Miziołek, Jerzy

ART-Dok

MlCHELANGELO MERISI DA CARAVAGGIO. COME NASCONOI CAPOLAVORI, 
Catalogo delia Mostra, Firenze, Palazzo Pitti, Galleria Palatina, Sala Bianca, 12 dicembre 
1^91 — 15 marżo 1992; Roma, Palazzo Ruspoli, Fondazione Memmo 26 marżo — 24 
•Haggio 1992, a cura di M. Gregori, Milano 1994, Electa, ss. 378 
Jednym z najważniejszych wydarzeń artystyczno-kulturalnych roku 1992 byta bez. wątpienia florencko-rzymska 
Wystawa poświecona Michelangelo Merisi, znanenui powszechnie jako Caravaggio. Przygotowywana długo i z piety-
'fneni przez grono wybitnych specjalistów pod przewodnictwem Miny Gregori. profesor Uniwersytetu Florenckiego 
'Jednocześnie prezesa Fondazione di Studi di Storia delTArte Roberto Longhi, wystawa ta stała się podsumowaniem 
^tezwykle intensywnie w ostatnich latach prowadzonych badań nad genialnym malarzem epoki baroku. Wypadnie 
Przypomnieć, że od 1985 r.. w którym to miała miejsce znakomita nowojorska wystawa The Age of Caravaggiot udało 
s,e. z powodzeniem powiększyć oeuvre Caravaggia o kilka kolejnych dzieł. Niemały udział miała w tym sama Mina 
^regori, która wyniki swych badań prezentowała także w Warszawie w dniach pamiętnej wystawy Opus sacrum 
* 1990 i". W dniu otwarcia wystawy we florenckim Palazzo Pitti w grudniu 1991 r. czekał już na zwiedzających 
°bszerny, znakomicie ilustrowany Katalog, który jest przedmiotem niniejszych uwag. 
Lwi;) część omawianej tu publikacji stanowi właściwy katalog dzieł zgromadzonych na wystawie, a więc płócien 
jRttgO genialnego lombardczyka (ss. 85-355), jak i kilku poprzedzających go i współczesnych mu malarzy (ss. 55-71 
179 
Recenzje i noty 
Originalveröffentlichung in: Barok 1 (1994), Nr. 1, S. 179-180 
i 358-368) oraz starannie zebrana obszerna bibliografia (ss. 370-378). Katalog opatrzony jest ponadto dwoma wprowa­
dzającymi esejami — pierwszy Miny Gregori (zatytułowany Jak malował Caravaggio, ss. 13-30) i drugi Roberty 
Lapucci (poświęcony technice malarskiej Caravaggia) oraz szczegółową i krytyczną biografią artysty pióra Gian"iego 
Papi (ss. 75-84). Z niezwykłym znawstwem i maestrią wytrawnych badaczy, wykorzystując skwapliwie zarówno źródła 
archiwalne jak i najnowsze techniki konserwatorskie, piszą Gregori i Lapucci w swych obszernych artykułach, jak 
powstały arcydzieła Caravaggia (come nascono i Capolavori). Dowiadujemy się o rodzajach płótna i farbach stosowa­
nych przez malarza, problemie rysunków przygotowawczych, modelach, wstępnych szkicach wykonywanych na płótnie, 
zmianach kompozycji w trakcie malowania etc. Znany częściowo od dawna fakt kreślenia ostrym przedmiotem (niekiedy 
końcem pędzla) na zagruntowanym płótnie zarysów postaci — artysta nie wykonywał ani kartonów, ani studio* 
przygotowawczych — został wreszcie przekonująco potwierdzony. Było to możliwe dzięki najrozmaitszym badaniom 
laboratoryjnym, a więc m.in. zdjęciom wykonanym w podczerwieni, szczegółowym studiom /. użyciem radiografii-
mikroskopów i silnego oświetlenia bocznego (a luce radente). Wykonane w czasie tych badań zdjęcia stanowią be/ mak1 
połowę materiału ilustracyjnego Katalogu. Nawet osoby, dla których techniki malarskie są obszarem zupełnie niezna­
nym, mogą z samych tylko tych znakomitych ilustracji dowiedzieć się, bez zgłębiania niekiedy bardzo specjalistycznego 
wywodu, jak tworzył Caravaggio. Mamy tu jednocześnie wymowny przykład wykorzystywania osiągnięć współczesnej 
nauki przez historię sztuki. 
Znakomitym pomysłem autorów wystawy było pokazanie obok płócien Caravaggia i omówienie w Katalogu 
siedmiu obrazów namalowanych m.in. przez Giovanni Gerolamo Savoldo, Alessandro Bonvicino zwanego Moretto. 
Giovan Battisty Moroniego oraz Simone Peterzano i Cavaliere d'Arpino (Giuseppe di Cesari). U dwóch ostatni" 
wymienionych Caravaggio „terminował" — u Peterzano w Mediolanie w latach 1584-1588, u Cavaliere d"Arpw" 
w Rzymie, zapewne około 1593 r. Malowidła te wyraźnie pokazują źródła sztuki Caravaggia i jednocześnie jeg° 
niezwykłe nowatorstwo i maestrię. 
Jeszcze w 1990 r. w katalogu warszawskiej wystawy Opus sacrum, w nocie biograficznej Caravaggia pisano. / e 
urodził się on w roku 1573. Dzięki ostatnim badaniom archiwalnym wiadomo dziś, że urodził się on dwa lata wcześniej-
Zarówno tę, jak i bardzo wiele innych sprecyzowanych informacji, dotyczących m.in. studiów malarza, chronologii j e? 0 
dzieł, roztaczanego nad nim w Rzymie mecenatu, pobytu na Malcie, Sycylii i w Neapolu, a wreszcie okoliczności 
przedwczesnej śmierci w lipcu 1610 r., odnaleźć można w Cenni biografia, pióra Gianniego Papi. Żałować tylko należy-
iż. autor tego tekstu nie dołączył do niego tablicy z zestawieniem najważniejszych wydarzeń z życia i twórczości mistrza-
I wreszcie Katalog dwudziestu jeden obrazów Caravaggia w porządku chronologicznym, pozwalający śledzie 
rozwój jego malarstwa od początku lat 90-tych XVI w. po niemal ostatnie płótna malowane na Malcie i Sycylii. N , e 
odnajdujemy wśród nich, co nie dziwi, malowideł najsłynniejszych i bezspornie uznanych za jego dzieła, a więc ryc n 
z San Luigi dei Francesi, z. Santa Maria del Popolo i San Agostino czy z Pinakoteki Watykańskiej. Ideą Miny Grego1"1 
i je j współpracowników było pokazanie nie tylko wszystkich faz twórczości malarza, ale także, jeśli nie przede 
wszystkim, zaprezentowanie w sposób jak najbardziej przekonujący dzieł kontrowersyjnych lub zupełnie ostatni" 
włączonych do „korpusu" prac Caravaggia. Są wśród nich wspomniana już Ofiara Abrahama ze zbiorów Barbary 
Piaseckiej-Johnson, po raz pierwszy pokazana publicznie w Warszawie w roku 1990, Święty Franciszek MedytujOw 
w MuseoCivico w Kremonie czy inne wersje m.in. takich znanych obrazów jak Scena u wróżki (Luwr), Grającymi l&y 
(Ermitaż) i Chłopiec ukąszony przez jaszczurki- (Galeria Narodowa w Londynie), przechowywane w Pinakotece Kap'-
tolińskiej w Rzymie, prywatnej kolekcji w Nowym Jorku i Fundacji Roberto Longhi we Florencji. Dziesiątki ZOJC6 
wykonanych w podczerwieni i inne badania obrazów szczegółowo i sumiennie omówione przez autorów Katalog0 
pozostawiają bardzo niewielki margines wątpliwości co do nowych atrybucji, a zupełnie przekonują o chronologi' 
zaprezentowanych na wystawie dzieł Caravaggia. Za autorstwem mistrza, a jednocześnie czasem powstania okol" 
1593 r„ obrazu Scena u wróżki z Pinakoteki Kapitolińskiej przemawia na przykład wykonane w podczerwieni zdjęc'e ' 
ukazujące pod malowidłem Caravaggia Matkę Boską w stylu Cavaliere d'Arpino. Malowidło to na wtórnie użyty"1 
płótnie powstało zatem najprawdopodobniej w okresie jego współpracy z tym malarzem. Z kolei o oryginalności obra/11 
przedstawiającego Grającego na lutni (z prywatnej kolekcji w Nowym Jorku) świadczą badania radiograficzne wyka-
żujące, iż pierwotnie w lewym dolnym rogu obrazu artysta ukazał kosz z owocami w charakterystyczny, tylko dla nieg" 
właściwy sposób. Warto przypomnieć, że to właśnie Caravaggio w czasie swego pobytu w Rzymie namalował pierwsza 
w dziejach europejskiego malarstwa nowożytnego martwą naturę — Kosz z owocami (obecnie w mediolańskiej Ambr"' 
zjanie). Także Ofiara Abrahama, z kolekcji Barbary Piaseckiej-Johnson, z. charakterystycznym użyciem światła-
niezwykłymi walorami plastycznymi i kolorystycznymi przekonały już spore grono badaczy malarstwa barokowego i d° 
tej atrybucji Miny Gregori . 
Pięknie ilustrowany, oparty na najnowszych badaniach Katalog floręncko-rzymskiej wystawy Caravaggia Stano*1 
znakomity przykład publikacji, która do pozornie bardzo dobrze znanego tematu może wnieść wiele nowego, niekiedy 
zaskakującego materiału, ukazując jednocześnie ciągle zmieniające się oblicze nauki o sztuce. 
Jerzy Mi:i»lek 
* Warto tu przypomnieć, że słynny Koncert Caravaggia, obecnie w Metropolitan Museum of Art w Nowym J" r ^ u ' 
znajdował się przez wiele lat w zbiorach znanego polskiego kolekcjonera Stanisława Poniatowskiego, bratanka kr" 
Stanisława Augusta. Zob. Andrea Busiri Vici, / Poniatowski e Roma, Firenze 1971, ss. 330-331 i ii. 150. 
1 8 0 
Recenzje i noty 


Michelangelo Merisi da Caravaggio. Come nascono i capolavori. Catalogo della mostra, Firenze, Palazzo Pitti, Galleria Palatina, Sala Bianca, 12 dicembre 1991 - 15 marzo 1992; Roma, Palazzo Ruspoli, Fondazione Memmo, 26 marzo - 24 maggio 1992, a cura di M. Gregori, Milano 1994. - [Rezension]

Michelangelo Merisi da Caravaggio. Come nascono i capolavori. Catalogo della mostra, Firenze, Palazzo Pitti, Galleria Palatina, Sala Bianca, 12 dicembre 1991 - 15 marzo 1992; Roma, Palazzo Ruspoli, Fondazione Memmo, 26 marzo - 24 maggio 1992, a cura di M. Gregori, Milano 1994. - [Rezension]

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

ART-Dok