Taha Toros Arşivi, Dosya No: 110-Kiliselerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Varış, Tunca

Istanbul Sehir University Repository

ANADOLU'DAKİ 
İLK YEDİ KİLİSE
By TUNCA VARIŞ Photos İZZET KERİBAR
* 1 İ J V £ *  V P k i
. * ÿ  ■ '; «111 > - _ T '. • ••
# 7  KİLİSE
SARUlKARABURUN KOPRÜBAÎ
SELENDİ.
MENEMEN
Hi I 'Mr'... I f
AHMETLİ
KEMALF
GAZİEMİİ ALAŞEHİR.
GÜNEY
EPHESUS B U LD A N »^
BUHARKENlKUŞADASI < NAZİLLİ/ KUYUCAK
S A R A Y K Ö Y ^A K K Ö Y f 
DENİZLİ HAVÂLIMAftoG o ^  
BABADAĞ 4 I )
Bugün üzerinde yaşadığı­
mız ve Türkiye Cumhuri­
yeti olarak adlandırdığı­
mız bu topraklar kültür, 
tarih ve doğa açısından 
akıllara sığmayacak dere­
cede zengin bir çeşitliliği 
barındırıyor. 2000 yılına 
girdiğim iz şu günlerde 
tarihsel zenginliğimizin, 
rengârenk çeşitliliğin ev­
rensel anlamda önem ta­
şıyan bir bölümünü göz­
ler önüne serm ek iste­
dim.
Hıristiyanların kutsal kita­
bı Incil’in ikinci bölümü 
Yeni Ahit olarak adlandı­
rılır. Bu ikinci kitabın son bölümü de Küçük Asya 
Havarisi diye tanınan Havari Yuhanna’nın vahiyleri­
ni bildirir ve bu kısımda esas olarak dünyanın sonu, 
mahşer günü gibi kavramlardan söz edilir, işte bu 
kitapta adı geçen ve kendilerine mesajlar yollanan 
yedi kilise, Hıristiyanlığın ilk kiliseleri olarak kabul 
görürler ve yedisi de Türkiye sınırları içindedir. 
Kutsal Kitap’ın ikinci bölümünün son kısmı “Yuhan- 
na’nın Apokalips”i diye tanınır ve bazı durumlarda 
bu “apokalips” sözcüğü mahşer gününe eşanlamlı 
olarak kullanılır. Bu kısımda kullanılan simgeler de 
ilginçtir. Yedi Kollu Şamdan aslında bir Musevî sim­
gesi olmakla birlikte burada Küçük Asya’nın yedi ki­
lisesini, yedi yıldız da bu kiliselerin meleklerini ya 
da daha somut bir ifadeyle kiliselerin rahiplerini be­
lirtir. Hz. İsa, Havari Yuhanna’ya görünür ve bu yedi 
kiliseye iletilmek üzere “mesajlar" verir. Kutsal Ki-
The land biown to the Romans as Asia Minor and 
which now forms the greater part o f Turkey is an 
extraordinary mosaic o f culture, history and geogra­
phy. At the beginning o f  the year 2000 it seemed 
appropriate to take a look at an aspect o f this historic 
diversity which contributes to the universal signifi­
cance o f Asia Minor.
The last book in the New Testament o f  the Bible 
records the revelations o f St John, also known as St 
John o f Asia Minor. The Book o f Revelation’s main 
subject is the end o f the world, and it relates messages 
sent by Christ to the seven churches as the apocalypse 
approaches. All seven o f these first Christian churches 
were situated in what is now Turkey.
In the Book o f  Revelation, also known as the 
Apocalypse o f St John, fascinating symbolic images 
are used. The Jewish symbol o f  the seven branched
Kendilerine mesaj gönderilen kiliselerin birincisi ve en önemlisinin bulunduğu Efes antik kenti, aynı zamanda Anadolu’nun en güzel konumlu ve en büyük 
Roma tiyatrosuna da ev sahipliği yapmaktaydı. / The first of the churches addressed in the Book of Revelation, and the most important of all, was 
Ephesus. The city’s importance was reflected in its huge Roman theatre, the largest in Asia Minor.
Üstte, üçüncü kilisenin yer aldığı Bergama’daki Mısır tanrısı Serapis adına yapılmış, günümüzde Kızıl Avlu adı verilen ve altından bir akarsu geçen tapı­
nak. Altta, yine Bergama’daki antik dünyanın en gelişmiş tedavi merkezi Asklepieion’da Roma tiyatrosuna giden sütunlu yol. / Above is the temple, today 
known as Kızıl Avlu, dedicated to the Egyptian goddess Serapis at Pergamum. A river flows beneath it. Below is the colonnaded road leading to the 
Roman theatre in the Aesclepion, the most celebrated medical centre in the ancient world, also at Pergamum.
tap’ta yer alan önem sırasına göre bu yedi kilise, 
Efes (Selçuk), İzmir, Bergama, Thyateira (Akhisar), 
Sardes (Salihli), Philadelpheia (Alaşehir) ve Laodike- 
ia (Goncalı)’da bulunmaktadır.
Burada kilise sözcüğü, bir “bina”dan ziyade bir “top­
luluk” anlamındadır. İlk dönemlerde Hıristiyanlar, 
çıkarları sarsılan Musevî ve çok tanrılı toplumların 
baskısı altındaydı. O günlerde ayinlerini yapmak 
için dağlarda, mezarlıklarda, katakomplarda gizli 
gizli toplanan yeni din taraftarlarının, Küçük As­
ya’nın en küçük kentinde bile adeta adres belirtir gi­
bi belirli bir kilisede bir araya gelmeleri düşünüle­
mezdi elbet. Özellikle “apokalips”in yazıldığı dö­
nem, 95 yılına doğru, imparator Domitianus’un en 
ağır işkence ve cezaları uyguladığı dönemdi. Bura­
daki kiliselerin sayısı da 
ilginçtir. İlk yedi kilise 
olması aslında bu “yedi” 
sayısının önemini yansı­
tan bir olgudur. Bütün 
dinlerin ya da inanışların 
kutsal saydığı sayılar 
vardır; bir, üç, dört, ye­
di, dokuz, on iki, otuz 
üç, kırk gibi. Göklerin 
yedi kat olm ası, Yedi 
Uyurlar mağaraları, Mı­
sır’daki piramitlerin kare 
ve üçgen şekillerinden 
oluşması, haftanın yedi 
gün sürmesi, Yedi Kollu 
Şamdan gibi inanışlar ve 
kavramlar bu yedi sayı­
sının önem ini hem en
candlestick here becomes seven candlesticks repre­
senting the seven churches o f  Asia Minor: ‘The mys­
tery o f the seven stars which thou sawest in my right 
hand, and the seven golden candlesticks. The seven 
stars are the angels o f  the seven churches, and the 
seven candlesticks which thou sawest are the seven 
churches’ (1:7). Jesus Christ appears to St John and 
gives messages to each o f  the angels (priests) o f  the 
churches, which are cited in order o f  their impor­
tance as Ephesus (Selçuk), Smyrna (Izmir), Pergamos 
(Bergama), Thyateira (Akhisar), Sardis (Salihli), 
Philadelphia (Alaşehir), and Laodicea (Goncah).
The word church as employed here does not refer to a 
building but to a community o f  Christians. In the 
early years Christians were persecuted by Jews and
pagans who felt threat­
ened by the new faith, 
and they were forced to 
worship secretly in the 
mountains, in grave­
yards, an d  in ca ta ­
combs. Even in the 
smallest town o f  Asia 
Minor there was no 
question o f  converts to 
the new faith gathering 
publicly at a church. 
The Apocalypse was 
written around the year 
95, a time when the 
Emperor Domitian had 
ordered Christians to be 
the most fearful tortures 
punished by.
gözler önüne seriyor.
İmparatorluğun başkenti Roma ve yakın çevresi ilk 
Hıristiyanlara daha çok siyasal nedenlerle, Kudüs ve 
Kutsal Topraklar çevresi de ekonomik nedenlerle iyi 
gözle bakmamaktaydı. Buralarda yoğun bir baskı ve 
tehlike vardı. Oysa imparatorluğun Asya eyaleti, ya­
ni Küçük Asya bu her iki çevreden de uzakta, özel 
konum ve özel koşullann sağladığı göreceli bir ra­
hatlık içindeydi. Bu zenginlik ortamında ezilenlerin 
çok olması, tüm dünyanın bütün dinlerinin kaynaşıp 
karşılıklı hoşgörü ya da vurdumduymazlıkla bir ara­
da bulunması, siyasal ayrıcalıklar ve baskı merkezle­
rinden göreceli uzaklık bu yeni dinin aynı kara par­
çası üstünde, Küçük Asya’da, yani Anadolu’da daha 
bir kolaylıkla yayılmasında ve ilk kilise toplulukları­
nın oluşmasında rol oynamıştı.
Gelin, Kutsal Kitap’ta yer alan sıralamayı tersinden 
izleyerek bu kilisele­
rin sonu ncu su nd an  
başlayıp Ege kıyılarına 
ulaşalım.
Yedinci kilise, MÖ 3- 
yüzyılda II. Antiokhos 
tarafından Laodike- 
ia’da kurulmuştu. Bu­
gün Denizli ilini Hiera- 
polis/Pamukkale öre­
nine bağlayan yoldan 
sola saparak da ulaşı-
Tbe number o f churches is significant, not in itself 
hut because o f the underlying symbolism o f the num­
ber seven. All religions and traditional beliefs attach 
significance to particular numbers, such as one, 
three, four, seven, nine, twelve, thirty-three and forty. 
The number seven has mystic meaning in many cul­
tures, as illustrated by the seven heavens, the story of 
the Seven Sleepers, the combination o f  squares and 
triangles in the Egyptian pyramids, the seven days o f 
the week and the seven branched candlestick.
In Rome and its environs anti-Christian feeling was 
motivated largely by political factors, whereas in 
Jerusalem and the Holy Land economic factors pre­
dominated. Asia Minor, however, although also part 
o f the Roman Empire, was remote from both these 
areas, and offered relative safety. There were large 
communities o f  underprivileged here, and in addi­
tion it was a p lace  
which had traditionally 
been home to very 
mixed ethnic and reli­
gious communities 
which had  learnt to 
coexist in tolerance or 
at least indifference. 
This com bination o f  
conditions meant that 
the new faith was able 
to spread more easily in
Beşinci kilisenin bulunduğu Sardes kenti Küçük Asya’nın en önemli antik yerleşim merkezlerinden biriydi ve tarihte ilk madeni para burada basılmıştı. 
Üstte, Sardes’teki sinagogun iç duvarlarındaki süslemeler; altta, aynı kentteki Roma dönemi Gymnasium'unun anıtsal giriş kapısı. / The fifth church was at 
Sardis, which was another major city of Asia Minor. Here the first coins in the world were struck. Above is decoration on the interior walls of the syna­
gogue at Sardis, and below is the monumental portal of the Roman gymnasium in the same city.
Üstte, antik Efes kentinden bir görüntü: Ön planda dünyanın yedi harikasından biri olarak kabul edilen Artemis Tapınağfnın bulunduğu yeri gösteren sü­
tun, arkada solda İsa Bey Camii ve Selçuk Kalesi, sağda St. Jean Bazilikası. Altta, Efes Artemisi. / Above, a view over the ancient city of Ephesus. In the 
foreground is a column from the Temple of Artemis, one of the seven wonders of the world, and behind isa Bey Mosque and Selçuk Castle. To the right 
is the Basilica of St John. Below is the statue of the Ephesian Artemis.
lan antik kent, Goncalı tren istas­
yonuna yakındır. Yakınındaki do­
ğal su kaynaklarıyla Hierapolis’in 
bir term al tedavi m erkezi ve 
Apollon tapınağıyla bir kehanet 
noktası olduğu dönemlerde, La- 
odikeia doğu ve güneyden gelen 
ticaret yollarının birleştiği konum­
da Ege kıyılarının en uzaktaki ti­
caret merkezi olarak önem kazan­
mıştı. Kentte önemli bir Musevi 
nüfusun yaşaması, politik mer­
kezlerden uzak olması, çok farklı 
din ve inanışa sahip kozmopolit 
yapısı ilk Hıristiyanların etkin bir 
duruma gelm esine olanak tanı­
mıştır.
Altıncı kilise Bergama (Pergamon) Kralı I I .  Attalos 
tarafından kurulduğu kabul edilen Philadelpheia’da- 
dır. Bugün Alaşehir olarak tanınan bu antik kent, za­
manında Küçük Asya’nın batı bölgeleri ile iç bölge­
leri arasında bir geçiş kapısı olarak ticaret dünyasın­
da önemli bir yer edinmişti.
Beşinci kilisenin bulunduğu Sardes kenti Küçük As­
ya’nın en önemli antik yerleşim merkezlerindendir. 
Tarihte “modern” anlamda, altın ve gümüş karışımı 
olan elektron ilk para MÖ 6. yüzyılda bu kentte ba­
sılmıştır. Günümüzde Salihli ilçesi yakınlarında bulu­
nan antik kentte ve anayolun her iki tarafında yer 
alan kalıntılar arasındaki “sinagog”un ve Artemis Ta­
pınağının (MÖ 3- yüzyıl) boyutları bu kentin önemi 
hakkında fikir verir.
Dördüncü kilisenin bulunduğu Thyateira (Akhisar) 
yün ve deri işlemesi, boyacılığı ve bronz üretimiyle 
önem kazanmıştı.
Üçüncü kilisenin bulunduğu kent ise tarihi boyunca
Asia Minor than anywhere else. 
Now let us travel to the Aegean 
region to visit the locations o f the 
seven churches, starting with the 
last mentioned in the Bible. The 
seventh church was in Laodicea, 
a city founded in the 3rd century 
BC by Antiochus II. Its ruins are 
in the province o f Denizli o ff the 
road  leading to the ruins o f  
Hierapolis at Pamukkale, and  
close to Goncalı train station. At 
a time when Hierapolis, with its 
hot m ineral springs, was an  
important spa and its Temple o f  
Apollo a famous oracle, Laodicea 
was a major centre o f  trade where the roads from  
east and south joined and continued to the Aegean 
coast. The existence o f a large Jewish community in 
the city, its remoteness from political centres, and its 
cosmopolitan character which enabled people o f  
diverse faiths to coexist peacefully made it possible for  
the early Christians to form a significant community 
here.
The sixth church was in Philadelphia, today’s 
Alaşehir, founded by King Attalos II o f Pergamum. 
Situated on the trade routes between the interior and 
western coastal region, this city, too, had an impor­
tant role in transit trade. Sardis, where the fifth 
church was located, was one o f the most important 
cities o f  Asia Minor, and the place where the first 
coins were struck from electron, an alloy o f  gold and 
silver, in the 6th century BC. The size o f  the syna­
gogue and 3rd century BC Temple o f  Artemis 
amongst the ruins o f this ancient city near the mod­
em town o f Salihli clearly indiciate the city's impor-
102
S K Y LIF E  Ş U B A T  — F E B R U A R Y  2 000
ismi hemen hemen hiç değişmemiş 
Bergama/Pergamos/Pergamon kenti­
dir. Antik dünyanın en tanınmış, so­
nunda Antoniııs tarafından Kleopat- 
ra’ya hediye edilen 200 bin rııloluk 
kitaplığı, Mısır’dan papirüs getirilmesi 
bir sorun olduğunda ürettikleri ve 
“Pergamon kâğıdı” denilen inceltil­
miş keçi derisinden yapılmış parşö­
meni, antik dünyanın en gelişmiş te­
davi merkezi Asklepieion kutsal ala­
nı, en iyi korunmuş, en büyük Hele­
nistik tiyatrosu ve tapınaklarıyla ile 
Bergama’yı kısıtlı bir yerde anlatmak 
çok zor. Büyük İskender’in ölümün­
den sonra hemen hemen tüm Batı ve 
Güney Anadolu’ya yayılan kentte bir 
kilise topluluğunun oluşması için ge­
rekli tüm koşullar fazlasıyla bulunu­
yordu.
İkinci kilise Smyrna yani İzmir’deydi.
Ege’nin batı kıyılarının tam ortasında 
yer alan bu kent devamlı olarak ko­
numunun üstünlüğünden yararlan­
mıştır. Agora adı verilen antik pazar 
meydanı boyutları ve başka yerlerde 
pek görülmeyen iki katlı galerileriyle 
kentin ticari önemi hakkında somut 
bir bilgi vermektedir.
Kendilerine mesaj gönderilen kiliselerin birincisi ve 
en önemlisi elbette Efes’teki (Ephesos/Ephesus) kili­
se topluluğudur. Burası, Roma İmparatorluğu’nun 
ikinci büyük kentidir. Roma dünyasının Doğu dün­
yası ile bağlantı noktasıdır. Domitianus Tapmağı, 
Traianus Çeşmesi, Hadrianus Tapınağı gibi yapılar 
bu kentin bizzat imparatorlar açısından önemini be-
tance. The fourth church was at 
Thyateira (Akhisar), which was well 
known fo r  its wool, leather, dyeing 
and bronze industries.
The third church was in the city o f 
Pergamum, alias Pergamos or 
Pergamon, and known as Bergama 
today. It was celebrated worldwide 
fo r  the magnificent library contain­
ing 200,000 scrolls which Anthony 
presented to Cleopatra, for parchment 
made o f  goatskin known as 
Pergamum paper’ used as a substi­
tute for Egyptian papyrus, and for the 
Aesclepion which was the most 
advanced m edical centre in the 
ancient world. The largest o f  all 
Hellenistic theatres stands here and 
the city’s temples are remarkable for  
both their size and beauty. 
Conditions here were ideal and the 
Christian community flourished.
The second church was in Smyrna, 
today’s Izmir, a major port halfway 
down the west coast o f  the Aegean. 
Throughout history this city never lost 
the commercial importance deriving 
from its position. Ihe imposing agora, 
huge in scale and with two storey gal­
leries rarely seen elsewhere, reflects this vital role in 
East and West trade.
The first o f  the churches addressed in the Book o f  
Revelation, and the most important o f  all, was 
Ephesus. This was the second largest city o f  the 
Roman Empire, and formed Rome’s link, with the 
East. Imperial buildings like the Temple o f Domitian,
Üstte, Efes yakınlarında bulunan Meryem 
Ana Evindeki kilisede dua eden ziyaret­
çiler; altta, Meryem Ana Evi kutsal alanı 
girişindeki Azize heykeli. / Above, visitors 
in the chapel of the House of the Virgin 
Mary near Ephesus, and below, the stat­
ue of the Virgin Mary here.
103
S K Y L IF E  Ş U B A T  — F E B R U A R Y  2 000
lirtirler. Antik dünyanın ye­
di harikasından biri olarak 
kabul edilen Artemis Tapı­
nağı da bu kentte bulun­
maktaydı. Çok tanrılı din­
ler döneminin belki de en 
karm aşık yapıya sahip 
olan kentiydi. Hıristiyan 
inanışına göre Hz. İsa’nın 
çarm ıha gerilm esinden 
sonra Havari Yuhanna,
Azize Meryem Ana’yı 
E fes’e getirir ve bugün 
Bülbül Dağı denilen mev­
kide yerleşmesini sağlar.
Böylece Efes’in nimetlerin­
den yararlanacak kadar 
kente yakın (6 km) ve aynı 
zamanda dikkat çekmeye­
cek kadar uzak, ormanlık 
bir bölgede ilk Hıristiyan topluluğu yaşamaya başlar. 
Din büyükleri Bizans döneminde (MS 431) Azize 
Meryem’i “Tanrı’nın Anası” olarak kabul ettikleri top­
lantılarını bu büyük kentte yapmışlardır. Azize Mer­
yem adına ilk kilise yine bu kentte inşa edilmiştir. 
Birbirinden fazla uzak olmayan, o günlerin ulaşım 
araçlarıyla bir ya da iki günde gidilebilen uzaklıklar­
daki bu kentler bugün tamamen unutulmuş durum­
da. Efes, Bergama ve İzmir dışındaki diğer tarihi 
yerlerin adı da ne yazık ki çoğu kişi tarafından bilin­
miyor. Oysa şimdi tarihsel, kültürel ve dinsel açıdan 
kesinlikle eşi olmayan antik kentleri, yalnızca bu 
kutsal yerlerin havasını solumak için bile keşfetme­
nin tam zamanı. •
• Tunca Varış, yazar.
the Fountain o f  Trajan 
and the Temple o f  
H adrian illustrate the 
esteem in which it was 
held by the Roman emper­
ors. The city also possessed 
possibly the most complex 
structure o f  any in the 
pagan world. It was here 
that, according to 
Christian tradition, St 
John brought the Virgin 
Maty after the crucifixion 
o f Christ. They settled on 
the mountain known 
today as Bülbül Dağı 
(Mountain o f
Nightingales), 6 km from  
Ephesus. The first  
Christian community 
began to live in the woods here; close enough to the 
city for  convenience, hut fa r  enough away to keep a 
low profile. It was in this great city that the religious 
leaders o f the Byzantine period convened in 431 and 
acknowledged St Maty as the Mother o f  God, and  
here that the first church was built in her name.
All the seven churches o f Asia Minor referred to in the 
Bible were fairly close to one another, each one or 
two days’ journey from  the next. Only Ephesus, 
Pergamum and Smyrna are remembered by most 
people today, yet although the cities o f  the seven 
churches did not play an equal role in history, cul­
ture and the development o f Christianity, discovering 
these sites is an evocative spiritual experience. •
* Tunca Varış is a  freelance writer.
Hayranlık uyandırıcı Pamukkale’deki havuzları oluşturan termal sular, 
yedinci kilisenin kurulduğu kent Laodikeia yakınlarındaki Hierapolis 
kenti için büyük öneme sahipti (en üstte). İkinci kilise, Smyrna, yani 
İzmir'deydi. Üstte, iki katlı sütunlu yoldan oluşan İzmir Agorası’nın alt 
katından bir görünüm. / Laodicea, home to the seventh church of Asia 
Minor, was close to Hierapolis, famed for its thermal springs. The pools 
fed by these springs are shown here (top). The second church was at 
Smyrna, the modern İzmir. Above is the iower story of izm ir’s agora, 
which consisted of a two storey colonnaded road.
105
S K Y LIF E  Ş U B A T  F E B R U A R Y  2000
Kişisel Arşivlerde Istanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


The seven churches of Asia Minor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository