مقدمه: با گذشت دو دهه از جنگ تحميلي هنوز عوارض حاصل از استفادة صدام از گازهاي شيميايي بر عليه ايران، به خصوص در ريه، چشم و پوست افراد مواجه شده با اين گازها پا برجاست. با توجه به ازدحام جمعيت در موسم حج و آب و هواي گرم و خشك عربستان هدف از اين مطالعه بررسي مشكلات مرتبط با سلامت جانبازان شيميايي در موسم حج ميباشد.
روشها: اين پژوهش به روش كيفي از نوع تحليل درونمايهاي به صورت تلفيقي از طريق مشاهدة ميداني، بررسي گزارشها و مصاحبة عميق با مسئولان و پزشكان كاروانهاي جانبازان و كاروانهاي عادي استخراج گرديد. پس از جمعآوري دادهها، اطلاعات با توجه به مشكلات جانبازان شيميايي تحليل گرديد.
يافتهها: يافتهها نشان ميدهد به علت آسيب ريوي، اكثر اين افراد به دنبال سرماخوردگي دچار عفونتهاي تنفسي شديد و در نهايت پنوموني ميگردند. همچنين تشديد آسيبهاي پوستي، اختلالات ايمني به علت ضعف در سيستم ايمني و خستگي زودرس و كاهش اكسيژنگيري خون در ريهها بالاخص در مكانهاي شلوغ و پر تراكم و امكان انتقال آلودگي تنفسي در اتاقهاي 4 و5 نفره از مهمترين چالشهاي سلامت اين گروه از عزيزان ميباشد.
نتيجهگيري: به دليل اينكه بعضي از جانبازان خارج از کاروان ویژة جانبازان و در قالب كاروانهاي عادي به حج مشرف ميشوند، لزوم توجه بيشتر مدير و عوامل كاروان در مراعات حال اين عزيزان و توجه بيشتر پزشك كاروان در ارتقاي سلامت، معاينات قبل از سفر و تدارك ملزومات لازم براي حفظ سلامت آنان در موسم حج ضروري بهنظر ميرسد. همچنين تدوين پروتكلهاي درماني و مراقبتي خاص اين گروه در موسم حج پيشنهاد ميگردد
