Taha Toros Arşivi, Dosya No: 8-Kapalıçarşıİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) 

İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kıraç, Can

Istanbul Sehir University Repository

T  T' Ç&OOG*
the
_______________COVERED BAZAAR_______________
KAPALIÇARŞI'DA 
BİR "BİLİR"
Murat Bilir, İç Bedesten’in en çok aranan ve 
uluslararası dostluklara sahip ünlü b ir bakır parçalar uzmanı. 
Bir gün kendisini ziyarete giderseniz, onun sanatını icra ettiği 
beş buçuk metre karelik dükkanını görünce hayrete düşmeyiniz.
Mural Bilir's enthusiasm fo r  traditional crafts and knowledge 
of Turkish metalwork is impressive and his reputation 
extends beyond the Covered Bazaar,
Güzel İstanbullunuzu, semt 
semt hissederek yaşamış olan 
bütün şa irler duygularını, 
büyük bir çoşku ile yazdıkları 
dizeler içinde gelecek kuşak­
lara armağan etmişlerdir.
Ö rneğin , ozan Ümit Yaşar 
Oğuzcan İstanbul'u şöyle an­
latmıştır bizlere:
Buram buram bir yaşama sev­
gisi her yerinde/ Balıkçı mey­
haneleri, Çiçekpazarı, Kapalı- 
çarşı/ Yanar gün ışığıyla cam­
ları yalıların/ Mavi denizlerine karşı 
İşte şim di, im paratorlukları koynunda 
büyütmüş ve "buram buram yaşama sevgi­
siyle dolu bu ulu şehrin" beşyüz yaşındaki 
anıtsal Kapalıçarşı'sında sizi küçücük bir ge­
zintiye davet ediyorum!
Geliniz! Kısa da olsa, beraberce "tarihi" ya­
şayalım!
Dünyanın bütün şehirlerinde, insanları çe­
ken merkezler, "çarşılar" olmuştur. Bizim 
görkemli İstanbul'umuzda da "çarşıların" de­
ğişik bir cazibesi vardır. Hâlâ Kapalıçar- 
şı'dan söz açıldığı zaman, bu gizemli yeri 
bilen bilmeyen herkeste, heyecan dolu, me­
raklı bir bekleyiş başlar... Gönülleri hudut­
suz bir özlem doldurur!
Şair Orhan Veli için Kapalıçarşı "kapalı bir 
kutudur"! Duygular ozanı bu gözlemini, ba-
4 4
S K Y L IF E  EKİM  — J--
The heart o f  every city beats 
in its commercial centre, and 
while modern business and  
finance have new centres in 
İstanbul today, the five-bund- 
red-year-old Covered Bazaar 
still hums with life.
This maze o f  vaulted streets 
lined by tiny shops has an  
evocative atmosphere steeped 
in history. The sense o f disco­
very draws you along, each 
narrow road an invitation to 
explore. At each crossroads the stroller is be­
set with indecision as to which way to cho­
ose. The poet Orhan Veli described the Co­
vered Bazaar as 'a closed box', and Çelik. 
Gülersoy as 'a treasure trove or a bridal 
chest', waiting to disclose its fascinating  
contents. The exact date o f  building is a bo­
ne o f  contention among historians. Certa­
inly the nucleus o f  the Bazaar, the Inner 
Bedesten where valuable goods were traded 
and stored, dates from the reign o f  Sultan 
Mehmet II, conqueror o f  İstanbul in 1453- 
The Bazaar covers an immense area o f  30 
hectares (over 70 acres)  and consists o f  61 
streets and numerous gates. Aerial photog­
raphs reveal the monumental confusion o f  
the building! Surrounding it are old bans, 
or blocks o f  workshops, which make a grasp
O C T O B E R  1 9 9 2
By C A N  K IR A Ç

kın iki üç kelime ile nasıl anlamlı bir şekilde ifade et­
miştir:
Kapalıçarşı deyip geçme!/ Kapalıçarşı/ Kapalı kutu!
İstanbul'un "yaşayan aşığı" Çelik Gülersoy'a göre ise 
Kapalıçarşı, İstanbullu güzeller için, "bir hazine dolabı, 
bir çeyiz sandığı, ya da bir gelin çekmecesidir".
Araştırmacılar kuruluş tarihini belirlemek için tartışa- 
dursunlar, Evliya Çelebi'ye göre, Kapalıçarşı'nın çekir­
deği olan İç Bedesten, Fatih Sultan Mehmet döneminin 
eseridir. Böylece, bugün karşımızda en az beş asırlık 
bir tarih hâzinesi bulunmaktadır.
300 dönümlük bir alanda 6 l sokağa dağılan, çevresine 
ana ve tali kapılarla açılan ve etrafını köhne hanların 
kuşattığı Kapalıçarşı'nın mimari üslubu bir düzensizlik 
örneğidir! Havadan çekilen fotoğraflar, bu karmaşayı 
bütün çıplaklığı ile ortaya koyar!
Ancak, bu sokaklar "labirenti", nasıl geçit verdiği anla­
şılamayan hanlar "bilmecesi", yıllar boyu birbirlerini iz­
leyen "şakacı ve işbilmez mimarlar" yüzünden bu hale 
gelmiş değildir!
Kapalıçarşı, kurulduğu 1460 yılından bu yana, İstan­
bul'la beraber on büyük yangın felaketine uğramış, ay­
rıca 1766 ve 1894 depremlerinin tahribatını yaşamıştır!
Böyle olunca da, ortaya, yangınların ve depremlerin 
şekillendirdiği bir "mimari uslup" karmaşası çıkmıştır.
Kapalıçarşı, beş asırlık hayatı boyunca, ülkenin ekono­
mik gücünü ve sosyal davranışlarını dış dünyaya akset­
tiren bir ayna vazifesi de görmüştür!
Bugün, çağın "turizm akımına" 
uyan K apalıçarşı, m odanın 
bütün icaplarını yerine getir­
meye uğraşan, makyajını fazla 
kaçırmış İstanbul dilberleri gi­
bi çok renkli ve süslü püslü 
bir hayatın içine girmiş bulun­
maktadır! Kesin sayılar bilin­
memekle birlikte, bugün Ka- 
palıçarşı'da 3-200 dükkan her 
sabah kepengini açmakta ve 
25.000 insan ekmek parası ka­
zanmak için bir sokaktan öbür 
sokağa, bir kapıdan diğer ka­
pıya koşuşmaktadır! Böylece 
Kapalıçarşı kurulduğu günden 
bu yana, Beyazıt Kapısı'nın 
üstündeki kitabede açıklanmış 
olduğu şekilde, "Tanrı Ticaret 
Yapanı Sever" ilkesine sadık 
kalarak hayatını sürdürmekte­
dir... Hem de Amerikan dolar­
larının ve Alman marklarının 
elden ele dolaştığı bir ortam-
A N A D O L U 'N U N  Ç E Ş İT Lİ B Ö L G E L E R İN D E
YAR ATILM IŞ O LA N  M AD EN  S A N A TIN IN  
B İR Ç O K  Ç E Ş İD İ, Y ILL A R D IR  M UR AT B İL İR İN  
T E Z G A H IN D A N  G EÇ M EYE DEVAM EDİYO R.
o f the bazaar's plan even more o f  a brain teaser.
7he Covered Bazaar has suffered ten great fires since 
the 15th century, and extensive damage at the hands 
o f  the 1766 and 1894 earthquakes. Quite possibly the 
plan became even more complex in the course o f rebu­
ilding after these disasters.
Only in wartime did the milling crowds and buzzing 
activity recede, leaving the musty dim shops looking 
out onto deserted streets. But fo r  the most part the Co­
vered Bazaar has been the centre o f  Istanbul's flouris­
hing trade, the domes ringing with sound, the jewel­
lers' shops glittering with gold, the sheen o f  satins and 
silks, the rich colours o f embroidered kaftans and he­
aped carpets, and everywhere the cheerful buzz o f  
conversation.
In Ottoman times each trade guild had its own street. 
The names, if  not the wares, remain, such as the Street 
o f  Turban Makers and the Street o f the Aga’s Plumes. 
Plenty o f fascinating detail about the tradesmen o f the 
Covered Bazaar is to be found in the Travels o f Evliya 
Çelebi written in the 17th century. About the Inner Be­
desten, he wrote:
"The wardens o f  the Old Bedesten are the Sultan's chief 
treasurers. They are sworn Muslim men for  which ot­
hers have stood warranty. Each night they light the 
lamps in the Bedesten. They are so trustworthy that no 
merchant thinks to lock his cupboards, many treasures 
o f  Egypt and jewels lie there fo r  the taking, yet never do 
they touch them..."
The profusion o f  exotic wares 
to be found in the Grand Ba­
zaar in the 19th century as 
described by the Italian writer 
Edmondo d'Amicis ranged  
from  a velvet caftan edged 
with ermine, Circassian ar­
mour and an ostrich egg, to a 
whip made o f  hippopotamus 
hide and a candlestick made 
from the claw o f an eagle. 
"Down every cross-street you 
catch glimpses o f  new vistas, 
long lines o f  columns and pi­
lasters, conidors, other streets 
opening out o f  these again, 
arcades and galleries, confu­
sed far-off views o f new baza­
ars, shops, merchandise sus­
pended on the walls and from  
the roofs, bustling merchants, 
heavily-laden porters, figures 
o f  veiled women, noisy gro­
ups - a  mingling o f  sights, so­
unds, colors, and movement 
to set one's head in a whirl... 
Here are displayed such a 
dazzling array o f  beautiful 
and rare objects that you at
S K Y L IF E  EKİM  O C T O B E R  1 9 9 2
da!
Şimdi, tekrar tç Bedesten 'e 
dönerek, bizim gibi sizin de 
sev eceğin ize inandığım bir 
dostu tanımanıza aracılık ya­
pacağım. Murat Bilir, 45 yaşın­
da ve 31 yıldan beri Kapalıçar- 
şı'nın havasını teneffüs eden 
gerçek bir "maden sanatı" uz­
manıdır. Tokatlı bir değirmen­
cinin oğlu olan küçük Murat,
14 yaşında Çuhacı Han'da "çı­
raklığa" soyunduğu günlerde, 
gelecek yılların kendisine ne­
ler getireceğini bilmeden, hem 
ekmek parası kazanıyor hem 
de eğitim ini sürdürüyordu.
Murat Bilir, bu çıraklık günle­
rini "sıfır seviye başlangıç" ola­
rak hatırlamaktadır.
Bugün, Murat'ın "bilirliği" ken­
dini gösterm iş ve m eslekte 
ilerleyebilm ek için İngilizce 
öğrenmeye karar vermiştir, iş­
te bu kararlılık, 1975 yılında 
28 yaşında, "ustalığa" adım 
atan Murat'a İngiliz Filolojisi 
diplomasını kazandırmıştır. Ar­
tık, genç Murat, çevresinde 
olup bitenleri daha iyi anlıyor ve "sanatın, kültürün te­
mel unsurlarından biri olduğunu" kavramış bulunuyor­
du. "Maden sanatı" ile ilgili görüşlerini, bana, aşağıdaki 
cümlelerle anlatırken Murat Bilir'in gözleri parlıyor ve 
sesi kendine güvenen insanların derinliğini aksettiriyor­
du! "Milli kültürümüz yeryüzünün en önemli kültürleri­
nin arasında bulunmaktadır. Kültür, milletleri millet ya­
pan değerlerin tamamıdır. Sanat da, maddi ve manevi 
hayatı geliştirme ve güzelleştirme gayretlerinin bir 
ürünüdür. Türk Maden Sanatı'nın milli kültürümüz için­
deki yeri insanı şaşırtacak kadar eski ve köklüdür. 
Çünkü, demiri en erken devirlerde kullanmış olan in­
sanlar arasında Türk kavimleri de vardı. Maden işçili­
ğinde kullanılan ilk metal bakırdır. Benim bakıra olan 
tutkumun sebebi de bu olsa gerektir".
Gerçekten, Murat Bilir, İç Bedesten'in en çok aranan ve 
uluslararası dostluklara sahip olan ünlü bir "bakır par­
çalar uzmanıdır". Ancak, birgün, Kapalıçarşı'da Murat 
Bilir'i ziyarete giderseniz, onun sanatını icra ettiği beş-, 
buçuk m etre karelik  dükkanını görünce hayrete 
düşmeyiniz! Murat'ın dükkanı, tıpkı im paratorluk 
günlerinde olduğu gibi, içi bakır parçalarla dolu bir do­
laba benzemekte ve müşterilere, küçük bir sedir üze­
rinde, kukuleli kahve, demli çay ve Çamlıca'nın bahar 
kokan ıhlamuru ikram edilmektedir.
Murat Bilir, hayatının bir parçası olan İç Bedesten'i, 
dostlarına şöyle anlatmaktadır: "Burası Cevahir Bedes­
teni olarak da bilinir. Üstümüz 15 kubbe ile örtülüdür. 
Onbeş metre yükseklikteki bu kubbe tavam kesme taş-
orıce lose your head, to say 
nothing o f  your purse, and the 
chances are that, should you 
in any unguarded moment be 
tempted to satisfy some small 
caprice, you will end by ha­
ving to telegraph home fo r  as­
sistance. ..
You pass between pyramids 
and heaps o f  Bagdad broca­
des; rugs from  C aram ania; 
Brusa silks; India linens; mus­
lins from Bengal; shawls from  
Madras; Indian and Persian 
cashmeres: the variegated fa b ­
rics o f  Cairo... The longing to 
possess breaks forth, and you 
are seized with a mad impulse 
to throw down your purse, 
watch, overcoat, everything 
you have, and fill your pockets 
with booty. One must indeed 
be an uncommonly well-ba-
M A D E N  SAN A TI İLE  İLG İLİ G Ö R Ü Ş LE R İN İ 
A N L A T IR K E N , M U R AT B İL İR 'İN  G Ö ZLE R İ 
PARLIYO R VE SESİ K E N D İN E  G Ü V E N E N  
İN S A N L A R IN  D E R İN LİĞ İN İ A K S E TTİR İY O R .
lanced person, a very mountain o f  wisdom, to be able 
to withstand the temptations o f  this place..."
Much o f  the exotica recorded by d'Amicis is a thing o f  
the past today, yet despite the encroachment o f manu­
factured goods fo r  local customers, there remain eno­
ugh lovely handmade goods to satisfy visitors today in 
the 3200 shops.
Let me introduce you to one o f  the tradesmen o f  the 
Covered Bazaar, Murat Bilir. The son o f  a miller from  
Tokat, the 45-year-old Bilir began his apprenticeship 
here at the age o f 14, but he later went on to complete 
his studies, receiving a diploma in English philology at 
the age o f  28.
His enthusiasm for  traditional crafts and knowledge 
o f  Turkish metalwork is impressive and his reputation 
extends beyond the Covered Bazaar, and even beyond 
Turkey.
He gave his first lecture on the subject at the British 
Consulate in 1972.
His great love is fo r  copper, the earliest metal worked 
by man, and a profusion o f  copper objects in his tiny 
'five-metre-square shop leave room only fo r  a small set­
tee where customers sip a  cup o f  cardamom scented 
coffee, tea or fragrant infusion ö f  lime flowers as they 
strike their bargain.
"I am in love with my job ," he explains. "When I go ro­
und the museums, it is the weapons and copperwork. 
which excite at me most. Copper and bronze objects 
have a warmth I can feel." He is a  mine o f informati-
4 7
S K Y L IF E  EKİM  — j^ -  O C T O B E R  1 9 9 2
M U R AT B İL İR  IS A M İNE OF 
IN FO R M A TIO N  A B O U T  T H E  IN N E R  
B E D E S T E N . TODAY, T H E  S H O P S  
H ER E AR E T H E  H A U N T  O F TO U R ISTS 
A N D  A N T IQ U E  C O LL E C T O R S .
"Benim işim alıp satmaktır! Ancak, bazen öyle 
parçalarla karşılaşırım  ki, birden onlarla 
bütünleştiğimi hissederim! İste o zaman, bunla­
rı, ailemin bir ferdi gibi benimser ve bir süre 
evimde misafir ederim!" diyen Murat Bilir söz­
lerini şöyle tamamlamaktadır: "Bu tç Bedesten, 
tam beşyüz yıldır, Osmanlı İmparatorluğu'nun 
ve Türkiye Cumhuriyeti'nin, mutlu ve hüzünlü 
günlerinin, hissedilerek yaşandığı bir mahal ol­
muştur. Viyana kapılarından Arabistan Emirlik­
lerine kadar yayılmış bu büyük imparatorluğun 
sanatkarları tarafından yaratılmış olan eserler, 
buradan geçmeye devam edeceklerdir. Onların 
'ana kucağı' bizim Kapalıçarşımızdır"!
Kıymetli dostlarım! Yolculuğunuz biraz sonra 
sona erecek. Eğer bugüne kadar ziyaret imkanı bula­
mamış iseniz, bu defa Kapalıçarşı'ya gitmeyi ihmal et­
meyiniz. Çarşının gizemli duvarlarına yaslanıp duygula­
rınızı beş asırlık bir tarihle bütünleştirmenin hazım 
mutlaka yaşayınız! Hissedeceksiniz ki, Kapalıçarşı'nın 
vefakar ve cefakar gün görmüş taşlarının kulağınıza fı­
sıldayacağı sırları vardır!
Yazımı, başlangıçta olduğu gibi gene ozan Ümit Yaşar 
Oğuzcan'ın dizeleriyle bitiriyorum:
"Anılar hiç bitmez, bizimdir daima/ Umulmadık yerler­
de yeşerir, büyür/ Yaşamak baştanbaşa yalan olsa da/ 
O alır bizi uzaklara götürür". •
congregate, so you fin d  streets o f carpet sellers, o f  je ­
wellers, o f  haberdashers and leather shops. Embroide­
red towels, pretty Kütahya chinaware, antique coins, 
inlaid backgammon sets, warm Siirt blankets made o f  
natural goat's hair, onyx, kilims, and traditional Tur­
kish socks knitted in intricate patterns are just some o f  
the many handmade goods to be found here. There 
are plenty o f  fine craftsmen around in Turkey still, so 
you do not have to buy antiques to get good quality. 
And when you feel like a break, there are several resta­
urants and numerous tea houses fo r  tired bazaar  
browsers. •
lardan yapılmış sekiz ayak taşır. İç Bedesten 1.400 met­
re karelik bir alana yerleşmiştir. Güvenliği sağlayan 
dört kapı; kuzeye, güneye, doğuya ve batıya açılır. Bu­
rası, tarih boyunca, mücevherlerin, nadide kumaşların, 
silahların ve değerli eşyanın satıldığı ve korunduğu bir 
yer olmuştur. Bugün, daha çok turistlere ve yerli kol­
eksiyonculara hitap eden mal çeşitleri sergilenmekte­
dir".
Murat Bilir, "ben mesleğime aşığım, kendimi, zaman 
zaman bir masal dünyasında bulurum" derken, bu duy­
guyu benliğinde hissettiğini belli edecek kadar dürüst 
ve sevdiği parçalarla konuştuğunu, onların yaratıldığı 
dönemlere döndüğünü söyleyecek kadar da duygusal­
dır! "Ben, müzeleri gezdiğim zaman, silahların ve bakır 
eşyaların bulunduğu bölümlerde daha çok heyecanla­
nırım! Bakırın, bronzun sıcaklığının yüzüme vurduğunu 
hissederim" diye konuşan Murat Bilir, ilk konferansını, 
1972 yılında, İngilizce olarak-İstanbul'da Ingiliz Konso- 
losluğu'nda verdikten sonra kendine olan güveninin 
arttığını hatırlamaktadır.
Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde yaratılmış 
olan ve Osmanlı yaşantısı ile bütünleşen ma­
den sanatının birçok çeşidi, yıllardan beri Mu­
rat Bilir'in tezgahından geçmeye devam etmek­
tedir. Bakır sürahiler, ibrikler, bakraçlar, şam­
danlar, buhurdanlar ve kandiller, hamam tasla­
rı, kaseler, mataralar ve maşrapalar, leğenler, 
siniler, sabunluklar, kaseler, çadır tepelikleri ve 
alemler, havanlar, kapı rozetleri, kilitler, mus­
luklar, dirhemler ve şakuller bunlardan bazıla­
rıdır.
on about the Inner Bedesten, which is roofed by 15 do­
mes supported by eight pillars.
The building is 15 metres high and covers an area o f  
1400 square metres. The four doors, one on each side, 
are those which Evliya Çelebi described as being loc­
ked securely each night to protect the precious gems, 
valuable fabrics, weapons and other valuables kept 
there. Today, the shops here are the haunt o f  tourists 
and antique collectors.
Jugs, ewers, pans, candlesticks. censers, lamps, bowls. 
bath dishes (for pouring water over the bather at the 
Turkish hamam), flasks, cups, trays, soap dishes, tent 
finials, mortars, door rosettes, locks, taps, and weights 
are among the fascinating Ottoman artefacts in Murat 
Bilir's shop.
"My job  is buying and selling. I am not a collector," he 
says. "But some pieces are so exceptional that I take 
them home fo r  a while as house guests!"
The tradesmen o f  the Covered B azaar still tend to
4 8
S K Y L IF E  EKİM  O C T O B E R  1 9 9 2
Kişisel Arşivlerde Istanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Kapalıçarşı'da bir "Bilir"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository