Molè, Vojeslav

ART-Dok

242 Chersones — Chilandar 
Chilandar, ki. serb. na św. górze Athos 
(ob.) z soborem p. w. Poświęcenia M. B., za­
łożony w r. 1198 przez wielkiego żupana Ste­
fana Nemanję i jego syna Eastka — św. Sawę. 
Na miejscu starszej i mniejszej zbudowali oni 
nową cerkiew, w której został też pochowany 
Nemanja (umarł on tutaj jako mnich Symeon). 
Ponieważ cerkiew w krótkim czasie okazała się 
zbyt ciasna, król Milutin zbudował na jej miej­
scu nową, obecną cerkiew i szereg dalszych zabu­
dowań kl., m. in. dzis. trapezarię oraz główną 
wieżę obronną (pyrg) nad brzegiem morza. Kl. 
ten (ob. s. 56, ryc. 15), jedna z najświetniejszych 
serb. fundacji królewskich,blisko związany z waż­
nymi momentami historii narodu serb., a także 
doniosłe twórcze centrum kult., z którego pro­
mieniowały liczne wzory i podniety, jest rów­
nocześnie ważnym pomnikiem sztuki serb., 
ważnym choćby już dlatego, że stanowi rzadki, 
zachowany w całości przykład układu warow­
nego śr. kl. serb. ze wszystkimi jego zabudo­
waniami. Pod względem archit. najważniejsza 
jest główna cerkiew na planie krzyża wpisa­
nego z apsydami na stronie płn. i płd., przez 
co otrzymuje kształt trykonchu (jak i wszyst­
kie inne cerkwie atońskie). Przez oparcie ko­
puły dwunastobocznej na czterech smukłych 
kolumnach uzyskana jest duża, jasna prze­
strzeń pod nią, zbliżająca wnętrze naosu do 
obszernej sali nakrytej kopułą. Narteks we­
wnętrzny jest trój nawowy z dwoma kopułami 
niższymi, a narteks zewnętrzny (dobudowany, 
jak się zdaje, przez ks. Łazarza) z jedną kopułą. 
Całość zbudowana jest na przemian z warstw 
cegły i gładkich ciosów kamiennych oraz bo­
gato ozdobiona ornamentyką geometryczną, 
ułożoną z cegły, jako też rzeźbą dekoracyjną 
i płytami marmurowymi. W charakterze samej 
archit., a także w jej ozdobie, widoczne są 
refleksy sztuki środowiska knstpol. Archit. ta 
jak i jej ozdoba wywarły znaczny wpływ na 
archit. grupy cerkwi w dorzeczu Moravy (ob. 
Serbia—sztuka). Liczne malowidła ścienne w na-
osie cerkwi pochodzą z okresu króla Milutina, 
uległy jednak zmianom podczas jednego z póź-
Originalveröffentlichung in: Kowalenko, Władysław; Labuda, Gerard; Lehr-Spławiński, Tadeusz (Hrsgg.): Słownik starożytności słowiańskich. 
Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych, Bd. 1. Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, S. 242-243
Chilandar — Chleb 243 
niej szych odnowień. Pozostałe malowidła są 
prawie wszystkie późniejsze. 
Lit.: n . H. KoHnaKOB, II&MHTHHKH xpncri,HHCKoro 
HCKyccTBa Ha A$oHe, CII6. 1902; G. Millet , L'ecole 
grecąue dans 1'architecture byzantine, Paris 1916; 
A . B r ockhaus , Die Kunst in den Athosklóstern, 
Leipzig 1924; 3 . TaTHh, TparoM BejiHKe npomjiocTH, 
Beorpap, 1929; G. Millet , Monuments de 1'Athos. Les 
peintures, Paris 1927; L. Marković , Hilandarske stari-
ne, OrapiiHap, kn. 1 0 - 1 1 , 1936, s. 8 3 - 9 4 ; Dj . Bośko -
vić, Svetogorski pabirci, tamże, S. III, kn. 14, 1939, 
8. 71 — 104; V. R. Petković , Pregled crkvenih spome-
nika kroz povesnicu srpskog naroda, Beograd 1950, 
s. 336 — 41; A . D eroko , Monumentalna i dekorativna 
arhitektura u srednjevekovnoj Srbiji, Beograd 195 5; 
S. Radojóió , Umetnieki spomenici monastira Hi-
landara, Zbornik radova VizantoloSkog Instituta SAN, 
3, 1955, s. 163 — 94. [Wojsław Mole] 


Chilandar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

ART-Dok