Ruža First-Dilić

First-Dilić, Ruža

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia

đenje »odnosa političke države prema građanskom društvu« (str. 167) na čovje­ka kao burgeoisa a ne na čovjeka kao individualno generičko biće. Zadatak općeljudske emancipacije jest zadatak socijalističke revolucije kao afirmacije (a ne negacije čovjekove društvenosti) jer je »cilj socijalizma za Marxa eman­cipacija čovjeka, njegovo samoostvare- nje u procesu produktivnog odnosa čo­vjeka i prirode« (str. 168).U trećem poglavlju pod naslovom »Čo­vjek i sloboda« Cengle govori o proble­mu slobode i ljudske prirode, o identi­tetu čovjeka i prirode, o praksi i slobodi,o otuđenju i slobodi, o dijalektici slo­bodnog vremena, o prirodi i historiji io čovjeku kao temelju društva. Na kraju poglavlja autor zaključuje: »Sloboda ni­je u odricanju od svijeta ni u izuzimanju iz konkretnih odnosa... nije u negira­nju čovjekove prirodnosti i društvenosti, niti u 'dokidanju' prirodne i društvene nužnosti... budući da nužnost niti pre­lazi u slobodu niti se u slobodi ukida ... Sve je u radikalnoj i revolucionarnoj klasno-proleterskoj instauraciji 'istinski ljudske zajednice', u kojoj se društveni odnosi i 'socijalna posredovanja' iskazu­ju kao čovjekove vlastite individualne snage ('forces propres'), što je bitni kon- stituens, kako slobode svakog pojedinca, tako i slobode asocijacije« (str. 279-280). Nasilnu protivurječnost moguće je do­kinuti samo radikalnom revolucionarno- -klasnom socijalističkom revolucijom.Upozoravajući na različite interpreta­cije Marxova pojma slobode od pesimi- stičkih i reakcionarnih (koje završavaju u Übermenschu kao gospodaru ('čopora', mase) do humanističkih koncepcija o mogućnosti »istinske čovjekove slobo­de«, Cengle se priklanja ovim posljed­njima.Ivan CifrićAndrei SimićTHE PEASANT URBANITESA Study of Rural-Urban Mobility in SerbiaSeminar Press, New York and London, 1973, 180 stranicaWirth je još 1938, sumirajući neke sociologijske generalizacije o utjecaju urbanizacije na obitelj i srodstvo, ista­kao da seoske migrante u gradu očekujedezorganizacija i nemogućnost prilago­đavanja, te da se srodničke veze dezinte­griraju a tradicionalna osnova društvene solidarnosti nestaje pod utjecajem urba­nizacije. Čini se da je ovakva interpreta­cija odnosa urbanizacije i primarnih odnosa izazvala Simića da na uzorku od 158 Beograđana oba spola, različite dobi, nacionalnosti i etničke pripadnosti, sa zajedničkim obilježjem neautohtonosti provjeri gornju presumpciju i dobrim je dijelom opovrgne.Ova je knjiga nastala kao rezultat vla­stitih spoznaja o životu »građana seljač­kog podrijetla«, te analize sekundarnih izvora i provedenih intervjua. Raspore­đena je u osam poglavlja, a sadržava i priloge o obilježjima uzorka, zatim uspo­redbu plaća i cijena izraženih u dinarima i dolarima, te glosar srpskohrvatskih termina.U Uvodu autor ističe da urbanizaciju u Jugoslaviji treba promatrati s nekoli­ko perspektiva: prvo, u komparativnom odnošajnom okviru, kao dio svjetskog procesa; drugo, u specifičnom povijes­nom i kulturnom kontekstu; i treće, u dinamičnosti slučajeva ispitivanih tije­kom provođenja interviewa u Beogradu. Otuda slijedi da se ruralno-urbana mo­bilnost proučava ne kao čin prostornog premještanja nego kao proces društve­nog i kulturnog prilagođavanja nakon naseljavanja u grad.Slijede poglavlja: Industrijalizacija i socio-kulturne promjene, Smještaj: po­vijesne i suvremene perspektive, Rural- no-urbana migracija u Srbiji: motivacija i proces, Novi građani: uspostavljanje osnove u gradu, Akulturacija na gradski Život.U Zaključcima je istaknuta utvrđena čvrsta povezanost doseljenika u grad sa svojim seoskim srodnicima, koja djeluje kao sredstvo za rješavanje problema ali­jenacije migranta u fazi njegova prila­gođavanja na gradski način života.Unatoč iznesenim zamjerkama, prepo- ručavamo ovu knjigu A. Simića onima koje zanimaju sociologijske i antropo- logijske dimenzije ruralnog egzodusa.U ovoj čitkoj i zanimljivoj knjizi izne­nađuje utvrđena poveaznost seljaka i njihovih rođaka doseljenih u grad. Ru- ralno-sociologijska istraživanja u nas kontinuirano ističu slabljenje tih veza, dapače njihovo definitivno prekidanje i zaboravljanje ostarjelih roditelja-selja- ka. Možda su Simićevi rezultati iznimka koja potvrđuje pravilo i time opravdava­ju svoju neočekivanost. No, ono što se93autoru nikako ne može oprostiti i što izaziva naše podozrenje prema njemu jest nepoznavanje državnih granica ze­mlje u kojoj provodi istraživanje: na geografskoj karti SFRJ (str. 31) Istra i dio Slovenije pripadaju Italiji!Ruža First-DilićCvetko KostićSOCIOLOGIJA GRADACentar za analizu i projektovanje pro­stornih sistema — ISPU, Beograd 1973, str. 110 + 10Neosporno je da je urbana sociologija jedna od mladih socioloških disciplina koja kod nas još uvijek traži mjesto pod suncem. Razumljivo je stoga da se s posebnim interesom očekuje svaka nova knjiga ili studija koja bi da pridonese konstituiranju i daljnjem razvoju ove discipline. Knjiga C. Kostića svojom strukturom upravo pokazuje i odražava napor njena autora da pridonese prije svega definiranju predmeta sociologije grada odnosno urbane sociologije.Knjiga se sastoji iz kratkog uvoda, osam poglavlja, zaključnih razmatranja, bibliografije, rezimea na engleskom, fran­cuskom i ruskom jeziku te indeksa poj­mova.U uvodnim razmišljanjima Kostić na­vodi nekoliko empirijskih činjenica o burnom razvoju urbanizacije u posljed­njih stotinjak godina i o socijalnim po­sljedicama i promjenama koje je ona izazvala. Te posljedice i promjene pravi su razlog, uzrok i preduvjet za pojavu »jedne posebne sociološke discipline koje je predmet proučavanje društva u gradu« (str. VIII). Ona u raznim zemlja­ma ima različite nazive, ali danas već prevladava internacionalni termin urba­na sociologija. S obzirom na njenu ne­razvijenost u nas, autor u knjizi prven­stvenu pažnju posvećuje predmetu socio­logije grada (o njenoj metodologiji autor je opširnije pisao u već objavljenoj knjizi Sociologija sela, Beograd 1969).Da bi se problem predmeta sociologije grada što bolje sagledao Kostić u prva tri poglavlja govori o nastanku i tipo­logiji gradova. Kako je industrijska re­volucija odsudni događaj za razvoj gra­dova, to se gradove može podijeliti na dvije osnovne skupine: predindustrijske94i industrijske. U okviru prve skupine mo­guće je razlikovati: (a) prve gradove (u Sumeru, Babilonu, Asiriji); (b) an­tičke i (c) feudalne gradove, a unutar druge: (a) kapitalističke; (b) gradove zemalja u razvoju; (c) socijalističke i (d) posebno gradove u našoj zemlji.Kostić ukratko navodi osobine svake navedene vrste gradova. Različiti su kri­teriji za izradu tipologije gradova. Pre­vladavaju tri kriterija, odnosno tipolo­gije: statistička, funkcionalna i socio­loška. Kao što i sami nazivi pokazuju, u statističkoj tipologiji odlučan kriterij jest broj stanovnika, u funkcionalnoj je dominantna funkcija (npr. trgovačka, kulturna, proizvodna, itd.), a u sociološ­koj karakter ljudskih odnosa u grado­vima (npr. eopolis, polis, metropolis, megalopolis, itd.). U trećem poglavlju riječ je o zonalnim hipotezama o gradu.Prelazeći na određenje predmeta ur­bane sociologije, u četvrtom poglavlju Kostić raspravlja o socijalnoj strukturi grada. Nakon kratkog ekskursa o lično­sti u gradu autor analizira dijelove soci­jalne strukture grada: socijalne katego­rije, agregate i grupe. Kriterij podjele su priroda i karakter povezanosti lično­sti u gradovima. Kao glavne oblike soci­jalnih kategorija Kostić navodi: djecu, omladinu, boeme i starce. Važniji soci­jalni agregati koje srećemo u gradu jesu: gomila, masa, publika, manifestacija, socijalne klase, rezidencijalni i funkcio­nalni agregati. Od primarnih društvenih grupa najznačajnija je porodica, a tu idu i susjedstva te grupe za igru. Kostić po­sebno govori o građanskoj i radničkoj porodici. Sekundarnih grupa ili udruže­nja ima različitih vrsta (ekonomske, re­ligiozne, političke, znanstvene, kulturne itd.), a karakterizira ih pravno ili obi­čajno reguliranje odnosa između ličnosti i ličnosti, te grupe.U petom poglavlju riječ je o budžetu vremena gradskog žitelj stva. Budući da se budžet vremena sastoji od vremena utrošenog u stanu, na radnom mjestu i prostoru za dokolicu, govori se o stam­benom pitanju, radnom mjestu i slobo­dnom vremenu.Oblici su ponašanja i mišljenja u gra­du specifični. Zapaža se slabljenje utje­caja primarnih grupa a porast utjecaja sekundarnih grupa. Stoga je gradska sredina stvorila i stvara posebne oblike ponašanja i mišljenja. Najznačajniji oblici i sredstva za njihovo oblikovanje jesu: indoktrinacija, religija, javno mni­jenje, moda i snobizam. O njima autor raspravlja u šestom poglavlju.

Andrei Simić, The Peasant Urbanities (A Study of Rural-Urban Mobility in Serbia)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia