Pavle Schramadei

Schramadei, Pavle

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia

RECENZIJE I PRIKAZI:Burghart SchnidtPREGLEDI I OSVRTI POSTMODERNA — STRATEGIJE ZABORAVAŠkolska knjiga, Zagreb, 1988, str. 211Za označavanje suvremenih zbi­vanja u umjetnosti, kulturi, filozofiji i društvenih procesa uopće u poslje­dnje se vrijeme širom svijeta upo­trebljavaju izrazi »postmoderna« i »postmodernizam«, izrazi koji su pr­vo upotrebljavani za novi trend u ar­hitekturi, a nakon toga i za širi spek­tar društvenih teorija. Knjiga B. Sch- midta pokušava nam približiti takav novi način osmišljavanja društvene zbilje, a uz vrlo pedantan i oštrou­man pregled postmodernističkih stre­mljenja kroz probleme racionalnog i iracionalnog, mita i umjetnosti, raz­voja arhitekture i likovne umjetno­sti, kao i književnosti, muzike i es­tetike, ona nam također nudi samo­svojni autorov stav, koji je izvučen i kao naslov djela: ideje postmodeme kao strategije zaborava — naravno— moderne.Da bismo počeli analizirati Sch- midtovu knjigu, dakle i ipojam post- imoderne, prvo malo pažnje moramo posvetiti moderni kao pojmu koji lo­gično prethodi. To ćemo učiniti uz pomoć «talijanskog arhitekta Paola Portoghesia, koji o moderni u arhitek­turi kaže: »Modertna nije nikakav stil tradicionalnom smislu, koji bi se po svojoj prirodi mogao razlučiti od ne­kog drugog stila, već prevladavanje svakog stila, konačno ispunjenje utvr­đenog programa, koji se ne može pro­mijeniti dokle god postoji industrij­sko društvo.«Moderna nam se tako otkriva kao funkcionalizam, te iz njega izrastaju­ći strukturalizam kao sklad oblika i sadržaja, vanjštine i unutrašnjosti. Iza takvog racionalnog i progresivnog (u pozitivističkom smislu) sklopa ideja proviruje sada nešto različito i (nada­sve provokativno — postmoderna. Na racionalnost ona odgovara iracionali­zmom, na ultimativni progres povrat­kom u prošlost (dakako, samo stil­ski) — sve u svemu, na modernu kao pojavu — njenim zaboravom.Pođimo, dakle, redom. Autor već na početku knjige karakterizira pet glavnih »strategija« zaborava« moder­ne. Prvo je jednostavno negiranje — kraj vodećih ideja koje određuju mo­dernu. Druga je strategija dovođenje svega u pitanje, a time i obezvređiva- vanje samog pitanja što dalje dovodi do fenomena »anything goes« ili »sve je dopuštelno«, odnosno redukciju no­voga u umjetnosti na puko iznenađe­nje. Da je sve individualno i da je pojedinac upućen isključivo na sama sebe, a što današnji strukturalizam ne priznaje, to je treća strategija za­borava. Četvrta strategija kaže da masama treba dati ono što one i hoće (a to su mješavine električkih mon­taža povijesnih oblika i (regionalnog šarenila raznih zemalja), a to isto u- radiiti i s elitom i dati joj rafiniranu konstrukciju, no također bez obavez­nog smisla. Na kraju, kao petu strar tegiju navođenja na zaborav moderne Schmidt navodi mogućnost kritičkog stava kao jednog od mnogih stavova, pa tako i privatne stvari pojedinca, ali ne i kao stava za principijelni spor.Nadalje, autor razmatra postmo- dernu sa stanovišta nacionalnih raz­lika, prividne dijalektike positmoder- ne, liberalnosti i dogmatike, te razli­ke post modernih teorija i postmoder-349RECENZIJE I PRIKAZIine atmosfere. Preko analize postrno- derne u nekoliko zemalja (Francuska, SAD, Njemačka, Italija) dolazimo do prividne dijalektike koju Schmidt ot­kriva kao pretvaranje da postoji ne­što čega u stvari nema — simulaciju. Taj fenomen uvodi Jean Baudrillard, a on omogućava da se protivnik negi­ra i tako kritici izmiče tlo pod noga­ma. Postiže se to semiotičkim obra­tom, tj. porastom znakovnosti opada njihovo dekodiranje pa sredstva po­sredovanja mnogima postaju smisao onoga što se posreduje. To se odnosi podjednako na aparat i na instituci­je u društvu.Postmoderna neprekidno govori0 oslobođenju od dogmi moderne, međutim protiv te iste moderne sa­da u ime liberainosti donosi mnogo zabrana, pa se kao ideološki program krajnje dogmatički okreće protiv kri­tike, jer smatra da ona paralizira za­htjeve mašte i osjetila ili čak podri­va kreativnost nametnutim stavovi­ma. Zato kritika mora postati za postmodernu tek stvar ukusa.Andreas Huyssen, razlikujući pak afirmativni i kritički postmodernizam, za ovaj drugi kaže da teži rekonstru- iranju modernizma, ne da bi se bez­glavo bacio u antimodernizam, nego da bi ponovno zadobio obilježje emancipacije i (razbudio pobunjeničke struje iu potlačenim tradicijama. Ta­kvo razlikovanje emancipatorskog, kritičkog, od subverzivnog afirmativ- nog postmodernizma daje nam raz­liku postmoderne od notornog neo- konzervativizma, koji prijelom u po­vijesti moderne želi iskoristiti kako bi u općoj zbrci bez oklijevanja po­novno ponudio stare pozicije, a nji­hovim prihvaćanjem nametnuo se žeš­će i odlučnije nego ikad do sada.Analizirajući ondose iracionalnog1 racionalnog B. Schmidt u drugom poglavlju svoje knjige kroz jedanaestteza iznosi viđenje Blocha, Lukasca, Adorna, Habermasa, Foucaulta, te svo­je vlastito. On uz konzervativne aspe­kte postmoderne (zatvarajući vrata racionalizmu u potpunosti, što iraci­onalizmu s dobrom propagandom u- klanja sve prepreke; potreba za indi­vidualnošću anarhično želi prevladati utvrđenu organiziranost društva) vi­di i one momente koji bi mogli imati oslobodilačku funkciju, odnosno tra­ži anticipatorsku motivaciju uteme­ljenu u iracionalnosti. Osnove za ta­kav stav Schmidt pronalazi u činje­nici da propadanje i dekadencija ine presdtavljaju samo pretpostavke mo­guće promjene, »jer kultuirni pesimi­zam iracionalnosti ne rađa samo ču­dovišta: u snu uma javljaju se snovi koji su stanju pogoditi ono što izmi­če teoriji čiji je cilj uspostavljanje stabilnosti«.Dakle, katkada e istina na strani iracionalista, pogotovo kada apsolut­no pesimističan odnos prema vlasti slobodu čini samo potencijalnom (u skladu sa Sartreovom definicijom per­manentne revolucije).Takav stav ođređeinog, iako pri­lično rezerviranog, simpatiziran ja postmodeme nastavlja se i u treće poglavlje knjige u kojem Schmidt razmatra odnos mita i umjetnosti. Za­ključivši da je bit mitske strukture u tome što je njeno u početku proiz­voljno povezivanje neke stvari s odre­đenom vrijednošću naknadno prizna­to u nekom kolektivu (pa tako indi­vidualno izmišljanje izražajnih odno­sa nije mit, već puko maštanje) au­tor postavlja tezu da Ine postoji ni­kakva mogućnost da se umjetno oslo­bodi ritualnih i mitskih struktura i da je na njih uvijek upućena, jer bi inače promašila etičku kategoriju vri­jednosti po sebi, a time ozbiljuje čo­vjeka, kao jedinu svrhu.350RECENZIJE I PRIKAZIMeđutim, radi se o pozitivnoj funkciji imita, koja se ogleda u tome što svaki objekt umjetnosti nastoji sačuvati tragove proizvodnog procesa upravo u svome značenju koje tako nadilazi puku pojavnost.U slijedeća dva poglavlja analizi­ra se problematika postmoderne u arhitekturi i likovnoj umjetnosti gdje je osnovni doprinos postmoderne u otporu protiv bilo kakvog imanent­nog formalizma koji dovodi do umjet­ničke beznačajnosti.U posljednjem poglavlju Burg- hart Schmidt donosi sintezu dosad rečenog kroz razne tekstove kritiča­ra i predstavnika postmoderne kao i kroz svoje komentare. Dovodi se u odnos historijski materijalizam i post- imoderna kroz skeptičnost prema ide­ji napretka u historijskom procesu, te govori o ostarjelosti i istrošenosti racionalističkih tendencija. Daje se i pogled (na teoriju o postindustrijskom društvu, ali s potrebnom sumnjom da je društvena promjena sadašnjice do­voljno duboka za opravdanost novog naziva epohe (dominantan način pro­izvodnje, unatoč tehnološkim promje­nama, ostao je isti — privatno pris­vajanje kolektivno proizvedenog viška vrijednosti).Može se iz svega rečenoga zaklju­čiti da je knjiga vrlo inspirativan ma­terijal za daljnje rasprave o postmo- derni i postmodernizmu, a svakako da je nužna i za uvid u aktuelnu proble­matiku teorijske misli.Pavle SchramadeiZbornik radova — pripremili Milan T. Antić, Dragoljub B. Đorđević i Ka- tica HedrihPRIRODNE NAUKE DANASFilozofsko-sociološki i metodološki problemiUniverzitet u Nišu, Niš 1988, 311 str.Zbornik radova, naslovljen kao »Prirodne nauke danas«, sastoji se od sedam poglavlja: »0 filozofiji prirod­nih nauka«, Nauka kao sistem«, »Raz­vitak moderne nauke«, »Struktura na­uke«, »Teorijski problemi savremene nauke«, »Metodologija savremene na­uke« i »Nauka i čovjek«. Svako po­glavlje sadrži niz potpoglavlja, pri če­mu ih je razumljivo najviše u petom i šestome. Na primer, »Teorijski pro­blemi savremene nauke« predstavlje­ni su tekstovima »Klasična mehanika i njene osnovne koncepcije« (T. P. Anđelić), »Albert Einstein« (Z. Marić), »Kvantna teorija« (D. Bom), »Prostor i vrijeme u suvremenoj znanosti« (M. Bunge), »"O ideologiji u suvremenoj fizici« (F. Seleri), »Prema filozofiji bi­ologije« (J. Bronovski), »Organizacija i poredak u živim sistemima« (S. Stan- ković), »Novi pojmovi u evoluciji slo­ženosti« (J. Bronovski), »Genetika i društvo« (F. Vagner) i »Socijalno i bi­ološko u suvremenom čovjekovu pro­blemu« (N. P. Dubinjin). Fizika i bio­logija su paradigmatične prirodne -na­uke, nalaze se na početku i na kraju lanca strukturalnog preseka nauka, pa je opravdano što su im priređivači po­klonili osobitu pažnju. Takođe su me­todološka pitanja iscrpno obrađena, i to je još jedan kvalitet ove publika­cije. Prezentirani su tekstovi o delo- krugu i funkciji metodologije, meto­di eksperimentalnog istraživanja, eks­perimentu i teoriji, aksiomatskoj me­351

Burghart Schnidt, Pregledi i osvrti; Postmoderna – strategije zaborava

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia