım tıklım, kapıları Ar- 
navud, Boşnak bekçiliydi.
Dört yanlarında koskoca ağaçlar, 
eflâke ser çekmiş duvarlar, pancurlu 
tahta havaleler. Dama çıkarsan an­
cak deniz derya görebilirsin.
Köşede Tunuslunurikini geçtikten 
sonra sıra ile sayalım: Kıbrıslı Kâmil 
paşanın, Kürd Said paşanın, Küçük 
Said paşanın, mabeyinci Nişli Mah- 
mud beyin, mabeyinci Dağistanlı 
Emin beyin, serkarin Hacı Ali paşa­
nın, valide kâhyası Said beyin konak­
ları...
Kâmil paşanın Kıztaşmdaki evi 
Marmaraya nazır, havadar, güneşli. 
Sadrazamken haddi varsa otursun 
orada...
Kürd Said paşa Hariciye Nazırlığın­
dan sonra senelerce Şûrayı devlet re­
isliği eden zat... Küçük Said paşa sa­
daretle mazuliyet arasında sekiz kere 
köşekapmaca oynamış olan sadrı es- 
baktır.
Hazret, iki hanei müstemendane- 
sinden binnisbe vüsatlisi ve kâgir ola­
nını tamir ve tevsie lüzum görmüş. 
Emlâki hümayun meyanuıa dahil ar­
sadan bir kısmının verilmesine vakti­
le irade şerefsadır olduğunu, o vakit 
bazı mütalâata mebni bunu isteme­
diğini, sadaretinden badelinfisal bu 
temlike tarafı hümayundan nazar 
olunmadığını, ihsanı hümayunun is­
tirdadına bir şey denilmezse de yeni 
yaptıracağı bina eskisinin pek kurbü- 
ne gelmekle zaykı hava mahzurun­
dan başka yenisinin pencerelerinin 
harem dairesine nezaret edişini mah­
zurlu görerek, atebeye yazmış.
Kendisine bir emri hak vukuundan 
sonra ailesinin yok pahasına satma­
larından başka bir çare kalmıyacağı- 
nı, her ne kadar iradında teeddüb 
ederse de, çünkü hâcatı şeriyede tas- 
rihat makbul olduğundan, yeni daire 
ile arsasının kıymeti mukadderesinin 
mingayri haddin Hazinei hassaya tak­
dim edileceğini, yahut hanei âcizane- 
sinin tensib olunacak bir bedelle ve 
hakkı şufaya binaen, hazinei müşa- 
rünileyhadan alınmasını da arîzasına 
ilâve etmiş. (1)
Nişli Mahmud bey, Arap İzzetten 
evvelki gözbebeği. Mabeyinci Emin 
bey Mektebi mülkiyeden çıkma ve ehli 
kalemlerdendi. Jül Vern’in bir iki ro­
manını tercümeden başka (Musavver 
tarihi hayvanat), (Musavver tarihi 
ümem) isimlerde Matbaai Osmaniye- 
de bastırdığı, klişelerini Almanyada 
yaptırdığı kitaplar İstanbulda çıkan 
ilk renkli resimleri muhtevidir.
Karşıda, Erkânıharbiyei umumiye 
reisi müşir Kör Etem paşanın malikâ-
Harbiyede Emek apartımamnm ilerisi
nesi şimdi (Şişli Sıhhat
(1) Said paşanın hatıratı. İkinci cildin 
kısmı sanisi, sahife: 305, 306.
Nişantaşındaıı Teşvikiyeye doğru giden yo)
yurdu).
Ağaçlıklı sokağın köşesi en evvel mu- 
zika feriği Necip paşanın, sonra 40 ya­
şında sadrazam olan Cevad paşanın, 
daha sonra sadrazam Avlonyalı Ferid \ 
paşanın, bunun da ardından Veliahd- 
ken ölen Yusuf îzzeddin efendinin 
ailesinin konağıydı.
Bina hâlâ mevcud ve mekteptir; bir 
evvelkisi de Paris sefiri Salih Münir 
paşanın.
Teşvikiye karakolunu geçince, şim­
diki Narmanlı apartımanının yerinde 
başkâtip Kara Tahsin paşanın, altın­
da da dördüncü ordu müşiri Çerkez 
Zeki paşanın mülkü...
Maçkaya dolanan noktanın artık 
sağı solu boş. Bayırın Müradiye taraf­
larında da mevki ve rütbece daha kü­
çük bendegânm evleri:
İmam ve müezzini evvel, sani, salis- 
leı*; ahçı, arabacı, bahçıvanbaşılar; 
tüfekçiler, Hademei hassalılar, Muzi- 
kalılar...
Teşvikiye camisinin arkaları da do­
lu. Kilârîi sani İbrahim beyin (bayan 
Zihniyarın babası), Ihlamura inen 
mahud ağaçlıklı sokakta Babıâli Hu­
kuk müşaviri Hakkı beyin (Meşruti­
yet devrinin adlü ihsancı sadrazamı 
Hakkı paşa), daha aşağıda Esvapçı- 
başı İsmet beyin konaklan.
Karşı sırtta Yaveri hususî Fehim 
paşanın yaptırdığı kebir köşk.
«Sarayı hümayununuzdaki mera­
sim dairesinin modelinde, hem de kaç 
misli büyüğü!..» diye yukarıya cur- 
nal yetiştirmişler. Nice benzerleri, 
daha da babaçkoları mevcudken, gö­
ze batıvermiş böyle, Fehim de içine 
adımını atamamış.
12, 13 yıl evvel Hanı halile dönmüş­
tü. Bölüklerinin hepsinde kaç tane ki­
racı. Nihayet ankazcılara satılarak o 
da yıkılıp gitti.
Nişantaşı ana caddesinin arkaları­
na düşen, cicili biçildiğiyle emsalleri­
ni geçen Halil Rifat paşa konağı şim­
di Terakki lisesidir.
Yanındaki büyük arsayı berberbaşı 
Mustafa bey yok pahasına almış, ih­
ya olmuştur, derler.
Güzelbahçe adını taşıyan sokakta 
da üç aded büyük kâşane vardı:
Biri serhafiye Kel Ahmed paşanın 
(o da şimdi mektep), ikincisile üçün- 
cüsü Tophane müşiri Zeki ve devrin 
son erkânıharbiye reislerinden Arap- 
girli Şakir paşanmkiler. Bunların yer­
lerine de apartımanlar türedi.
Nişantaşımn önünden Cabi sokağı­
na sapınca mabeyinci Bekir Sıtkı be­
yin hâlâ duran kırmızı renkli binası, 
sonra da Köse Raif paşanın kışlık ika­
metgâhı.
Bekir beyin yazlığı Göztepede, İs­
tasyon caddesinde; mimarı da ama­
tör. Nümunei terakki mektebinin meş­
hur mezunu, Zülüflü İsmail paşanın 
eniştesi, Babıâli Tercüme odası serha- 
lifesi Mustafa Mazhar bey... Köşk 
şimdi Varşova sefiri bay Feridin uh­
desindedir.
Köse Raif paşa Rüsumat eminliği, 
Beyrut, Halep valilikleri, Teçhizatı 
askeriye reisliği ettiği halde, Mitat pa­
şa yetiştirmelerinden olduğu için, öte- 
denberi mimlilerden...
Neemi mollanın şimdiki Nişantaşı 
apartımamnm tam karşısında da ku- 
renadan Karagözcü Arif beyin ko­
nağı.
Bu lâkabının sebebi, talebeliğindey­
sen değme hayalilere taş çıkartması.
Perdeyi kurup, şem’ayı yakıp, cif caf 
caf cif cafa başlayıp öyle bir Karagöz 
oynatırmış ki Katip Salihi sani...
Lâmı cimi yok, çalışkan ve müsta- 
idlerden de. Mektebi mülkiyenin 
301 senesi mezunlarının birincisi.
Dillerde çok pasaparola olmuş bir
rivayeti de ilâve ediverelim bari: 
Delikanlı Kayseriden gelme, eli 
avucu da yufka. Mektep arkadaşları­
nı toplayıp hayal oyununa girişti mi 
hepsini kahkahadan kırar, para top­
lar, onunla ders kitaplarını alırmış.
Sermed Muhtar Alus
I
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Nişantaşı, Teşvikiye

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/153877/2/001500634006.pdf

Nişantaşı, Teşvikiye

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository