Molè, Vojeslav

ART-Dok

Konstantynopol 467 
5. K. odgrywał niezmiernie doniosłą rolę 
w dziejach świata; szczególnie wielkie było 
jego znaczenie dla krajów i narodów, które 
przejęły chrześcijaństwo z Bizancjum, m. in. 
dla Słowian bałk. i rus. Dla tych pozostawał 
do końca Carogrodem, ideałem wzniosłej wspa­
niałości, co znajdowało odbicie także w sztuce, 
zarówno świeckiej, jak i sakralnej. K. ukształ­
tował bowiem w ciągu wieków w granicach 
sztuki biz. swoje własne rysy i cechy sztuki 
stołecznej, które promieniowały także poza 
granice państwa. Wszystko, co w stolicy w spo­
sób swoisty łączyło się z religią i kultem, 
w tym także kultem cesarza, stawało się wzo­
rem: pałac ces., świątynie, cudowne obrazy, 
jak i motywy zdobnicze. Oddziaływanie K. 
na sztukę Słowian bałk. było bardzo silne, 
aczkolwiek nie wyłączne; pod niejednym wzglę­
dem silniej działał w tym zakresie Sołuń i Gre­
cja. Podnietom knstpol. należy chyba przy­
pisać większość zjawisk art. w pierwszym pań­
stwie bułg. (ob. Bułgaria — sztuka), t j . wszyst-
Originalveröffentlichung in: Kowalenko, Władysław ; Labuda, Gerard ; Lehr-Spławiński, Tadeusz (Hrsgg.): Słownik starożytności słowiańskich. 
Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych, Bd. 2, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964, S. 467-468 
468 Konstantynopol — Kontynuacja Teofanesa 
ko, co nie było wyraźnie poantyczne, staro-
chrześc. lub protobułg. w architekturze (np. 
cerkiew Czerwona w Peruszticy, cerkiew Św. 
Sofii w Sofii itp.) i rzeźbie archit.; z K. wiąże 
się .sztuka cerkwi Św. Sofii w Ochrydzie i jej 
fresków, jak również malowidła cerkwi w Ńe-
rezi (ob.) i w Kurbinowie w Macedonii. W dużej 
mierze łączy się ze wzorami K. architektura 
w drugim państwie bułg. ze stolicą w Tyrno-
wie; to samo dotyczy malarstwa ściennego, 
np. w Bojanie (ob.), oraz w ogóle malarstwa 
szkoły tyrnowskiej, m. in. także malarstwa 
książkowego. W Serbii oddziaływanie K. wzmoc­
niło się szczególnie w okresie ekspansji w dolinę 
Wardaru (chociaż w Macedonii należy się wszę­
dzie liczyć także z oddziaływaniem Sołu-
nia), a zwłaszcza za panowania króla Milutina 
(1281—1320), kiedy z K. przejmowano zarówno 
wzory stylu życia (zwłaszcza dworskiego — kró­
lowa Symonida była przecież księżniczką biz. — 
oraz w sferach feud.), jak i w niemałej mierze 
w architekturze sakralnej (np. sobór kl. Chilan-
dar — ob. — na Górze Athos, fundacja Milutina), 
a także w malarstwie ściennym (m. in. malo­
widła kierunku sztuki okresu Paleologów w cer­
kwi Królewskiej w Studenicy, w Starym Na-
goriczinie i in.). 
Znaczne było również oddziaływanie sztuki 
samego K., zwłaszcza na wcześniejsze fazy 
sztuki rus., szczególnie kijowskiej. Pewną wska­
zówkę co do pierwszych impulsów w tym kie­
runku daje Konstantyn Porfirogeneta w po­
łowie X w. w opisie przyjęcia księżniczki Olgi 
przy dworze ces. na tle wspaniałej architek­
tury pałacowej. Eównież rozbudowa Kijowa 
przez ks. Włodzimierza I i w jeszcze większym 
stopniu przez Jarosława Mądrego pomyślana 
była na wzór K. z jego świątyniami, a nawet 
z jego „Złotą Bramą", nie mówiąc już o knstpol. 
szczegółach zarówno architektury poszczegól­
nych cerkwi, jak i ich ozdoby malarskiej i mo­
zaikowej, dla których wykonania sprowadzono 
budowniczych, malarzy i mozaicystów grec, 
m. in. z K., jak sprowadzono stamtąd również 
malarzy ikon (ob. Ikona). Jakkolwiek wśród 
zabytków najstarszego rus. malarstwa ikon 
niełatwo odróżnić elementy knstpol. od in­
nych, to w każdym razie najważniejsza spośród 
owych ikon, ikona Matki Boskiej Włodzimier­
skiej (ob.), jest dziełem sztuki knstpol. Być 
może najbardziej nawiązują już samą swoją 
tematyką do K. malowidła na ścianach klatki 
schodowej w kijowskim soborze Św. Sofii 
(ob.), przedstawiające sceny i motywy knstpol. 
igrzysk cyrkowych w obecności cesarza — je­
den z rzadkich zachowanych zabytków biz. 
malarstwa świeckiego, dający pojęcie o kon­
cepcji władzy książęcej i zarazem stylu życia 
dworskiego w Kijowie w pierwszej połowie 
XI w., jako też o samym charakterze sztuki 
świeckiej. W późniejszym rozwoju sztuki rus. 
rola sztuki samego K. zmalała, tym niemniej 
istniała: świadczą o tym choćby echa sztuki 
malarskiej okresu Paleologów, zachowane w No­
wogrodzie W. (ob.), a zwłaszcza twórczość 
Teofana Greka. 
Lit . : ob. Lit. pod Bułgaria —, Kijów —, Ruś —, 
Serbia — sztuka, a także Bizancjum a sztuka Słowian, 
Ikona Matki Boskiej Włodzimierskiej, Bojana, Chilan-
dar, Ikona. [Wojsław MoU] 


Konstantynopol. Sztuka

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

ART-Dok