Celestin Sardelić

Sardelić, Celestin

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia

Prvo poglavlje, »Razvoj ideje o samo­upravljanju« (Željko Pavić), kratak je prikaz ove ideje od preteča znanstve­nog socijalizma, preko anarhista, prista­lica državnog socijalizma, klasika znan­stvenog socijalizma i prakse Pariške štveno upravljanje i komunalno uprav- ild-socijalista i pokreta za radnička vi­jeća. Pavić iznosi kratak i informativan pregled koncepcija, te je to zapravo uvodno poglavlje.Drugo poglavlje, »Razvoj socijalistič­kih samoupravnih odnosa u Jugoslavi­ji« (Milan Ramljak), kratak je prikaz institucionalnog razvoja samoupravlja­nja u Jugoslaviji do ustavnih amandma­na. Ramljak ukazuje na tri različita od­nosa prema samoupravljanju, zavisno od stupanja razvitka demokratskih od­nosa u Jugoslaviji. To su: period admi- strativnog upravljanja, period samo­upravnih odnosa (posebice analizira razvoj radničkog samoupravljanja, dru­štveno upravljanja i komunalno uprav­ljanje) i konačno, treća faza, kada se Ustavom 1963. uvodi pojam »radni čov­jek«, što je zapravo značilo uvođenje »generaliziranog društvenog samouprav­ljanja«.Treći odjeljak nosi naslov »Sistem samoupravljanja u Jugoslaviji« (Stje­pan Ivanišević) i čini se osnovni sadr­žaj knjige. U njemu autor govori o sli­jedećim problemima: tehničkoj i inter­noj strani kooperacije, društvenim okvi­rima samoupravljanja u Jugoslaviji (so- cijalistim demokratskim odnosima, je­dinstvenu vlasti i federativnom uređe­nju, društvenom vlasništvu i planiranju, slobodnoj inicijativi i komunalnom ure­đenju), zatiim o »osnovnoj strukturnoj jedinici sistema udruženog rada«, o or­ganima arbitraže, poslovnim organima, te o samoupravnim oblicima odlučiva­nja i kontrole. Raspravlja također o materijalnim sredstvima OOUR-a i udru­živanju sredstva i organizacija. Iz pita­nja koja autor tretira vidi se da je osnovna organizacija udruženog rada, kao polazna osnova na kojoj se zasniva čitav sistem samoupravljanja u novom Ustavu, centralni problem u odnosu na koji razmatra sistem samoupravljanja.Četvrti dio, »Oblici sudjelovanja rad­nika u upravljanju u svijetu« (Željko Pavić, Milan Ramljak) govori o koncep­cijama samoupravljanja u drugim ze­mljama. Autori najprije navode »izraze kojima se obilježavaju pojedini oblici sudjelovanja radnika u upravljanju«, a zatim te oblike klasificiraju prema ne­108koliko kriterija. Radi preglednosti navo­de sudjelovanje radnika u upravljanju prije i poslije Prvog svjetskog rata, po­sebice u razvijenim zemljama kapitali­zma, socijalističkim zemljama i najzad u nerazvijenim zemljama.Peti odjeljak, »Perspektive samo­upravljanja« (Stjepan Ivanišević) govori kako samoupravljanje niče iz odnosa ko­operacije i promjena u njenim suvre­menim formama, o specifičnom putu jugoslavenskog samoupravljanja i nje­govoj optimističkoj budućnosti. Autor na kraju kaže: »Izgradnja novog dru­štva ,društva bez prisile i dominacije, samoupravnog društva slobodnih radnih ljudi bez sumnje je velik i složen zada­tak. I svojom složenošću i svojim rezul­tatima on daleko premašuje obzore i mogućnosti pojedinačne ljudske egzi­stencije, snage jedne generacije. Ali otvara perspektive generacijama koje dolaze«.Ivan CifrićAdolf DragičevićOSNOVE POLITIČKE EKONOMIJEBiblioteka »Suvremena misao«, školska knjiga, Zagreb 1973, 216 -f 4 stranicaOvaj suvremeni, možemo reći gotovo udžbenioki (u najboljem smislu te rije­či) prikaz osnova političke ekonomije, svojim marksističkim pristupom ispu­nja, onu godinama očekivanu funkciju, da jednostavnim, ali teorijski besprije­kornim uvidom pokuša, u jednom ese- ističkom stilu, predočiti svima, a po­najprije mladima, moderno marksistič­ko poimanje političke ekonomije.Knjiga je podijeljena u šest dijelova.U predgovoru, autor analizira stano­vite opasnosti u pristupu političkoj eko­nomiji, distancirajući se od shvaćanja da je ona »vulgarna apologetika posto­jećeg« (str. 5) i opredjeljujući se za znanstvenu političku ekonomji(ju kao izrazito ideološki angažiranu znanstve­nu disciplinu, te definira marksističku političku ekonomiju kao »revolucionar­nu teoriju društvene mijene« (str. 6).U prvom dijelu (»Proizvodnja živo­ta«), određujući predmet političke eko­nomije, autor naglašava da ona nije niti ekonomika, niti ekonomska politikanego je možemo »definirati kao naukuo uvjetima, oblicima i zakonima nasta­janja, razvitka i nestajanja pojedinih historijski određenih načina proizvodnje materijalnog života društva i odnosa proizvodnje i prometa u koje stupaju njegovi socijalni slojevi i njihovi pri­padnici kada proizvode, raspodjeljuju i razmjenjuju sredstva za održavanje i obnavljanje svoje materijalne egzisten­cije« (str. 9).Nadalje se govori o ekonomskim ka­tegorijama i ekonomskim zakonima (razumijevajući ih uvijek kao historij­ske), o procesu društvene materijalne reprodukcije (razlikujući njegove faze),0 uvjetima proizvodnje (predmetnim i osobnim i proizvodnim snagama (pri­rodne i proizvedene', o subjektima i učincima procesa proizvodnje, o stvar­no i formalno proizvodnom radu, o eko­nomskoj formaciji i ekonomskoj struk­turi društva, o istraživanju i izlaganju političke ekonomije (naglašavajući da »je naučnoj, marksističkoj, političkoj ekonomiji imanentno materijalističko shvaćanje povij esti«).Drugi dio Dragičevićeve knjige, nosi naslov »Svijet otuđenog rada« i pred­stavlja sltlanovitu marksističku polit- -ekonomsku eksplikaciju čovjeka i povi­jesti. Autor govori o samodjelatnosti prvobitnog čovjeka (čovjek je shvaćen kao samodjelatno biće, a »opredmeće- nje je dobitak predmeta, rad proces uži­vanja i snaga moć čovjeka«), o podri­jetlu i prirodi klasnog društva (otuđe­nje, samonikla i stvarna podjela rada, interesi, klase, država), o potpunoj otu­đenosti proizvođača, o potrebnom radu1 višku rada (potreban rad i višak rada, potrebno radno vrijeme i višak radnog vremena, potreban proizvod i višak pro­izvoda), o oblicima čovjekove eksplo­atacije, o kapitalističkom načinu proiz­vodnje.U trećem dijelu (»Reprodukcija i pro­met kapitala«) autor govori o jedno­stavnoj robnoj proizvodnji, o suštini novca i kapitala, o oplođivanju preduj- mljene vrijednosti, o reprodukciji bur- žoaskog društva (jednostavna, proširena i umanjena reprodukcija, odjeljak A ili I i odjeljak B ili II), o granicama kapitalističke formacije, o općoj pro­fitnoj stopi i cijeni proizvodnje, o ze­mljišnoj renti, kamatama i poduzetnič­koj dobiti.U četvrtom dijelu (»Svjetska ekonom­ska formacija«), autor piše o mono­poliziranju proizvodnje i prometa, o fi­nancijskom kapitalu i financijskoj oli­garhiji (dioničko društvo, korporacija, kapitalist bez funkcije), o međunarod­nim ekonomskim odnosima, o ekonom­skoj i teritorijalnoj podjeli svijeta (su­per monopoli, metropole i kolonije, ne- okolonijalizam i neoimperijalizam, u op­ćoj krizi i opadanju kapitalizma (rato­vi i revolucije), o državnom kapitalizmu i neoimperijalizmu.U petom dijelu (»Ekonomsko oslobo­đenje rada«) autor, polazeći od instruk­tivne ustavne aktualizacije oslobođenja rada, govori o smislu i biti socijalizma (epohe i formacije povijesti, definicije socijalizma, cilj — totalni čovjek), o znanstveno-tehnološkoj revoluciji: auto­matizacija, kompjuterizaci j a*- kibemer tizacija, scijentizacija, o eksproprijaciji eksproprijatora (politička revolucija pro­letarijata i podmštvl javan je sredstava za proizvodnju i funkcija upravljanja),o povezivanju i integriranju proizvođača (povijest kao put od totalnog, preko grupnog do individualnog i smisao bu­dućnosti kao hod od individualnog, pre­ko grupnog do totalnog čovjeka), o eks­panziji organiziranog znanja, o emanci­paciji radničke klase, o razvitku ljud­ske snage (projekcija društva).Posljednji dio »Samoupravljanje rad­ničke klase« neposrednije je pisan tekst0 karakteristikama našeg socijalističkog razvoja. Nadalje, govori se o državnom socijalizmu i etatizmu, o ekonomskom oslobođenju radničke klase (prikaz raz­voja i smisao novog Ustava), o samo­upravnoj ekonomskoj strukturi (od na­jamnog do udruženog rada, definicija1 slojevi radničke klase), o odnosima društvenog samoupravljainjja (tenden­cije u našem razvoju, distribucija utje­caja i moći), o načinima proizvodnje samoupravnog društva (osnovna orga­nizacija udruženog rada i šire asocija­cije i si.), o vrijednosnoj cijeni i cijeni proizvodnje, o raspodjeli prema radu,o klasnim interesima i međunacionalnim odnosima .Ako pokušamo sažeto iznijeti sud o ovoj vrijednoj polit-ekonomskoj knjizi, onda treba istaći da ona polazi od izvor­no marksističkih teorijskih postavki, da modernim izrazom recimo i popularizira polit-ekonomske kategorije, i da zadrža­vajući razinu znan s t veno-kr iti čkog p ri­stupa angažirano prikazuje osnovne po­li t-ekonomske tendencije razvoja samo­upravnog socijalizma u nas.Celestin Sardelić 109

Adolf Dragičević, Osnove političke ekonomije

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia