Lantsoght, F.

Open Marine Archive

 EEN DUURZAME TOEKOMST VOOR DE KUST: 
DE MENING VAN DE KUSTBEWONERS 
Hoe bekend is het begrip 'duurzame ontwikkeling' bij de kustbewoners en in hoeverre zijn de kustbewoners én het beleid bereid mee 
te werken aan een duurzame toekomst voor die kust. Dit was de vraag die het provinciebestuur van West-Vlaanderen in het kader van 
het Europese Doelstelling-2 programma voor de kust voorlegde aan het Hoger Instituut voor de Arbeid (HIV A) van de KULeuven. 
In de periode augustus - november 2002 voerde die een mondelinge enquête uit bij iets meer dan 400 kustbewoners. 
De meeste ondervraagde kustbewoners bleken er geboren en getogen of zijn omwille van {het werk van} de partner naar de kust 
gekomen. In een tweede luik werden ook 30 sleutelfiguren, beroepshalve actief aan de kust en representatief voor diverse sectoren, 
bevraagd. 
Drie dimensies kwamen aan bod: (1} de kennis over duurzame ontwikkeling, (2} de houding tegenover voorgestelde maatregelen en 
(3} het eigen gedrag. De studie biedt meteen een zicht op een aantal gevoeligheden binnen het debot rond duurzame ontwikkeling 
aan de kust. 
RESULTATEN ENQUETE: 
WAT DENKT DE INDIVIDUELE KUSTBEWONER? 
De kennis van het begrip 
duurzame ontwikkeling is 
beperkt 
Begrippen zoals 'zure regen', 'broeikas-
effect', 'stijging van de zeespiegel' en 
'kusterosie' zi jn bij de ondervraagden 
geen onbekenden meer. Maar de termen 
'biodiversiteit', 'eutrofiëring' en 'duurza-
me ontwikkeling' zi jn heel wat minder 
gekend. In 40% van de gevallen kan 
duurzame ontwikkeling enigszins 
omschreven worden, waarbij vooral het 
milieuaspect en het zoeken naar lange 
termijnoplossingen centraal staan. 
Ergernissen en bekommernis-
sen ... : verkeersdrukte, 
toeristische drukte, werkloos-
heid en criminaliteit worden als 
grootste problemen ervaren 
Overlast veroorzaakt door het outover-
keer wordt als het grootste probleem aan 
de kust ervaren. Andere belangrijke 
problemen zijn de werkloosheid, crimina-
liteit en de toeristische drukte. 
De armoede aan de kust en de arbeids-
omstandigheden in de toeristische sector 
zijn in de ogen van de kustbewoner veel 
minder een probleem. 
Milieuproblemen en vooral 
zwerfvuil moeten strenger 
aangepakt worden 
De meerderheid van de ondervraagden is 
bezorgd om de toestond van het leefmilieu 
in het algemeen. 26% is zeer bezorgd en 
60% nogal bezorgd. Een grote groep 
(40%) denkt ook dot de toestond in België 
de voorbije jaren verslechterd is. 
Over de toestand van het leefmilieu aan 
de kust is men echter optimistischer 
(13% heel goed, 72% eerder goed) . 
Op het vlak van milieuproblemen ver-
wachten de mensen voorol een strengere 
aanpok voor zwerfvuil: 89% denkt dot er 
(veel) meer inspanningen nodig zijn om 
toeristen en recreanten te verpl ichten hun 
afval op te ruimen. Kustbewoners winden 
er duidelijk geen doekjes om: voor hen 
zijn de toeristen en recreanten de groot-
ste vervuilers. Een grote meerderheid 
(85%) vindt dat de boetes voor wie 
zwerfvuil achterlaat moeten verhogen. 
Het probleem ziet men overigens niet 
beperkt tot het strand. Zowat twee der-
den van het ondervraagde publiek zijn 
ook niet tevreden over de aanpok van de 
vervuiling van het zeewater. 
Economische activiteiten 
mogen niet ten koste gaan 
van de natuur 
Wat de economische activiteiten aan de 
kust betreft, is ongeveer iedereen het er 
over eens dot toerisme belangrijk is, 
maar de overgrote meerderheid van de 
ondervraagden (79%) vindt toch dot de 
toeristische activiteiten en de uitbreiding 
van de attracties niet ten koste mogen 
gaan van de bestoonde natuur. 
Ook vindt één op vier van de onder-
vraagden dot de druk van het toerisme 
op de kuststreek te groot is. Volgens vier 
vijfden van de respondenten zijn er (veel) 
meer inspanningen nodig om mensen 
bewust te maken van de kwetsbaarheid 
van het kustgebied. Bijna de helft vindt 
dot er nog meer duingebieden mogen 
afgesloten worden voor het publiek. 
De mening over de uitbreiding van 
havenactiviteiten ligt enigszins in dezelf-
de lijn: meer don twee derden van de 
respondenten erkennen het belang ervan 
voor de regio, moor toch vindt één op 
vier dat de havenactiviteiten de natuurlij-
ke omgeving verstoren. 
Verder oordeelt 82% van de ondervraag-
den dat de prijzen van onroerend goed 
aan de kust onbetaalbaar zijn geworden. 
Tekort aan speelruimte in de 
woonw iiken 
Wanneer gepeild wordt naar de tevre-
denheid over de eigen woonomgeving, 
blijkt zo'n 42% matig tot zeer ontevreden 
over het tekort aan speelruimte voor 
13 
 Een grote meerderheid van de kustbewoners is tevreden over de netheid van de straten. Een niet onbelangriike groep {42%) 
is ontevreden met de voorhanden ziinde speelruimte voor kinderen in de buurt 
kinderen in de buurt (NB: 77% van de 
respondenten heeft kinderen). 
Wel is ongeveer 80% tevreden over de 
natuurlijke omgeving, de netheid van de 
straten, het lawaai en de verbindingen 
met het openboor vervoer. 
Setere fietsinfrastructuur nodig, 
moor niet méér autovrije stroten 
Er bestaat ook een groot draagvlak voor 
maatregelen om het probleem van de 
verkeersdrukte aan te pakken: 71% van 
de kustbewoners vindt de overlast die 
door het autoverkeer veroorzaakt wordt 
een matig tot groot probleem. Toch houdt 
het een meerderheid niet tegen zelf te 
blijven zweren bij de heerschappij van 
koning auto. Een verbetering van de fiets-
infrastructuur· gewenst door 72% van de 
respondenten -zou het intense auto-
gebruik kunnen helpen terugdringen. 
Bijna de helft van de kustbewoners wenst 
meer inspanningen op het vlak van open-
baar vervoer en meer dan 70% is van 
mening dat er niet moet worden 
gestreefd naar nog meer autovrije 
straten. 
14 
Er bestaat ook een groot draagvlak 
voor maatregelen om het probleem 
van de verkeersdrukte aan te pakken: 
71% van de kustbewoners vindt de 
overlast die door het autoverkeer ver-
oorzaakt wordt een {matig tot groot) 
probleem. Een verbetering van de 
fietsinfrastructuur -gewenst door 72% 
van de respondenten -zou het intense 
autogebruik kunnen helpen terugdrin· 
gen, aldus de ondervraagden 
Meer don 50% van de 
kustbewoners is milieubewust 
en voorstonder van een 
windmolenpark in zee. 
Meer dan 95% van de respondenten 
zegt altijd afval in de vuilbak te werpen 
en te sorteren, en 'verboden toegang'-
borden tot bepaalde gebieden te respec-
teren. 62% van de ondervraagden zegt 
ook altijd de gezinsleden tot milieube-
wust gedrag aan te sporen. 
Bijna de helft van de respondenten is 
bereid meer te betalen voor milieuvrien-
delijke energie. Bovendien is zowat 53% 
voorstander van een windmolenpark voor 
de Belgische kust en nog eens 1 8% is 
pro indien aan bepaalde voorwaarden 
wordt voldaan (zoals niet schadelijk zijn 
voor vogels en vissen, het zicht niet 
belemmeren, enz.). Veel kustbewoners 
vragen zich wel af of het rendement van 
die molens in verhouding staat tot de 
hoge kostprijs voor het bouwen ervan op 
zee. Goedkopere oplossingen aan land 
worden misschien nog onderbenut, aldus 
nogal wat kustbewoners. 
 RESULTATEN INTERVIEWRONDE: 
EN WAT DENKEN DE BELEIDSMENSEN? 
~uurzame ontw_ikkeling 8 _ , 
1s geen modegnl, . fèiS-(5, ~.-... 
~ Veel sociale 
r~ problemen aan 
maar ~)!;... -- -· 
een filosofie ~ - · \ "7 de kust '-= \ _ ~;: en is er zich wel 
Niemand van de geïn-
terviewden beschouwt 
duurzame ontwikkeling als 
een modegril in de zin dat het 
een onderwerp is dot wel zal 
overwaaien. Een aantol vindt 
wel dat het een mode-
woord is dot vaak te 
onpas gebruikt wordt. 
Hoewel de meningen over 
wat duurzame ontwikkeling inhoudt ver-
schillen, geeft de grote meerderheid van 
de sleutelfiguren aan dat dit een visie, 
een filosofie is die in het beleid moet 
worden ingebouwd. 
f('~ 
ïl~--------------~ 
'·I · ~ ' ~ on bewust dot er ~(;j ~ I aan de kust speei-
I 1~/1 fieke sociale proble-
~' men zijn, maar niet alle 
ondervraagden plaatsen dit 
binnen het kader van duur-
zame ontwikkeling. 
~~L:'I-'::1::"'- De belangri jkste socio-
Ie problemen aan de 
kust zi jn volgens de geïnterview-
den de seizoensgebonden jen weinig 
duurzame) tewerkstelling, de 'gestrande' 
armen jop de vlucht voor deurwaarders, 
op zoek naar een job aan de kust), de 
vergrijzing !als gevolg van pensioenmi-
gratie en het wegtrekken van jongeren) 
en de vereenzaming. 
bevoorrechte getuigen vit diverse sectoren actief aan de kust, zien als belang-
rijkste sociale problemen aan de kust de seizoensgebonden (en weinig duurzame) 
tewerkstelling, de 'gestrande' armen {op de vlucht voor deurwaarders, op zoek naar 
een job aan de kust), de vergrijzing (als gevolg van pensioenmigratie en het wegtrek-
ken van jongeren) en de vereenzaming. Een meerderheid (82%) van de kustbewoners 
zelf vinden de prijzen van onroerend goed onbetaalbaar geworden 
houden van het openbaar domein en het 
beheersen van de afvalproblematiek is 
hierbij één van de randvoorwaarden. 
Hoever notuurbescherming en -herstel 
moeten gaan is een zaak waar echter 
geen eensgezindheid over bestaat. Idem 
voor wat betreft de ontmoediging van het 
autogebruik en het stimuleren van het 
gebruik van randparkings en het open-
baar vervoer. 
Een duurzaam beleid zal op 
lange termijn vruchten afwerpen 
De meeste geïnterviewden geven aan dat 
het streven naar duurzame ontwikkeling 
op korte termijn misschien bepaalde 
investeringen vereist en bepaalde moge-
lijke 'snelle' winsten misloopt. Op longe 
termijn is dit echter de enige strategie om 
leven en werken aan de kust leefbaar te 
houden. Anders wordt de draagkracht 
van de kustregio te veel ondermi jnd. 
Uitvoeren van een 
duurzaam beleid w ordt 
bemoeilijkt door versnippering 
van bevoegdheden 
De grote eensgezindheid over de nood-
zaak van duurzame ontwikkeling ver-
bergt de meningsverschillen als het aan-
komt op beslissingen in de praktijk, ook 
i.v.m de relatie tussen duurzame ontwik-
keling en economische groei. Er gaan 
toch veel stemmen op om het algemeen 
belang te laten primeren op het privé-
belang. Men beseft ook dot de veelheid 
aan bestuursniveaus en de overlapping 
van bevoegdheden inzake duurzame 
ontwikkeling het beleid bemoeili jken. 
Zo is het strand tot aan de waterlijn een 
Vlaamse bevoegdheid, maar heeft de 
federale overheid een aantol bevoegdhe-
den op zee zoals leefmilieu, duurzame 
ontwikkeling en energie. Enkele andere 
activiteiten op zee zijn dan weer een 
Vlaamse zaak zoals visserij, beloodsing 
en storten van baggerspecie. Men zou 
voor minder het noorden kwijt raken ... 
Toch ontstaat een beetje de indruk dat dit 
min of meer als een dankbaar excuus 
wordt aangewend voor het eigen niet- of 
beperkt engagement. 
De media kunnen helpen 
een draagvlak te creëren voor 
duurz ame ontwikkeling 
De ondervraagde sleutelfiguren zijn het 
erover eens dat de media een rol te 
vervullen hebben in het helpen creëren 
van een droogvlak voor duurzame ont-
wikkeling bij het grote publiek. Maar dit 
is niet zo evident omdat het thema en 
aanverwanten vaak als moeilijk toegan-
kelijk voorgesteld wordt. Sommige geïn-
terviewden geloven ook niet echt in de 
objectiviteit van de medio: ze zouden 
vaak de publieke opinie manipuleren bij-
voorbeeld door enkel tegenstanders aan 
het woord te laten of enkel subjectieve 
informatie te verspreiden. 
15 
 Wat is duurzame ontwikkeling eigenliik ? 
De meest gongbere definitie is die uil het YN-ropport (Brundtlond, 1987). Doorin wordt het 
begrip omschreven els die "ontwikkeling die gericht is op bevrediging van de noden van het 
heden zonder deze van de komende generalies in het gedrang Ie brengen, en waarvan de 
realisolie een veranderingsproces vergt waarin het gebruik van hulpbronnen, de bestemming 
van investeringen, de gerichtheid van technologische ontwikkeling en institutionele verande-
ringen worden afgestemd op zoweltoekomstige als huidige behoeften." 
Meestol wordt er over de economische, de ecologische en de sociale pijler ven duurzame 
ontwikkeling gesproken. Hel komt er op neer dot deze drie elementen elkoor niet mogen 
verdringen moor evenwichtig moeten somengoon. Soms wordt porlicipotie - of maximale 
deelneme ven de burger con het beleid -els een vierde element opgenomen in deze even-
wichtsoefening. 
Waarom aandacht voor duurzame ontwikkeling aan de kust ? 
Binnen hel Europees Doelstelling-2 progrom me voor de kust is één mootregel specifiek 
gericht op duurzame ontwikkeling. Doornoost vormt het effect op de duurzame ontwikkeling 
ven de kustregio ook een rode drood bij de beoordeling ven de projecten. Hiervoor werd 
een specifiek odviesorgoon, de Adviesgroep voor Duurzame Ontwikkeling (ADO), 
opgericht. Het programme moet een bijdroge leveren con de duurzame ontwikkeling voor 
de kust. Om dit enigszins te kunnen meten werd deze nulmeting uitgevoerd; in 2007 volgt 
een eindmeting om de evolutie ven het droogvlok voor aspecten ven duurzame ontwikkeling 
zichtboor te maken. 
ENKELE RESULTATEN IN EEN BREDER PERSPECTIEF 
Tot slot vergelijken we graag nog even de 
resultaten van deze droogvlokenquête bij 
onze kustbewoners met gelijkaardig onder-
zoek in België en Europa. En wat blijkt? 
Kustbewoner is beter op de 
hoogte don gemiddelde Belg 
Wonneer de kwantitatieve resultaten van 
dit recent onderzoek vergeleken worden 
met het notionale onderzoek van de 
Federale Rood voor Duurzame 
Ontwikkeling (FRDO), don kon worden 
vostgesteld dot de kustbewoner beter op 
de hoogte is van wat duurzame ontwikke-
ling is don de gemiddelde Belg. 
Ook quo kennis van de begrippen 'kust· 
erosie' en 'stijging van de zeespiegel' 
scoren de kustbewoners goed. De begrip-
pen 'biodiversiteit' en 'broeikaseffect' 
zijn don weer minder bekend aan de 
kust don in de rest van België. 
Kustbewoner zijn bezorgd 
om het milieu, moor •.. toch iets 
minder don de gemiddelde Belg 
Bij het vergelijken van de antwoorden 
van de kustbewoners met deze van de 
Belgen inzake de toestond van het leef-
milieu, stellen we vost dot de kustbewo-
ners (86%) minder bezorgd zijn om het 
milieu don de gemiddelde Belg (93%). 
De kustbewoners vinden wel dot de 
toestond van het leefmilieu aan de kust 
beter is don die van het leefmilieu in 
het algemeen. Bij de Belgen zijn er in 
verhouding meer personen die vinden 
dot de situatie van het leefmilieu in de 
ruimere betekenis verbeterd is. 
Belgen liggen niet echt wakker 
van klimootsverandering, 
gezondheid scoort wel hoog 
Wonneer we onze bevindingen vergelij-
ken met een gelijkaardig recent onder-
zoek op Europees niveau, merken we op 
dot de grootste ontevredenheid bestoot 
over de verkeersdrukte. Verder vermeld-
den 15 lidstoten de verloedering van het 
landschop en de kwaliteit van zwem-
water. Ook hebben heel wat Europeanen 
lost van lowooihinder. Belgen zijn over 
het algemeen iets meer tevreden don de 
gemiddelde Europeaan, behalve als het 
over luchtvervuiling, kwaliteit van zwem-
woter en het gebrek aan groene ruimte 
goot. Ook de Europeanen zijn over het 
algemeen bezorgd om het leefmilieu en 
don voorol om de schadelijke gevolgen 
van vervuiling op de gezondheid. 
De antwoorden van de Belgen leunen 
nauw aan bij het Europese gemiddelde. 
Toch zijn we nog iets meer bezorgd om 
het effect op de gezondheid. 
Van klimaaisverandering liggen we don 
weer iets minder wakker. 
In dit artikel werden slechts enkele 
resultaten naar voren gebracht. 
Honger naar meer? 
Dan kunt u de brochure 
"Ogen op de kusl ... wie is bang van 
duurzame ontwikkeling?" 
aanvragen op het Programma Secretoriaat 
Doelstelling-2 Kust, 
Provinciehuis Boeverbos, 
leopold 111-loan 41, 8200 Brugge. 
Contoetpersonen: 
Griet De Smidt, Programma manager 
Tel.: 050 40 34 63; 
griet.de_smidt@west-vlaonderen.be; 
Dries Boekelondt, Project manager 
Tel.: 050 40 34 66; 
andries.boekelandt@west-vloonderen.be; 
Nathalie Keersebilck, 
Algemene Ondersteuning 
Tel.: 050 40 33 92; 
nathalie.keersebilck@wesl-vlaanderen.be. 
Française lantsoght 
De gemiddelde Belg (93%} is bezorgd om de toestond van het leefmilieu. De kustbe-
woner is dit ook, zij het iets minder (86%} 
16 


Een duurzame toekomst voor de kust: de mening van de kustbewoners

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Open Marine Archive