Ostyn, G.

Open Marine Archive

VLIZ (vzw) 
VLAAMS INSTITUUT VOOR DE ZE ' 
Guido Ostyn 
In een eerste gedeelte wordt, na de situering, ingegaan op de wetenschappelijke waarde van het duin-
gebied 'De Zwinbosjes' en de erachter liggende weilanden. In het tweede deel wordt aandacht 
besteed aan de juridische toestand en aan de problematiek van dit gebied. 
65848 
'. 
Luchtfoto van de kustzone. Vooraan een gedeelte van 'Het Zwin', daarachter de 'Zwinbosjes'. (Copyright Alain Perceval) 
VLIZ (vzw) 
24 
VLAAMS INSTITUUT VOOR DE ZEf 
FLANDERS MARINE INSTITUTE 
Oostende - Belgium 
_... .. · ~. ~ . 
< ..... : ·· .. ··: .-: .................. , ..... .. , ...... ' :::: .... . . .. .. ·:~.) 
·''''· ·'"' 
'"""~--...c 
Situeringskaart van de 'Zwinbosjes' met de als landschap gerangschikte gebieden in de onmiddellijke omgeving. 
Situering 
Het gebied 'De Zwinbosjes' met een oppervlakte van 
ongeveer 206 ha, bevindt zich tussen de wijk 'Het Zoute' 
en het natuurreservaat 'Het Zwin' te Knokke. In de 
onmiddellijke omgeving bevinden zich drie als landschap 
gerangschikte gebieden: ten oosten het natuurreservaat 
'Het Zwin' (K.B. 7.4 .1939), ten zuiden de Hazegraspolder 
(K.B. 5.9.1978), en in het westen de Groenpleinduinen 
(Besluit van de Vlaamse Executieve 15.9 .1982). 
Historische evolutie 
Voor een overzicht van de historische evolutie kan verwe-
zen worden naar de bijdrage van M. Strobbe in ditzelfde 
nummer: het landschap van de Zwinstreek. 
Wetenschappelijke waarde 
Het gebied kan onderverdeeld worden m verschillende 
zones: 
- de duinzone, voornamelijk in het noorden, met enkele 
grote open plekken door het vroegere gebruik als golfter-
rein; 
- het bos gedeelte, meer centraal gelegen; 
- weilanden in het zuidoostelijk gedeelte (het oude vlieg-
veld) . 
Flora 
Het is niet de bedoeling een overzicht te geven van de vol-
ledige samenstelling van de vegetatie van het gebied. Van 
de onderscheiden zones zal een korte beschrijving gegeven 
worden met inbegrip van enkele kenmerkende plantesoor-
ten. 
Duinzone : 
Door de aanleg van de dijk is van de eigenlijke zeereep met 
de erbij horende halofiele (zoutminnende) vegetatie weinig 
of niets meer te merken. 
Als zandfixeerders komen hier Helm (Ammophila arena-
ria (L.) . Link) en Biestarwegras (Agropyron junceiforme 
(A. en D . Löve) A . enD. Löve) voor. Zij zorgen zo voor 
de vastlegging en vorming van de eerste duinenrij. Door de 
aanwezigheid van met de wind aangevoerd schelpengruis, 
25 
zijn deze buitenste duinen zeer kalkrijk, wat zijn weerslag 
heeft op de vegetatie. Tussen het helm komen onder 
andere voor: Muurpeper (Sedum acre L.), Deens lepelblad 
(Cochlearia danica L.), Zandzegge (Carex arenaria L.), 
Kleine hoornbloem (Cerastium diffusum Pers.), Zand-
hoornbloem (Cerastium semidecandrum L.), Kleverige 
reigersbek (Erodium glutinosum Dum.) , Duinreigersbek 
(Erodium cicutarium (L.) L'Hérit. subsp. dunense), Duin-
ruit (Thalictrum minus L. subsp. dunense (Dum.) Rouyen 
Fouc), ... 
In de eerste duinpannetjes komen, naast een groot aantal 
van de vorige soorten onder andere voor: Geel walstro 
(Galium verurn L.) met de erop parasiterende Walstro-
bremraap (Orobanche caryophyllacea Smith), Duizend-
guldenkruid (Centaurium erythraea Rafn.), Knopige vet- Bosgedeelte. 
muur (Sagina nodosa (L.) Fenzl.), ... 
Als eerste struik vindt men Duindoorn (Hippophae rbam-
ooides L.), die op sommige plaatsen een bijna ondoor-
dringbaar struweel vormt. Op de graslandjes tussen de 
duindoornstruwelen worden onder andere volgende soor-
ten aangetroffen : Zandmuur (Arenaria serpyllifolia L.), 
Rolklaver (Lotus corniculatus L.), Liggende klaver (Trifo-
lium campestre Schreb.), Vroegeling (Erophila verna (L.) 
Besser), Muizeoor (Hieracium pilosella L.), Sint-
Janskruid (Hypericum perforaturn L.) . 
Door humusvorming en uitloging verzuurt de bodem, wat 
de verschijning van een aantal meer nitrofiele (stikstof-
minnende) plantesoorten met zich meebrengt. Stikstof is 
immers een belangrijk onderdeel van humus. Voorbeelden 
van deze soorten zijn: Winterpostelein (Ciaytonia perfo-
liata Donn. ex Wild.), Fijne kervel (Anthriscus caucalis 
Bieb.), Kruipwilg (Salix repens L.), Vlier (Sambucus nigra 
L.), Heggerank (Calystegia sepium (L.) R. Brown). 
Waar het duindoornstruweel tamelijk hoog opgeschoten is 
(tot 5 m.), is er een bijmenging van onder andere Zoete 
kers (Prunus avium L.), Sleedoorn (Prunus spinosa L.), 
Eénstijlige meidoorn (Crataegus monogyna Jacq.), Es 
(Fraxinus excelsior L.). Omgeving van het zwembad. 
Bosgedeelte 
Hierbij dient een onderscheid gemaakt te worden tussen 
naald- en loofbos. Door de aanplanting van Zeeden (Pinus 
pinaster Ait.) is de bodem plaatselijk sterk verzuurd, wat 
een schaarse ondergroei van onder andere smalle stekelva-
ren (Dryopteris carthusiana (Vill.) H .P . Fuchs), Eikvaren 
(Polypodium vulgare L.) en Braam (Rubus sp.) tot gevolg 
heeft. 
De gedeelten loofbos zijn meer gevarieerd : onder andere 
Esdoorn (Acer sp.), Zomereik (Quercus robur L.), Wilg 
(Salix sp.), Witte abeel (Populus alba L.), Zwarte els 
(Ainus glutinosa (L.) Gaertn .). 
Weifanden 
In de weilanden en aan de wegranden komen onder andere 
voor: Scherpe boterbloem (Ranunculus acris L.), Gewone 
klaproos (Papaver rhoeas L.), Koekoeksbloem (Lychnis 
flos-cuculi L.), Stinkende ballote (Ballota nigra L.), Moe-
rasrolklaver (Lotus uliginosus Schkuhr). 
26 
Zicht vanuit de struweelzone naar de kust toe. 
Duindoornstruweel. 
Open zone met graslandjes. 
Struweelgedeelte. 
Herpetofauna 
Volgende amfibieën werden onder andere waargenomen: 
kleine en grote watersalamander, gewone pad, rugstreep-
pad, bruine en groene kikker, boomkikker (zeldzaam). 
Avifauna 
Naast een groot aantal broedvogels worden in het gebied 
talrijke trekvogels waargenomen, dit zowel in het voor- als 
in het najaar. 
Broedvogels: onder andere Blauwe reiger (Ardea cinerea), 
Kievit (Vanellus vanellus), Grote bonte specht (Dendroco-
pos major), Ransuil (Asio otus), Wielewaal (Oriolus orio-
lus), Tapuit (Oenanthe oenanthe), Torenvalk (Falco tin-
nunculus), Bergeend (Tadorna tadorna), Nachtegaal (Lus-
cinia megarhynchos), Bosrietzanger (Acrocephalus palus-
tris), ... 
Trekvogels voorjaar: onder andere Purperreiger (Ardea 
purpurea), Lepelaar (Platalea leucorodia), Draaihals 
(Jynx torquilla). 
Trekvogels najaar: onder andere Kramsvogel (Turdus 
pilaris), Koperwiek (Turdus iliacus), Blauwe kiekendief 
(Circus cyaneus). 
Tijdens de wintermaanden kunnen bovendien een groot 
aantal eende- en ganzesoorten aangetroffen worden. 
Voorbeelden hiervan zijn: Wintertaling (Anas crecca), 
Smient (Anas penelope), Pijlstaart (Anas acuta), Kolgans 
(Anser albifrons), Rietgans (Anser fabalis), Kleine riet-
gans (Anser brachyrhynchos). 
Problematiek 
Op het gewestplan Brugge-Oostkust (K.B. 7 .4.1977), 
kaartbladen 5/2 en 5/6 staan' De Zwinbosjes' als R-gebied 
(natuurgebieden met wetenschappelijke waarde of natuur-
reservaten) en N-gebied (natuurgebied) aangeduid (zie fig. 
1). 
Deze bestemmingen werden aangebracht om de duinen 
maximaal te beschermen, gezien hun toeristisch en natuur-
wetenschappelijk belang. Volgens artikel 13 van het 
Koninklijk Besluit betreffende de inrichting en de toepas-
sing van de ontwerp-gewestplannen en gewestplannen 
(28.12.1972), mogen in natuurgebieden enkel jagers- en 
vissershutten worden gebouwd voor zover deze niet kun-
nen worden gebruikt als woonverblijf, zelfs al ware het 
maar tijdelijk. De natuurreservaten moeten in hun staat 
bewaard worden omwille van hun wetenschappelijke of 
pedagogische waarde. In deze gebieden zijn enkel die han-
delingen en werken toegestaan, die nodig zijn voor de 
actieve of passieve bescherming van het gebied. 
In de loop van 1980 werd door de Rijksdienst voor 
Monumenten- en Landschapszorg het rangschikkings-
voorstel uitgewerkt voor 'De Zwinbosjes'. Door de toen 
bevoegde Minister, M. Galle, werd op 27.4.1981 het 
akkoord verleend tot voorlopige rangschikking van het 
gebied. Deze voorlopige rangschikking werd op 17.6.1981 
van kracht voor een periode van negen maanden. Op 
15.10.1981 gaf de Koninklijke Commissie voor Monumen-
27 
I ,. 
I 
! 
' 
Zicht op het meer beboste gedeelte. 
ten en Landschappen het volgende advies aan de Minister: 
"Het gebied 'De Zwinbosjes' dient als landschap gerang-
schikt te worden omwille van zijn wetenschappelijke 
waarde. De wetenschappelijke waarde wordt bepaald 
doordat: 
- in het gebied de overgang van strand via duinen tot het 
polderlandschap, met de verschillende tussenstadia, duide-
lijk tot uiting komt; 
- er typische duinplanten voorkomen zoals Agropyron 
junceiforme (A. et D. Löve) A. et D. Löve (biestarwe-
gras), Ammophila arenaria (L.) Link (helm), Cochlearia 
danica L. (Deens lepelblad), Erodium cicutarium (L.) 
L'Hérit subsp. dunense (duinreigersbek), Hippophae 
rhamnoides L. (duindoorn), Salix repens L. (kruipwilg), ... 
- het gebied de broedplaats is van onder andere Dendro-
copos major (grote bonte specht), Phylloscopus trochilus 
(fitis), Acrocephalus schoenabaenus (rietzanger), ... '' 
In de tweede helft van 1982 maakte de 'Ontwikkelings- en 
Investeringsmaatschappij' plannen op voor de aanleg van 
een jachthaven en het bouwen van 900 woongelegenheden. 
Deze plannen betekenen niet alleen de onmiddellijke ver-
nietiging van het noordwestelijk deel van de Zwinbosjes en 
dus de verdwijning van één der laatste duingebieden aan 
de oostkust, maar hebben tevens een vermindering van de 
zeer hoge actuele natuurwetenschappelijke waarde van het 
nabijgelegen natuurreservaat 'Het Zwin' tot gevolg: ver-
storing van de avifauna, niet alleen tijdens de aanleg van 
de jachthaven maar evenzeer nadien door een sterke toe-
28 
name van de recreatie vlakbij en in het natuurreservaat, 
beïnvloeding van de waterhuishouding van het Zwin door 
verandering van de grondwatertafel, vervuiling van lucht 
(voornamelijk geluid), water en bodem (advies Konink-
lijke Commissie voor Monumenten en Landschappen 
16.12.1982 betreffende Knokke-Heist Jachthaven). 
Vanuit natuurkringen werd intussen bij de bevoegde 
Gemeenschapsminister K. Poma aangedrongen op de defi-
nitieve rangschikking als landschap. De problematiek 
rond de jachthaven vond bovendien ruime weerklank in de 
geschreven en gesproken pers . Na kennisname van de 
resultaten van besprekingen tussen verschillende diensten 
over de geplande werken, besliste Gemeenschapsminister 
van Cultuur, K. Poma, de definitieve rangschikking voor 
het gebied door te voeren, wat dan ook gebeurde bij Be-
sluit van de Vlaamse Executieve op 9.2.1983. 
Bibliografie 
De Langhe J ., Delvosalle L. e.a. Nouve!lejlore de la Belgique, du Grand-
Duché de Luxembourg, du Nord de la France et de Régions voisines, 
2ème ed., Meise, Le Jardin botanique national de Belgique, 1978. 
Lust P., Planten in De Zwinbosjes, in Zeevonk, fig. 6 nr. 2, p. 4-6!. 
Petersou R.T., e .a. Petersons Vage/gids, Elsevier, 1980. 
R.U.Gent, Laboratorium voor Oecologie der dieren, Zoögeografie en 
Natuurbehoud. Verslagen van de stages in de dierenoecologie, 1ste licen-
tie dierkunde 1978-1979, 1980. 
Staatssecretariaat voor Streekeconomie, Ruimtelijke Ordening en Huis-
vesting, Gewestplan Brugge-Oostkust, 1977. 


De Zwinbosjes te Knokke-Heist

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Open Marine Archive