Claus, S.

Cuvelier, D.

Open Marine Archive

Onze zee
rijker dan je denkt
Ook de zeebodem kent een rijk leven, ook wel ‘benthos’
genoemd. Beschouwen we nu even enkel het dierlijk bodemle-
ven, dan kan binnen deze groep een opdeling worden
gemaakt tussen wat in (‘infauna’), op (‘epifauna’) of net
boven de bodem (‘hyperfauna’) leeft. Voor die dieren die in
de bodem leven wordt ook nog eens een onderscheid
gemaakt naar grootteklasse. Zij worden opgedeeld in 
meiobenthos (organismen < 1 mm en > 37 µm) en macro-
benthos (organismen > 1 mm). Het microbenthos (bacteriën
en ééncelligen) is tot op heden weinig onderzocht.
Het benthos: de bodembewoners van de zee
Schelpen, wormen en kreeftachtigen: 
het MACROBENTHOS
De belangrijkste dieren binnen deze groep zijn de schelpen
(tweekleppigen), borstelwormen en vlokreeftjes. 
Er zijn grote verschillen waarneembaar tussen het macro-
benthos dat zich op harde, dan wel zachte ondergrond
bevindt. Hard substraat komt van nature niet voor in ons deel
van de Noordzee, maar kent zijn gelijke in de vele strand-
hoofden, dijken en havenmuren. Kenmerkend voor harde
ondergrond zijn o.a. de schaalhoorn (Patella vulgaris), 
alikruikjes, mosselen en oesters, zeepokken en anemonen. 
Voor een zachte ondergrond zijn vooral de borstelwormen
en tweekleppigen kenmerkend, die kunnen zich ingraven.
Rijkere gemeenschappen komen voor in de geulen en op de
hellingen van de zandbanken, omdat ze daar meer beschut
zijn tegen de stromingen.
MEIOBENTHOS: 
nauwelijks te zien, maar wel zeer talrijk
De dominante groepen binnen het meiobenthos zijn de roei-
pootkreeftjes (copepoden) en rondwormen (nemato-
den). Deze groepen zijn onvoorstelbaar  divers en in zeer
grote aantallen aanwezig in het sediment. Zij zijn vooral zeer
talrijk in zandige en slibbige bodems. Hun voorkomen is
afhankelijk van de korrelgrootte van het sediment.
Onbekend maakt onbemind: 
het HYPERBENTHOS
In de onderste waterlaag, vlak boven de bodem, leven allerlei
hyperbenthische organismen, waarvan kleine schaaldiertjes
(crustaceeën) zoals de vlokreeftjes, aasgarnalen, 
zeekomma’s, zeepissebedden en schaarpissebed-
den de belangrijkste vertegenwoordigers zijn. 
Deze organismen zijn een zeer belangrijke voedselbron voor
vissen die in de nabijheid van de bodem leven en kunnen 
een brede waaier aan habitats bewonen, telkens in grote
hoeveelheid en diversiteit. Algemeen neemt hun diversiteit toe
met de diepte.
Misschien wel het best bekend: 
het EPIBENTHOS
Als men doelt op deze groep, dan heeft men het over relatief
grote organismen, die met behulp van een sleepnet met grote
maaswijdte kan worden bemonsterd. Sterk vergelijkbaar dus
met de methode van de garnaalvissers op het strand, die ook
alles  bemonsteren wat op of bijna op de zeebodem leeft.
Enkele typerende soorten zijn de grijze garnaal (Crangon
crangon), heremietkreeftjes, zeesterren, zee-egels,
slangsterren en sommige vissoorten. 
Bodemdieren kiezen hun favoriete bodems uit
Hoe klein het Belgisch deeltje van de Noordzee ook is, er
blijken duidelijk verschillende benthische gemeenschappen
voor te komen, veelal gekoppeld aan een verschillende
bodemsamenstelling. De grote patronen die waargenomen
worden, zijn 1). een oost-west gradiënt met een stijging
van het soortenaantal naar het westen toe (weg van de mon-
ding van de Westerschelde) en 2). een inshore-offshore
gradiënt met een toenemende soortenrijkdom, maar lagere
aantallen van de kustlijn weg. Deze patronen gaan kennelijk
hand in hand met de bodemsamenstelling, die grover wordt
naarmate men verder uit de kust gaat. Aangezien het 
sediment voor het benthos de structurerende factor
is, is er een duidelijk verschil in soortensamenstelling merk-
baar tussen locaties met een andere ondergrond (hetzij hard-
zacht substraat, hetzij fijn versus grof sediment).
Algemeen: Meiobenthos Rondwormen
KokkelZandzager (Borstelworm)
Slangster
SteurgarnaalZeepissebed
epibenthos
meiobenthos
microbenthos
macrobenthos
hyperbenthos
5


Het benthos: de bodembewoners van de zee

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Open Marine Archive