Taha Toros Arşivi, Dosya No: 39-Galataİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Bildik, Cemaleddin

Istanbul Sehir University Repository

Galata kulesi
İstanbul’da gece yangın 
bekliyenler arasında...
Sokaktan itibaren 220 basamak 
merdiveni soluk soluğa çıktıktan 
sonra, bacaklarının arasına aldığı 
saç mangalda ellerini oğuştura oğuş- 
tura ısıtan B. Lûtfi Moter ile karşı­
laşıyorum.
19 yaşında itfaiye mesleğine inti- 
sabedeıı 12 sene köşklülük yapan ve 
bugün 54 yaşında olan Lûtfi Moter, 
şimdi Galata kulesinde bekçilik et­
mektedir.
— Ne yapayım, diyor, itfaiyeciliği 
meslek olarak seçmişim, bir türlü 
vazgeçemiyorum... İşte şimdi de bu­
rada elde dürbün yangın tarassude- 
diyorum...
Eski itfaiye ile yenisi arasında ne 
fark gördüğünü sorduğum zaman:
— Nerede eskisi, diyor, nerede şim­
diki itfaiyecilik... Ne bugünkü mo- 
törlü tulumbalar vardı, ne de telefon 
ve saire...
— Eskiden nasıl çalışırdınız?
— Orasını hiç sormayın... Farze- 
delim ki Kurtuluşta bir yangın gör­
dük, bugünkü gibi telefonla haber 
vermek nerede?... Kırmızı gömleği­
mizi giyer sokağa fırlardık. Falan 
yerde yangın var! diye nâra ata ata 
mahalleyi fır dönerdik...
— Mahalleyi dolaşmanıza sebep 
ne?
Altm veren Kapılar
— Biz o vakit aylığımızı şimdiki gi­
bi belediyeden almazdık k i... Her 
köşklü maaşını evvelden temin etti­
ği kapılardan alırdı. Meselâ benim, 
birkaç tane kapım vardı ki sarı san 
altınları her ay muntazaman verir, 
bu suretle ben de evimin aylık mas­
rafını çıkarırdım. Yalnız çıkarır de­
ğil, ayrıca para arttırmak imkânım 
bile bulurdum.
— Her kapı ne diye size maaş ve­
rirdi?
220 ayak merdivenin ta sonunda 
pencere kenarlarından sızan soğuğu 
yalnız önündeki saç mangal ile ön­
lemeğe çalışan 54 lük Lûtfi Moter, 
ellerini mangaldan kaldırarak biraz 
daha ısmması için onları birbirine 
sürttükten sonra cevap yeriyor:
— Ben o zamanlar da İstanbul ta­
rafında çalışırdım. Meselâ Bayezitte 
bir yangın olmuş değil mi? Unkapa- 
nı, Yeşiltulumba, Vefa, Haydar, Çar­
şamba; Eyübsultan ve Ramizi süratle 
dolaşarak sokaklar asasında:
— Bayezitte yangın v ar!...
Diye b»ğuirdim. Bu suretle de do­
laştığım yerlerde oturanlar içinde 
Bayezitte akrabaları olanlar akraba­
larının bir yangın felâketi ile karşı­
laşıp karşılaşmadığım öğrenmek im­
kânını bulurlardı. İşte oralarda otu­
ranlardan bir kısmı bize aylık bağ­
larlardı ve sırf bu haberi almak için 
bize para verirlerdi.
— Meselâ kaç lira ayiık verirlerdi?
— Yarım altından tutunuz da bir 
ve iki altına kadar aylık veren kapı­
lar vardı. Allah bin bereket versin, 
nerede şimdi o p ara?...
— Bu kadar mahalleyi ne müddet 
zarfında dolaşırdınız?
— Hiç mübalâğam yok! Vallahi ve 
billahi 35 dakika içinde dolaşırdım...
Gıda meselesi
Bugün otomobil ile dahi 35 dakika 
içinde dolaşmağa imkân olmıyan bu 
mahalle ve sokakları bu kadar kısa 
müddet zarfta da dolaşmayı gençliğe 
hamlettiğim zaman:
— Yooo! dedi. Hiç de öyle değil... 
Bugün 54 yaşındayım amma o gıdayı 
alsam yine de dolaşırım... İnsanın 
bacaklarına ve kafasına kuvvet veren 
şey gençlik değildir bence... Sadece 
gıda temin eder bunu...
— Bugün az mı gıda alıyorsunuz?
— Ona ne şüphe... O vakit et 70 
para idi ve 70 paraya tam okka et 
alırdık. Âlâ kelle- şekerin okkası da 
90 para idi. Bir mecidiye ile pazara 
çıktık mı evin bir haftalık yiyeceğini 
zembillere doldurur öyle dönerdik...
7 nüfusa 70 lira
Bu konuşmamız sırasında lâfa ka­
rışan diğer kule bekçisi Nuri Nurhan:
— Bayım, dedi, o günler tarihe ka­
rıştı. Biz şimdikine bakalım. Ben 7 
nüfus ailemi 70 lira ile idare ediyo­
rum ya...
— Nasıl olur?
— Evet, yemin ederim ki yedi nü­
fusu 70 lira ile geçindiriyorum.
— Buna imkân yok! Ya mübalâğa­
ya sapıyorsunuz, yahut da bu işin bir 
sırrı var... Bana bir hesap veriniz 
de şu sırrı biz de öğrenmiş olalım...
Ve bana rakamlarla hesap verme­
ğe başladı:
— Her gün 14 kuruş vapurum var. 
Otuz günde 420 kuruş eder. Günde 
yirmişer kuruştan birer paket köylü 
sigarası da ayda etti mi 600 kuruş. 
Yekûn toparlak hesap tO lira ... Ek­
mek peynir, kahve ve çayı da ilâve 
edersek günde bir lira masrafım var 
demektir. Yani 1 lirayı şahsım İçin 
ayırmak lâzım. Bu, ayda 30 lira de­
mektir.
— Ayda 30 lirayı şahsınıza ayır­
dıktan sonra kalan 40 lira İle 6 nü­
fus ailenizi idare etmeğe imkân yok.
— Öyle söylemeyin, var...
— Nasıl var?
Belediyenin ihmal ettiği bir yer —  70 
lira ile 7 nüfus âilenin nasıl geçindiğini 
bekçi B. Nuri Nurhan’dan dinleyiniz...
— Ekmek yemeleri suretiyle...
— Günde kaç kilo ekmek alıyorsu­
nuz?
— Dört çocuğum, bir. karım, bir de 
annem var. Altı kişiye 3,5 kilo ekmek 
alıyoruz her gün... Üç buçuk kilo 
ekmek 105 kuruş eder. Ayda da bu 
34 lira 50 kuruş eder. Kırk liradan 
kaldı mı beş buçuk lira?
Yazan:
Cemaleddin BİLDİK
— Evet -5,5 lira kaldı. Fakat bu beş 
buçuk lira katığa yeter mi?
Acı acı gülerek cevap verdi:
— K atık ... Paramızla katık aldığı­
mızı hatırlamıyorum k i...
— Hep kuru ekmek yemiyorsunuz 
ya?
— Allah razı olsun, Kızılay aşoeak- 
larından... Her gün gidip ocaktan 
yemek alıyor ve çocuklarım bunu ek­
meklerine katık ediyorlar.
— Evinizde tencere kaynamaz • mı 
hiç?
— Evet.. Kaynamaz...
Bu sırada onun yüz hatlarında da­
ha bariz teessür çizgileri görüyor­
dum. Biraz daha derine kaçan sual­
ler sorsam ağlıyacak vaziyette idi. 
Fakat o teessürünü gençlik enerjisi 
ile yenmeye muvaffak oluyordu:
— Hiç kaynamaz değil, dedi, ayda 
bir defa evde tencere kaynattığımız 
da olur.
— Meselâ?
— Hani yaptığımız hesapta, 5,5 lira 
kalmamış mı idi. O beş buçuk liradan 
iki üç lirası ile her ay başı eve bir 
kilo et götürürüm ve çocuklarım o 
gün bu et yemeği karşısında ayda bir 
bayram ederler...
— Ya hastalık falan olur da para 
iktiza ederse?..;.
— Bu ciheti hiç karıştırm ayın... 
Canımızı Allaha emanet etmiş insan­
larız biz...
Derin bir düşünceye daldıktan ve 
mübalâğasız beş dakika sessiz dur­
duktan sonra:
— Bayım, dedi, siz ns diyorsunuz? 
Biz nasıl yaşadığımıza ve ölmediği­
mize şaşıyoruz. Siz ise benim 70 lira 
ile T  nüfus aileyi nasıl idare ettiğime 
şaşıyorsunuz. İnsan yalnız ekmek ye­
dikten sonra yaşıyamıyacak ne var 
ki.,.. Hastalık içimizden birini götü­
recek ise bu, evvelden boyun eğilmiş 
mukadderattır.
O konuşurken teessürden tüylerim 
diken diken oluyordu. Beni daha faz­
la müteessir eden tarafı da, bu ha­
kikati yazdığım takdirde âmirlerin­
den tekdir işitmesi ihtimali ile derin 
bir düşünceye varması id:.
Onu teselli etmeğe çalıştım:
— Hiç tahmm etmem ki, dedim, 
âmirleriniz, böyle bir hakikati açık­
ladığınız için sizi tekdir etmek veya 
vazifeden uzaklaştırmak gibi bir kü­
çüklük göstersinler... Hakikat haki­
kattir. Hakikati maskelemeğe çalıştı­
ğımız gün ilerlemek imkânını bula­
mayız...
Nuri Nurhan, bu sözlerimi tasdik 
eder mahiyette başını sallarken onun, 
gözlerinin çukurlarında toplanan 
yaşları mendili ile kuruladığını da 
görüyordum'. Düşünüyorum ki, İstan- 
buiuıı Beyoğlu kısmında oturanlar 
derin uykularına daldıkları zaman 
evlerinde çıkacak ateşi önlemek için 
işte bu 70 liralık bekçiden medet 
umuyorlar. Şunu da bilhassa kayde­
deyim ki İstanbullular bu 70 lira ma­
aşlı kule bekçisinden medet ummak­
ta haklıdırlar. Çünkü Nuri Nurhan 
damarlarında Türk kanı dolaşan ve 
vazifesinin âşıkı bir delikanlı...
— Ah! diyor, üç çocuktan sonra 
dördüncüye 2,5 lira çocuk zammı ye­
rine dört çocuğuma beşer lira çocuk 
zammı kabul etseler ve bu suretle 
elime her ay 90-100 lira geçse ben de 
İnsan gibi yaşıyacağım amma hani o 
günler...
Galata kulesi
220 basamak merdivenle çıktığına 
Galata yangın kulesinin duvarları 
aşağı yukarı iki adım kalınhğında- 
dır ve yukarıya çıkan merdiven bu 
duvar arasından zikzaklı surette git­
mektedir.
Bütün hayatım itfaiyede ve kule­
lerde geçirmiş olaıı Lûtfi Moter bana 
şu malûmatı veriyor:
— Fatih sultan Mehmet İstanbulu 
fethederken kadırgalarım geçirmekte 
çok zahmet çekmiş. O vakit bütün 
binaları yerle yeksan etmeğe ahdet­
miş. Gözüne ilk defa ilişen binada 
— ki o vakit etraf ormanlıkmış — 
Galata kulesini yıkmak olımış. Fakat 
binaya acımış ve ancak sö2ü yerine
Galata kulesinin dıştan görünüşü
gelsin diye, kuleyi Edirnesapı toprak 
seviyesine indirmiş. İşte bu kulenin 
tepesi şimdi Edirnekapı toprak hizası 
ile birdir. Bir misli daha yüksek olan 
üst tarafını yıktıktan sonra biz o 
kulenin üstlünü ahşap kubbe ile ka­
pamışız.
Bir aralık onların tarassut işlerin­
de kullandıkları dürbünlere bakıyo­
rum. Bir tanesi «Kaval» tabir ettik­
leri uzun ve tek taraflı bir dürbün­
dür. Fakat tekaütlüğü geçeli en aşa­
ğı 20 yıl olmuş. Diğer dürbünleriyle 
kuleden İstanbulu seyretmek iste­
dim, görebilirseniz görün etrafı... 
Onun da ayar yerleri laçka olmuş!... 
İstanbul belediyesi diğer masrafla­
rından biraz kıssa da Galata kulesi­
ne bir iki dürbün alsa hiç de fena 
olmıyacak! . . .
Ben kuleden inerken saat İS ol­
muştu. Genç bekçi, ihtiyaç bekçiye 
nöbet teslim etti. Şimdi o gecenin 
24 üne kadar altı saat kulenin 17 
pencereden ibaret olan tarassut yeri­
ni durmamacasma dolaşacak ve 
elindeki bu külüstür dürbün He et­
rafta yangın olup olmadığım araştı­
racaktı... Bir tur bir dakikada ve 50 
adım olduğuna göre ihtiyar bekçi, 
gecenin 24 üne kadar 18,000 ■ adımlık 
yol gidecek demektir.
Cemaleddin BİLDİK
AKŞAM
Abone bedeli
Türkiye Ecnebi
Senelik 2800 kuruş 5400 kuruş
6 aylık 1500 » 2900 »
3 aylık 800 » 1600 »
1 aylık 300 » —
Adres tebdili İçin elli kuruşluk 
pul gönderilmelidir. Aksi takdirde 
adres değiştirilmez.
Telefonlarımız: Başmuharrir 20h«5 
Yazı İşleri 20765 — İdare 2U0S1 
Müdür: 20497
Rebiül’evvel 16 — Kasım 93 
İmsak. Gü. öğle İkindi Ak. Vatsı 
E. 11,51 1,33 6,55 9,41 12.00 1.33 
V. 5,24 7,05 12,28 15,15 17.33 19.05
İdarehane: Babıâll civarı 
Acmrosiufc sokak No 13
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Galata Kulesi:Istanbul'da gece yangın bekliyenler arasında...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository