VLIZ Alien Species Consortium

Open Marine Archive

  Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel  
van de Noordzee en aanpalende estuaria 
 
Japanse oester           
De Japanse oester Crassostrea gigas of 'creuse' - door 
veel mensen aanzien als een lekkernij - werd in 1969 
in België geïmporteerd als alternatief voor de falende 
kweek met de lokale platte oester. Men dacht      oor-
spronkelijk dat deze soort zich hier niet zou kunnen 
voortplanten vanwege het    koude klimaat. Maar dat 
was fout! De Japanse oester heeft het hier goed naar 
haar zin en vestigt zich op alle mogelijke harde on-
dergronden (dijken, strandhoofden, mossel-banken, 
...), waarbij ze in concurrentie treedt met mosselen en 
lokale schaaldieren voor beschikbare ruimte en 
voedsel. 
© Andre Meijboom - IMARES 
Wetenschappelijke naam 
Crassostrea gigas (Thunberg, 1793) 
 
Oorspronkelijke verspreiding 
Van oorsprong komt de Japanse oester voor in Zuidoost-Azië en Japan [1,2,3]. Deze weekdieren kunnen 
zich met hun onderste schelp vasthechten op bijna elke harde ondergrond of substraat in zowel 
mariene als estuariene wateren. Men vindt ze echter ook in modderige of zandige zones, waar ze 
vastzitten op pakketten van lege schelpen of op levende banken van een andere schelpensoort [2]. Na 
verloop van tijd kan op deze manier een oesterbank ontstaan. Zo ontwikkelt er ‘nieuw’ hard substraat in 
gebieden waar voordien enkel zacht substraat aanwezig was. 
 
Eerste waarneming in België 
De kweek van de inheemse platte oester Ostrea edulis ging vrijwel geheel verloren door de strenge 
winters van 1962-1963. Daarbovenop kwam sinds 1980 ook nog eens de oesterziekte Bonamiasis de kop 
opsteken, waar de platte oester heel gevoelig voor is [4,5]. In 1969 werden daarom Japanse oesters 
ingevoerd uit Nederland en uitgezet in de Spuikom van Oostende. Deze Nederlandse oesters stamden 
echter rechtstreeks af van Canadese en Japanse voorouders [6]. Men vermoedde toen dat natuurlijke 
reproductie niet mogelijk was door de te koude wintertemperaturen in onze wateren. Maar het liep 
anders… 
 
Verspreiding in België 
Broedval van Japanse oesters buiten de oesterpercelen zorgde voor een moeilijk te stoppen 
gebiedsuitbreiding. De Japanse oester heeft nu grote populaties in verschillende havens zoals 
bijvoorbeeld Nieuwpoort, Oostende, Zeebrugge en Blankenberge en is ook verspreid aanwezig op 
boeien in zee en op strandhoofden [3,7,8]. 
 
- 1 -  
Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria 
Voor de Spuikom van Oostende werd berekend dat hier zo’n 3,7 % van het bodemoppervlak bedekt is 
met Japanse oesters. De oesters vormen hier riffen die voornamelijk uit lege, afgestorven schelpen 
bestaan. De oester komt vooral in het zuiden van de Spuikom – waar de kwekerijen zich bevinden – 
abundant voor [9]. 
Er werd ook melding gemaakt van grote hoeveelheden jonge Japanse oesters vastgehecht op 
aangespoelde zaagjes Donax vittatus op de stranden van Westende tot De Panne [10]. 
 
Verspreiding in onze buurlanden 
De Japanse oester is in grote aantallen aanwezig in Nederland, Duitsland, Engeland en Frankrijk en 
wordt noordelijk gevonden tot Denemarken en het zuiden van Noorwegen [11]. 
In Nederland zijn riffen met duizenden Japanse oesters terug te vinden in de Schelde delta (Ooster- en 
Westerschelde), de Noordzee en de Waddenzee. Ook zijn veel van de betonnen dijken er overgroeid 
met een tapijt van Japanse oesters [5]. De eerste Nederlandse verwilderde exemplaren werden in 1971 
in de Oosterschelde waargenomen [12]. De opmars in de Waddenzee begon rond 1983 op het 
waddeneiland Texel [5]. De soort blijft zich verder uitbreiden in de Nederlandse en Duitse Waddenzee 
[3]. 
In Groot-Brittannië werd in 1965 voor het eerst broed van de Japanse oester ingevoerd. Sinds de jaren 
1990 worden er verwilderde exemplaren van Japanse oesters waargenomen in het zuiden van Groot-
Brittannië: zo bijvoorbeeld in het Teign-estuarium en rond Wales. Genetisch onderzoek doet echter 
vermoeden dat deze wilde Japanse oesters hier vanuit Frankrijk geraakt zijn [11]. 
In de Noord-Europese landen verspreiden Japanse oesters zich veel moeilijker, omdat de voortplanting 
daar door de koude belemmerd wordt. In Noorwegen bijvoorbeeld zijn deze oesters nog nooit buiten 
de kwekerijen waargenomen [3]. 
 
Wijze van introductie 
Deze soort is opzettelijk uitgezet voor de oesterkweek. Wanneer de oesters zich gaan voortplanten 
wordt het oesterbroed door de heersende zeestromingen meegevoerd, waarna de jonge oesters zich 
vestigen op elk type harde ondergrond [2,3,5]. 
 
Redenen waarom deze soort zo succesrijk is in onze contreien 
Na dertig jaar kweek waren duizenden exemplaren aanwezig langs 
onze kusten in kweekculturen, wat zorgde voor een grote stock van 
waaruit uitbreiding buiten die kweekculturen kon gebeuren [1]. 
Daarbij komt dat deze oesters - in tegenstelling tot wat men vroeger 
dacht - wel goed bestand zijn tegen onze koude 
wintertemperaturen, zodat weinig wintersterfte optreedt [7]. De 
Vlaamse “betonkusten” met veel dijken, pieren en strandhoofden, 
bieden ruimte en houvast. Eén enkele oester kan tot 100 miljoen 
eitjes produceren en op die manier snel elk type harde ondergrond 
koloniseren. Eens gevestigd, kennen de oesters - behalve de mens - 
amper vijanden. 
 
Factoren die de verspreiding beïnvloeden 
De recente warmere zomers zorgden langs de Noordzeekusten voor een sterke populatiegroei bij de 
Japanse oester [13]. Om zich te kunnen voortplanten, is een temperatuur van minimum 16-18 °C nodig. 
© Frouke Fey - IMARES 
 
- 2 -  
Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria 
Tegelijkertijd zijn koude winters schaars geworden en overleven de volwassen dieren gemakkelijk de 
winter [7]. 
Warme zomers kunnen echter mogelijk eveneens verantwoordelijk zijn voor de massale sterfte onder de 
Japanse oesters, die in sommige regio’s – waaronder de Oostendse Spuikom – werd waargenomen. Het 
is nog niet zeker of de temperatuur zelf een rol speelt. Mogelijk is de sterfte te wijten aan gerelateerde 
zuurstofarme omstandigheden of aan een andere – nog onbekende – oorzaak [9]. 
De Japanse oester komt bij ons enkel voor in water met een zoutgehalte boven 10 PSU [5]. Ter 
vergelijking: het zeewater in onze Noordzee heeft een gemiddeld zoutgehalte van 35 PSU. Hierdoor 
wordt de verspreiding van de soort naar rivieren toe belemmerd. In de Waddenzee is de verspreiding 
opmerkelijk trager verlopen dan in de Oosterschelde wegens een gebrek aan harde ondergronden [5]. 
 
Effecten of potentiële effecten en maatregelen 
Populaties van Japanse oesters zijn doorgaans zeer groot en dichtbevolkt. Door competitie voor ruimte 
en voedsel worden inheemse soorten zoals de blauwe mossel Mytilus edulis en de kokkel Cerastoderma 
edule fel benadeeld [3]. Alle genoemde soorten voeden zich uiteindelijk met dezelfde kleine wiertjes uit 
de waterkolom. En op is op… 
Ook wordt gevreesd dat de larven van de inheemse soorten door de oesters uit het water gefilterd 
worden en opgegeten, zodat naast competitie ook kan gesproken worden van predatie [5]. Om deze 
redenen verwijderen mosselboeren uit de Oosterschelde dan ook de zich ontwikkelende oesterbanken. 
Veel kustvogels - zoals scholekster en overwinterende 
kanoetstrandlopers - voeden zich vooral met mosselen [14]. 
Wanneer Japanse oesters de mosselen wegconcurreren, 
blijven de vogels met een lege maag achter. De oesters zijn 
immers veel te groot en te stevig om open te pikken [5]. 
Wanneer een oesterbed zich enkele jaren ongestoord kan 
ontwikkelen, groeien de oesters over elkaar heen. Dit leidt 
tot grote aaneengeklitte pakketten, die in de Nederlandse 
volksmond “oesterbanken” worden genoemd. Ze vormen 
een vlijmscherp, onregelmatig uitziend ‘oestertapijt’ dat 
gevaarlijk is voor recreanten [5]. Deze oesters kunnen niet 
geoogst worden: ze zijn vaak te groot, teveel met elkaar 
vergroeid en hebben een te onregelmatige vorm om op de markt te komen. In gebieden met weinig 
harde ondergrond gaat het oesterbroed zich ook vestigen op mosselbedden in mosselculturen en deze 
uiteindelijk overgroeien [3]. 
Van sommige soorten wordt aangenomen dat ze Europese wateren hebben bereikt door transport met 
of in Japanse oesters: bijvoorbeeld de kruiskwal Gonionemus vertens [15], het parasitaire 
roeipootkreeftje Mytilicola orientalis [16], de Japanse kelp Undaria pinnatifida en de oesterparasiet 
Bonamia ostreae [17]. 
In de litteratuur is er enkel sprake van manuele of mechanische verwijdering als maatregel tegen de 
Japanse oester [9]. 
 
Specifieke kenmerken 
De twee schelphelften van de Japanse oester zijn sterk verschillend: de onderste of linkerklep is sterk 
bolvormig, terwijl de bovenste of rechterklep vrij plat is en bedekt met heel schilferige lamellen [18]. 
Deze vorm leidde tot de commerciële naam ‘creuse’, in tegenstelling tot de inheemse ‘platte’ oester 
Ostrea edulis. De schelpkleur varieert van vuilgrijs tot violet. De Latijnse soortnaam gigas duidt op ‘reus 
of gigant’. De soort kan bij ons wel 30 centimeter groot worden [5]. 
De Japanse oester is een filtervoeder [7]. Dit wil zeggen dat exemplaren van deze soort een constante in
© VLIZ (Decleer) 
 
- 3 -  
Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria 
- en uitstroom van water onderhouden waaruit ze voedselpartikeltjes filteren. Wetenschappers 
berekenden dat 1 m2 oesterbed tot 677 liter zeewater per uur kan filteren [19]. 
Oesters zijn tweeslachtig (hermafrodiet), maar toch 
kunnen ze zichzelf niet bevruchten. Ze beginnen 
hun leven als mannetje. Vanaf een leeftijd van 8-10 
maanden worden ze - bij een temperatuur van 
meer dan 12 °C - geslachtsrijp. Na drie tot vier jaar - 
onder invloed van een gunstige temperatuur (15-
16 °C) en de aanwezigheid van het juiste type en 
de juiste hoeveelheid voedsel - veranderen ze van 
geslacht [5]. Ze laten hun eitjes vrij in het water 
(spawning) bij temperaturen boven 16-18 °C (juli 
en augustus). Eén oester produceert doorgaans 1-
100 miljoen eitjes. In tegenstelling tot de platte 
oester Ostrea edulis, waar de bevruchting in de 
schelp van de wijfjes gebeurt, vindt de bevruchting 
bij de Japanse oester plaats in het zeewater. De eicellen en zaadcellen worden dus tegelijkertijd in het 
zeewater geloosd. Terwijl de larven 15 tot 30 dagen ronddrijven met de heersende stromingen, 
ontwikkelen ze een schelp. Door het gewicht van deze schelp zinken ze na enkele weken naar de bodem 
en vestigen of settelen ze zich op harde structuren [5]. 
 
Weetjes 
Aanwinst of niet? 
Het is moeilijk om de Japanse oester eenvoudigweg te catalogeren als “goed” of “slecht”. Men kan er 
niet omheen dat een oesterbed een thuis biedt aan veel diersoorten, en dat vanuit dit standpunt de 
Japanse oester aan de basis ligt van een habitat die een hoge ecologische waarde kan hebben [20]. 
Anderzijds is er dan weer competitie met onder andere inheemse oesters, mosselen en kokkels. In de 
toekomst zal verdere opvolging of monitoring moeten uitwijzen wat de lange termijn impact is van 
deze exoot op onze inheemse soorten en systemen. 
Tegenstanders argumenteren ook dat harde substraten van nature niet voorkomen langs onze 
zandkusten en dat dergelijke oesterbedden dus onnatuurlijk zijn, maar die kritiek is niet volledig 
terecht. In het verleden waren er – nog voor het uitbouwen van een grootschalige visserij met 
sleepnetten – langs onze gehele kustlijn immers grote aaneengesloten banken van Ostrea edulis 
aanwezig [21]. 
Feit is wel dat - gezien het grote economische en culinaire belang van de Japanse oesterkweek – de 
soort inmiddels veel aanhangers heeft, die maar al te blij met de vestiging in onze streken. Wel is het 
zo dat de in het wild voorkomende oesterbanken minder voor de markt geschikt zijn, gezien de 
oesters daar heel groot, aaneengegroeid en onappetijtelijk van vorm zijn. 
 
Hoe verwijzen naar deze fiche? 
VLIZ Alien Species Consortium (2011). Japanse oester - Crassostrea gigas. Niet-inheemse soorten van 
het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria. Revisie. VLIZ Information Sheets, 2. Vlaams 
Instituut voor de Zee (VLIZ): Oostende, Belgium. 6 pp. 
VLIZ Alien species consortium: http://www.vliz.be/imis/imis.php?module=project&proid=2170  
Lector:  Thierry Backeljau 
Online beschikbaar op: http://www.vliz.be/wiki/Lijst_niet-inheemse_soorten_Belgisch_deel_Noordzee_en_aanpalende_estuaria 
 
- 4 -  
© VLIZ (Decleer) 
Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria 
Geraadpleegde bronnen 
[1] Eno, N.C.; Clark, R.A.; Sanderson, W.G. (Ed.) (1997). Non-native marine species in British waters: a 
review and directory. Joint Nature Conservation Committee: Peterborough. ISBN 1-86107-442-5. 
152 pp. details 
 
[2] Wolff, W.J. (2005). Non-indigenous marine and estuarine species in the Netherlands. Zool. Meded. 
79(1): 3-116. details 
 
[3] ICES Advisory Committee on the Marine Environment (2006). Working Group on Introductions 
and Transfers of Marine Organisms (WGITMO) 16-17 March 2006 Oostende, Belgium. C.M. - 
International Council for the Exploration of the Sea, CM 2006(ACME:05). ICES: Copenhagen. 330 
pp. details 
 
[4]  Kater, B.J. (2003). Ecologisch profiel van de Japanse oester. Rapport Rijksinstituut voor 
Visserijonderzoek, C032/03. RIVO: Ijmuiden. 32 pp. details 
 
[5] Dankers, N.M.J.A.; Dijkman, E.M.; De Jong, M.L.; de Kort, G.; Meijboom, A. (2004). De verspreiding 
en uitbreiding van de Japanse Oester in de Waddenzee. Alterra-Rapport, 909. Alterra: 
Wageningen. 51 pp. details 
 
[6]  Leloup, E. (1971). Recherches sur l'ostreiculture dans le bassin de chasse d'Ostende pendant 
l'année 1969. Bull. K. Belg. Inst. Nat. Wet. 47(25): 1-16. details 
 
[7] Kerckhof, F. (1997). De schaalhoorn Patella vulgata en de Japanse oester Crassostrea gigas na de 
koude winters 1995/1996 en 1996/1997. De Strandvlo 17(2): 49-51. details 
 
[8]  Engledow, H.; Spanoghe, G.; Volckaert, A.M.; Coppejans, E.; Degraer, S.; Vincx, M.; Hoffmann, M. 
(2001). Onderzoek naar (1) de fysische karakterisatie en (2) de biodiversiteit van strandhoofden en 
andere harde constructies langs de Belgische kust: eindrapport van de onderhandse 
overeenkomst dd. 17.02.2000 i.o.v. de Afdeling Waterwegen Kust van het Ministerie van de 
Vlaamse Gemeenschap, Departement Leefmilieu en infrastructuur, Administratie Waterwegen en 
Zeewezen. Rapport Instituut voor Natuurbehoud, 2001.20. Instituut voor Natuurbehoud/
Universiteit Gent: Gent. 110 + annexes pp. details 
 
[9] Soenen, K. (2011). The Sluice Dock in Ostend: Towards an integrated management plan to reduce 
the Pacific oyster (Crassostrea gigas, Thunberg). MSc Thesis. Ghent University, Marine Biology 
Research group: Ghent. 53 pp. details 
 
[10]  Jonckheere, I. (2006). Nieuwe vestingsplaats voor Japanse oesters Crassostrea gigas (Thunberg, 
1793). De Strandvlo 26(4): 135-139. details 
 
[11] Miossec, L.; Le Deuff, R.M.; Goulletquer, P. (2009). Alien species alert: Crassostrea gigas (Pacific 
oyster). ICES Cooperative Research Report, 299. ICES: Copenhagen. 42 pp. details 
 
[12]  Kerckhof, F. (2011). Een vroege waarneming van verwilderde Japanse oesters Crassostrea gigas in 
de Oosterschelde. Het Zeepaard 71(2): 61-67. details 
 
[13]  Diederich, S.; Nehls, G.; van Beusekom, J.E.E.; Reise, K. (2005). Introduced Pacific oysters 
(Crassostrea gigas) in the northern Wadden Sea: invasion accelerated by warm summers? Helgol. 
Mar. Res. 59(2): 97-106. details 
 
[14]  van de Kam, J.; Ens, B.J.; Piersma, T.; Zwarts, L. (1999). Ecologische atlas van de Nederlandse 
wadvogels. Schuyt en Co: Haarlem. ISBN 90-6097-509-X. 368 pp. details 
 
 
- 5 -  
Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria 
[15]  Edwards, C.J. (1976). A study in erratic distribution: the occurrence of the medusa Gonionemus in 
relation to the distribution of oysters. Adv. Mar. Biol. 14 14: 251-284. details 
 
[16]  Stock, J.H. (1993). Copepoda (Crustacea) associated with commercial and non-commercial 
Bivalvia in the East Scheldt, The Netherlands. Bijdr. Dierkd. 63(1): 61-64. details 
 
[17]  Dumoulin, E.; De Blauwe, H. (1999). Het bruinwier Undaria pinnatifida (Harvey) Suringar 
aangetroffen in de jachthaven van Zeebrugge: met gegevens over het voorkomen in Europa en 
de wijze van verspreiding (Phaeophyta: Laminariales). De Strandvlo 19(4): 182-188. details 
 
[18]  Lindner, G. (1999). Schelpengids: schelpen uit de wereldzeeën, vorm, voorkomen, systematiek. 
Tirion: Baarn. ISBN 90-5210-409-3. 320 pp. details 
 
[19]  Ropert, M.; Goulletquer, P. (2000). Comparative physiological energetics of two suspension 
feeders: polychaete annelid Lanice conchilega (Pallas 1766) and Pacific cupped oyster Crassostrea 
gigas (Thunberg 1795). Aquaculture 181(1-2): 171-189. details 
 
[20]  Philippart, C.J.M. (Ed.) (2007). Impacts of climate change on the European marine and coastal 
environment: ecosystems approach. ESF Marine Board Position Paper, 9. European Science 
Foundation, Marine Board: Strasbourg. ISBN 2-912049-63-6. 82 pp. details 
 
[21]  Tydeman, P.; Kleef, H.L.; de Vlas, J. (2002). Ontwikkeling van de Japanse oester (Crassostrea gigas) 
in het Eems-Dollard estuarium in de periode 1998-2001. Werkdocument RIKZ, OS/2002.601x. 
RIKZ: Den Haag. 21 pp. details  
 
 
 
 
 
- 6 -  


Japanse oester - <i>Crassostrea gigas</i>. Niet-inheemse soorten van het Belgisch deel van de Noordzee en aanpalende estuaria

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Open Marine Archive