Ostrowski, Jan K.

ART-Dok

R o c / n i k K r a k o w s k i . Ł L X X I I . 2(106 
ISSN 0 0 8 0 - 3 4 9 9 
NEKROLOGIA 
ANDRZEJ FISCHINGER 
1929 - 2005 
"i 
4 
11 
Andrzej Fischinger urodził się w Krakowie 29 kwietnia 1929. Był synem dra Stefana Fi-
schingera i Marii z Leów, a wnukiem Juliusza Leo, 
twórcy Wielkiego Krakowa, wybi tnego prezyden­
ta miasta. Szkołę powszechną ukończył w Brzesku 
w r. 1940, a w latach 1942-1945 uczęszczał do taj­
nego g imnazjum w Krakowie. Małą maturę zdał 
w r. 1945, a egzamin dojrzałości w r. 1947. W na­
stępnym roku rozpoczął studia w niedawno odtwo­
rzonym przez prof. Adama Bochnaka Zakładzie Hi­
storii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Należał 
do pierwszego powojennego pokolenia historyków 
sztuki, które pomimo przejść okupacyjnych, trud­
nych warunków życia, braku dostępu do literatury za­
granicznej i odcięcia od możliwości podróżowania, 
w ciągu krótkiego czasu postawiło swą dyscyplinę 
na zupełnie nowym poziomie. W procesie tym An­
drzej Fischinger miał liczący się udział. Jego praca 
magisterska z r. 1952 (drukowana w 1956), poświę­
cona kaplicy Myszkowskich przy kościele Domini­
kanów w Krakowie, wyznaczyła jeden z g łównych 
kierunków j e g o zainteresowań naukowych, stano­
wiąc jednocześnie próbkę sumienności i precyzji 
j e g o metody. 
Tymczasem doszło do nawiązania kontaktów 
Andrzeja Fischingera z Wawelem. Pracę w Państwo­
wych Zbiorach Sztuki rozpoczął 1 ma ja 1949 j ako 
instruktor w Dziale Oświa towym. Następnie był ko­
lejno asystentem, adiunktem, kustoszem, kuratorem 
z funkcją g łównego inwentaryzatora (w latach 1957-
1979), kierownikiem Działu Złotnictwa, wreszcie, 
od r. 1990 wicedyrektorem Zamku Królewskiego na 
Wawelu. Na emeryturę przeszedł w r. 1997, ale do 
śmierci pozostał w swej instytucji j ako konsultant do 
spraw konserwatorskich. 
Zasługi dr. Andrze ja Fischingera dla Wawelu, 
któremu poświęcił całe swe życie zawodowe i więk­
szość wysi łku naukowego, są nie do przecenienia. 
Jako główny inwentaryzator wykonał ogromną pracę 
porządkującą inwentarze muzealne. Jego charakte­
rystyczne pismo wypełnia folianty nowo założonych 
wówczas ksiąg, s tanowiących do dziś pods tawowy 
dokument stanu posiadania Zamku Królewskiego na 
Wawelu. Osobiście opracował najcenniejsze przed­
mioty złotnicze ze zbiorów wawelskich. U boku 
prof. Jerzego Szabłowskiego tworzył lub współ two­
rzył ważne ekspozycje wawelskie - Skarbiec Koron­
ny, wystawę historii Wawelu i rozmieszczenie arra­
sów zygmuntowskich po ich powrocie z Kanady. 
Rok 1980 przyniósł nowy etap w działalności 
Andrzeja Fischingera. Od pierwszej chwili zaanga­
żował się w sprawę N S Z Z „Solidarność". Do czasu 
delegalizacji kierował komisją zakładową związku 
na Wawelu, od lipca 1981 był także członkiem ko­
misji rewizyjnej Zarządu Regionu. 
Po śmierci prof. Jerzego Szabłowskiego w r. 1989 
Andrzej Fischinger, najbardziej naturalny następca 
Originalveröffentlichung in: Rocznik Krakowski 72 (2006), S. 213-214 
214 
profesora, nie wysunął swej kandydatury, pragnąc 
przede wszystkim kontynuować pracę naukową. Nie 
cofnął się jednak przed objęciem równie angażujące­
go stanowiska wicedyrektora Państwowych Zbiorów 
Sztuki i konserwatora zabytków Wawelu. Zawiady­
wanie sprawami konserwatorskimi i technicznymi na 
Wawelu nabrało wówczas zupełnie nowego wymia­
ru, w związku z przejęciem przez muzeum zarządza­
nia inwestycjami, a wkrótce także z podjęciem monu­
mentalnego programu konserwatorskiego w oparciu 
o subwencje Narodowego Funduszu Odnowy Zabyt­
ków Krakowa. Andrzej Fischinger na kilka lat cał­
kowicie utonął w nowych obowiązkach. Stworzył 
program działań konserwatorskich na Wawelu, rozpo­
częty w r. 1991, a obecnie zbliżający się do szczęśli­
wego końca. Równolegle włączył się w działania pre­
zydium Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków 
Krakowa, wnosząc istotny wkład w prace nad ratowa­
niem zabytków na skalę całego miasta. Trzeba przy 
tym podkreślić, że kierowanie pracami konserwator­
skimi i inwestycjami na Wawelu postawiło przed An­
drzejem Fischingerem wymagania nie tylko fachowe. 
Z dnia na dzień przyszło podjąć odpowiedzialność za 
wydatki wynoszące w skali roku wiele miliardów ów­
czesnych złotych, czyli setki tysięcy dolarów. 
Rewolucja w przepisach prawnych, w organizacji 
rynku budowlano-konserwatorskiego i we wszyst­
kich możliwych technologiach wymagała stałego 
napięcia uwagi i podejmowania trudnych, a niekiedy 
ryzykownych decyzji. Piszący te słowa z pewnością 
nie przetrwałby trudnych lat przekształceń bez po­
mocy i oparcia, na jakie zawsze mógł liczyć ze stro­
ny Andrzeja Fischingera. 
Działalność muzealna i konserwatorska dr. An­
drzeja Fischingera doczekała się uznania ze strony 
najwyższych władz: w r. 1980 otrzymał Krzyż Ka­
walerski, a w r. 1995 - z rąk prezydenta Lecha Wałę­
sy Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. 
Obowiązki organizacyjne w muzeum nie oder­
wały Andrzeja Fischingera od systematycznej pracy 
naukowej. W r. 1965 obronił na Uniwersytecie Ja­
giellońskim rozprawę doktorską pt. Sand Gucci ar­
chitekt i rzeźbiarz królewski XVI wieku (publ. 1969). 
Praca ta, kontynuująca zainteresowania z okresu stu­
diów, dotyczyła bardzo aktualnego w owym czasie 
zagadnienia manieryzmu. Oparta na rzetelnych ba­
daniach źródłowych i wzorowej analizie formalnej, 
do dziś w pełni zachowała swą wartość. Co więcej, 
niektóre zawarte w niej hipotezy (atrybucja San-
ti Gucciemu przebudowy nagrobka królewskiego 
w kaplicy Zygmuntowskiej) znalazły po latach po­
twierdzenie źródłowe. Równolegle powstawały 
inne rozprawy i artykuły dotyczące sztuki w. XVI, 
jak opracowanie twórczości malarza Kaspra Kurczą 
(1957), monografia mauzoleum Ligęzów w koście­
le Bernardynów w Rzeszowie (wspólnie z Piotrem 
Krakowskim, 1957), czy propozycja rekonstrukcji 
attyki kamienicy Bonerowskiej w Krakowie (wspól­
nie z Józefem Lepiarczykiem, 1957). Andrzej Fi­
schinger miał też istotny udział w przygotowaniu 
wawelskiego tomu Katalogu zabytków (1965). Za­
interesowania złotnictwem owocowały głównie pra­
cami na temat środowiska gdańskiego 
W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych 
w. XX Andrzej Fischinger skoncentrował swe bada­
nia na początkach renesansu w Polsce, ze szczegól­
nym uwzględnieniem problematyki wawelskiej. Krok 
po kroku drążył kolejne zagadnienia, pozornie zna­
ne, ale jak się za każdym razem okazywało, niedo-
badane źródłowo i powierzchownie zinterpretowane. 
Doskonałymi przykładami są tu rozprawy na temat 
nagrobka króla Jana Olbrachta (1973), nagrobków 
wykonanych przez Bartłomieja Berrecciego i jego 
warsztat (1974), rzeźby figuralnej kaplicy Zygmun­
towskiej (1978) oraz pałacu króla Aleksandra (1990), 
które rzuciły zupełnie nowe światło na te zagadnienia, 
kluczowe dla dziejów sztuki polskiej, a jednocześnie 
posiadające istotne znaczenie w skali europejskiej. 
Wszystko wskazywało, że ich Autor zmierza ku ob­
szernej monografii wawelskiego renesansu, tak bar­
dzo potrzebnej naszej historii sztuki. Nie było mu, 
niestety, dane ukończenie tej wielkiej pracy. Pozostała 
część napisanych rozdziałów oraz mnóstwo szkiców 
i notatek. Zamek Królewski na Wawelu czyni stara­
nia, by stworzyć z nich całość stanowiącą godne pod­
sumowanie wieloletnich wysiłków Autora. 
Andrzej Fischinger wspaniale ucieleśniał model 
polskiego inteligenta w starym stylu. Zainteresowa­
ny przede wszystkim nauką, nie wahał się przed oder­
waniem się od swych badań, kiedy wymagały tego 
potrzeby jego ukochanej instytucji czy środowiska 
w szerszym sensie, jak to nastąpiło w r. 1980. Jego 
dorobek naukowy pozostaje trwałym elementem 
w obrazie polskich badań nad sztuką renesansu 
i manieryzmu. Przede wszystkim jednak Andrzej Fi­
schinger trwa w pamięci wszystkich, którzy go zna­
li, jako człowiek błyskotliwie inteligentny, wyrafi­
nowanie dowcipny i głęboko życzliwy ludziom. 
Jan K. Ostrowski 


Andrzej Fischinger (1929-2005)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

ART-Dok