Verbaken, S.

Open Marine Archive

U
N
E
S
C
O
 
info
“Verder staat het Meetnet in voor stormvloedwaarschuwing en 
speelt het een belangrijke rol bij kustverdediging,” vertelt 
Dumon. “Het inschatten hoe breed en hoog een kustverdediging 
moet worden opgebouwd, gebeurt aan de hand van statistieken 
van het meetnet. Zo is het nuttig de verwachte tijhoogte in 
combinatie met de golffrequentie die op de kust zal inbeuken, te 
kennen. Of te weten welke stormen we wanneer kunnen 
verwachten en waartegen we ons moeten verdedigen. Dergelijke 
cruciale informatie wordt verkregen door de juiste statistische 
modellen toe te passen op de databank van verzamelde gegevens.”
De meetnetgegevens en de voorspellingen zijn ook van belang 
voor de begeleiding en sturing van werken op zee zoals bagger- 
werken, voor het ondersteunen van wetenschappelijke meet­
campagnes en voor het leveren van meetgegevens aan studenten 
en wetenschappers die mariene studies of onderzoeken doen.
G e b re k  a a n  in te rn a tio n a le  a fsp ra k en
Op internationaal niveau bestaan er wel contacten en uitwisselin­
gen tussen verantwoordelijken voor systemen zoals het Meetnet 
Vlaamse Banken er één is, maar veel éénvormigheid is er niet.
“Er bestaan reeds heel wat internationale richtlijnen voor het 
uitvoeren van metingen. Toch is er nog ruimte voor een nog 
betere afstemming op elkaar,” zegt Dumon. “Misschien dat een 
centrum zoals het IODE Project Office dit kan stimuleren. Als er 
overal op een uniforme manier gemeten wordt, kan je overal 
dezelfde kwaliteitscontrole uitvoeren en een kwaliteitslabel 
uitreiken. Dergelijke labels zijn zo goed als onbestaande. Als ze 
al bestaan, dan beperken ze zich vaak tot een aantal landen die 
dan nog elk hun eigen methodologie volgen. Zo kan je natuurlijk 
niet vergelijken en zegt zo’n label uiteindelijk weinig. Er zijn wel 
al voorzichtige stappen gezet in de richting van standaardisering, 
maar ook dat staat eigenlijk nog in de kinderschoenen. Er is dus 
nog veel werk aan de winkel.”
Marino Bultinck
Ir. Guido Dumon is hoofd Hydrografie & 
Hydro-meteo van de afdeling Kust - 
Administratie Waterwegen en Zeewezen, 
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap
Dat kusten waar veel mensen wonen, beschermd moeten worden, daarover 
lijkt iedereen het eens te zijn. Maar vaak krijgen andere behingen voorrang. 
En dat zou beter anders zijn.
6 9 3 5 3
Een ondergewaardeerde
noodzaak
J_/en goede kustverdediging is noodzakelijk voor elke dichtbevolkte streek die grenst 
aan zee. Toon Verwaest, projectingenieur bij de Cel Kust van de administratie 
Waterwegen en Zeewezen van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, 
geeft te kennen dat de kust nooit tegen élk risico te beschermen is. “Tegen de 
hevigste stormen, die gemiddeld gesproken veel minder dan één keer in de 1.000 jaar 
voorkomen, zullen we ons niet expliciet beschermen. Het gaat er bij kustverdediging 
om de kust zo goed mogelijk te beschermen, met het budget dat daarvoor 
beschikbaar is.”
H a rd  te g en  za ch t
Er zijn twee mogelijkheden om het land te beschermen tegen de zee: harde 
zeeweringtechnieken en zachte kustverdediging. “Waar men vroeger standaard koos 
voor de harde zeeweringtechnieken zoals het bouwen van zeedijken, geeft men in 
Vlaanderen tegenwoordig de voorkeur aan kustverdediging met de zachte hand,” 
zegt Verwaest. “Dit houdt in dat men er nu steeds meer voor kiest om bijvoorbeeld 
het zand dat tijdens winterstormen wegspoelt, regelmatig bij te vullen (ook wel 
zandsuppletie genoemd) of om natuurlijke begroeiing aan te planten op kwetsbare 
plaatsen.” Deze benadering staat ook bekend als dynamische kustverdediging.
De algemene tendens is dat men niet louter 
meer vanuit de ingenieurstechnische kant 
naar kustverdediging gaat kijken, maar ook 
vanuit andere disciplines, zoals 
natuurbehoud en de toeristische sector. 
“Puur technisch gezien is dit ook veel 
interessanter”, stelt Verwaest. “Er is vast­
gesteld dat als je zeedijken bouwt, er door 
deze onnatuurlijke scheiding ook sterkere 
stranderosie kan veroorzaakt worden. Als er 
een duin zou liggen zou het natuurlijk 
systeem heel anders reageren." Een goed 
kustverdedigingontwerp vindt dus een 
compromis tussen de verschillende 
belangenhebbende partijen, maar dit blijkt 
niet altijd gemakkelijk te zijn. “We zijn er 
bijvoorbeeld nog steeds niet in geslaagd om 
ruimtelijke ordening ervan te overtuigen dat 
als je vlakbij het strand iets bouwt, daar een 
zeker risico aan verbonden is. In sommige 
landen bestaan er regels zodat je 
bijvoorbeeld de eerste 100m bij het strand 
niks mag bouwen, in België niet. Er bestaat 
hier wel een duinbehoud, maar dat komt 
vanuit de sector natuurbehoud. Planologisch 
worden er bijvoorbeeld weinig vragen 
gesteld bij het feit dat er in vele badplaatsen 
onder de zeedijk ondergrondse parkings 
worden gebouwd. Vanuit maatschappelijk 
oogpunt kan dit natuurlijk zeer wenselijk 
zijn, maar vanuit de visie van kust­
verdediging niet. Het zou beter zijn als we
Een goed voorbeeld van harde kustverdediging: 
de zeedijk van De Haan in het begin van de jaren 1990 
(vóór de suppletiewerken).
Zandsuppletie zorgde in De Haan voor een hoog en breed strand: 
een illustratie van zachte kustverdediging.
meer op lange termijn zouden denken en de parkings op een 
andere plaats bouwen. Helaas is dit vandaag nog geen realiteit.”
Kustverdediging in de praktijk
Afhankelijk van de specifieke wensen naar kustverdediging toe, 
vindt ook heel wat onderzoek plaats, bijvoorbeeld met betrekking 
tot de golfwerking, golfoploop, golfoverslag en sediment- 
transport. Golfoploop en golfoverslag zijn belangrijke factoren 
bij de bepaling van de kruinhoogte van een zeewerende 
constructie. En deze twee worden zelf weer bepaald door 
parameters als de invallende golfhoogte, de golfperiode, het 
waterpeil en de topografie van het voorland.
De afdeling waar Toon Verwaest werkzaam is doet zelf geen 
wetenschappelijk onderzoek, maar houdt zich voornamelijk 
bezig met de technische en administratieve kant van kust­
verdediging. Op ingenieurtechnisch vlak berekent men bijvoor­
beeld de kans op, en de gevolgen van, een overstroming van de 
zee. “Dit is van groot belang omdat je moet kunnen aantonen dat 
de kustverdedigingmaatregelen die je neemt uiteindelijk goed 
gekozen zijn. Zo lopen er momenteel technische projecten die 
onderzoeken hoe het gesteld is met de golfoverslag over de 
zeedijk."
Op Europees niveau zijn er omtrent kustverdediging reeds veel 
samenwerkingsverbanden, zowel met de buurlanden als met 
landen in de rest van Europa. Deze samenwerking gebeurt 
vooral op ingenieurstechnisch gebied. “Normen zijn er op 
Europees niveau nog niet, daar is het een beetje te vroeg voor,” 
zegt Verwaest. “We doen in Vlaanderen wel wat beleidsvoor- 
bereidend werk in verband met normering, maar dat krijgt weinig 
aandacht.” Om een goede normering op te stellen is er volgens 
Toon Verwaest een continue monitoring nodig “omdat de 
stranden nu eenmaal voortdurend veranderen onder invloed van 
zee, wind en eventuele menselijke ingrepen. Met de bouw van
een haven bijvoorbeeld worden er dammen gebouwd, die op hun 
beurt weer invloed uitoefenen op de morfologie van de strand- 
systemen. De natuur is sowieso een systeem dat constant 
verandert. Ook de zeespiegelrijzing wordt dikwijls als 
medeoorzaak aangegeven voor de structurele erosie. Deze 
zeespiegelrijzing gaat weliswaar langzaam, maar zet intussen wel 
door. Aan onze kust kennen we een zeespiegelstijging van 
gemiddeld 1 à 2 m m  per jaar, dat is 10 à 20 cm per eeuw.”
Samen sterk
Kustverdediging is zeer specifiek voor elk land. Toch gelooft 
Toon Verwaest dat het moet mogelijk zijn voor de landen rond de 
Noordzee om een vergelijkbare norm te hanteren. "Het is vooral 
belangrijk dat er op grotere schaal samenwerkingsverbanden 
komen, bijvoorbeeld met behulp van een denktank zoals het 
IODE Project Office, om het belang van het ontwikkelen van een 
lange-termijnvisie te benadrukken. Er is weinig oog voor de 
toekomst, denk maar aan die parkeergarages onder de zeedijk. 
Samenwerking kan helpen om beleidsmakers ervan bewust te 
maken dat sommige kustverdedigingswerken voorrang moeten 
krijgen op andere maatschappelijke belangen.” Immers: met 
meer monden krijg je doorgaans meer bewerkstelligd.
Simone Verbaken
Toon Verwaest is ingenieur en werkt bij de 
afdeling Kust van de administratie Waterwegen 
en Zeewegen van het ministerie van de Vlaamse 
Gemeenschap. Hij is vooral actief betrokken bij 
de kustverdediging: het beschermen van 
mensen en eigendommen in de kustzone tegen 1 
schade berokkend door de zee, tengevolge van stomi, over­
stroming en erosie. OUi/i
Ld
Z
D
L O


Kustverdediging: een ondergewaardeerde noodzaak (Interview met Ir. Toon Verwaest)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Open Marine Archive