19.yüzyıl'da Nasturiler (idari-sosyal yapı ve siyasi ilişkileri)

Abstract

19. yüzyıl boyunca Nasturiler İran ve Osmanlı topraklarının sınır bölgelerinde yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Bu bölgelerde yaşayan Nasturilerin üçte ikisi Osmanlı topraklarında Van-Hakkari arasında aşiretler olarak Melik adı verilen aşiret liderleri ile yaşamaktaydılar. Osmanlı Devleti'nde yaşayan Nasturiler coğrafyanın özelliğinden ve kendi yapılarından ötürü daha çok hayvancılıkla uğraşmaktaydılar. İran'da yaşayan üçte birlik kısım ise İran'ın kuzeyindeki Urmiye şehrinde yoğun olarak bulunmakta ve Hakkari'deki kardeşlerinin aksine daha medeni yaşam sürmekte ve tarımla uğraşmaktaydılar. Nasturilerin yaşadıkları coğrafyada daha çok Kürtler, Ermeniler, Yahudiler ve Yezidiler ile ilişkide bulunuyorlardı. Bu gruplardan Nasturilerin Yezidiler ile Ermeniler arasındaki ilişkileri 19. yüzyılın ortalarına kadar kötü seyrederken yüzyılın sonunda düzelmeye başlamıştır. Kürtler ile olan ilişkilerinde ise daha önceleri ufak tefek olaylar dışında belirli sorunları bulunmamaktaydı. Ancak bu ilişki 19. yüzyılın yarısından itibaren misyonerlerin ve yabancı güçlerin etkisi ile bozulmuştur. Nasturilerin bir arada yaşadığı diğer bir topluluk olan Yahudiler ile olan ilişkilerinde ise onları daima geçmişten kalan olumsuz duygular yönlendirmiş ve bu da Nasturilerin onlarla ilişki kurmaktan kaçınmalarına neden olmuştur. 19. Yüzyılda Nasturiler, bağımsızlık için çeşitli devletlerle irtibata geçmişlerdir. Bu devletler İngiltere, Fransa ve Rusya'dır. 19. yüzyılın sonuna Fransa ise ilk dönemlerdeki mezhepsel ilişkiyi bırakarak siyasi olarak Nasturiler üzerinde nüfuz kazanmaya çalışmıştır. Nasturilerin 19. yüzyıldaki Avrupalı devletlerle olan ilişkileri onların 20. yüzyıldaki siyasal yaşamlarının belirlenmesinde önemli rol oynamıştır. Anahtar Kelimeler; Nasturiler, Mar Şamun, Hakkari, Urmiye, Osmanlı Devleti.\ud Throughout the 19th century, Nestorians sustained their lives on the boundary layers of the territories of Iran and the Otoman Empire. Two thirds of Nestorians who inhabited in these regions lived with clan leader called Melik in the territories of the Otoman Empire, between the provinces of Van and Hakkari. Nestorians who were one of the subjects of the Otoman Empire were mostly engaged in animal-breeding on account of the geographical features and their social structure. On the other hand, one third of the Nestorians that inhabited in İran were predominantly populated in the province of Urmiye. And to the contrary to their brothers that lived in Hakkari, they led a more civilised life and were engaged in farming. As the administrative structure in the 19th century, the social and religious leader of all the Nestorians was Nestorian patriarch Mar Şamun. He was succeeded by a Nestorians clan leader called Melik as social leader. Apart from the Meliks, İn teh 19th century is Nestorian society, religius men were influential on religius an social issues. In their geography, they were in contact mostly Kurds, Armenians, Jews and Yezidies. Out of these groups, Nestorians' relationships with Yezidies and Armenians were abysmal until the early of the 19th century, then their relations got better in the late of the century. As for Kurds, they didn't have spesific problems with them, except for trivial ones. However, of the from the beginning second half of the 19th century, these relations got corrupted by the effects of missionaries and external powers. Sheep theft and pasture disagreement between both sides started to turn into permanent dispute. Nasturies were in bad relations with the Jews and they tried to avoid to contact them. Throughout the 19th century, Nestorians has developed good relationship with many countries in order to get support for independence. The relations of Nestorians with European countries during 19th century played important role to determine their political existence during 20th century. Key words; Nestorians, Mar Şamun, Hakkari, Urmiye, the Ottoman Empire