زمينه: عقرب مزوبوتوس اپيوس (Mesobuthus eupeus) از عقربهای خانواده بوتيده (Buthidae) بومی ايران به ويژه در منطقه خوزستان میباشد. زهر عقربها به ويژه عقربهای خانواده بوتيده از ترکيبات فعال بيولوژيکی مختلف از جمله انواع توکسينها تشکيل شده است. اين توکسينها انواع مختلفی از کانالهای يونی بدن حشرات و يا پستانداران را تحت تأثير قرار میدهند. جهت مطالعه اجزاء سمی در زهر عقرب ابتدا لازم است اين اجزاء خالص شوند، لذا در اين مطالعه فراکسيونهای سمی زهر عقرب جداسازی و سمیترين آنها خالص شدند. روشکار: اجزاء سمی زهر خام عقرب مزوبوتوس اپيوس به وسيله کروماتوگرافی ژل فيلتراسيون روی سفادکس 50G- در تعادل با بافر استات آمونيوم 20 ميليمولار 7/4=pH جداسازی شد. سپس اجزاء سميترين فراکسيون بوسيله کروماتوگرافی تعويض يونی کاتيونی جدا شد و خلوص آنها بوسيله الکتروفورز مورد تائيد قرار گرفت. يافتهها: از 816 ميلیگرم پروتئين زهر خام که روی ستون سفادکس 50G- برده شد، 815 ميلیگرم پروتئين در 6 فراکسيون تفکيک شده بدست آمد. فراکسيونهای III و IV برای موشها اثر سمی داشتند و50LD (Lethal Dose 50) آنها به ترتيب 40/0 و 46/0 ميليگرم بر کيلوگرم بدست آمد. فراکسيون سوم به 20 زيرفراکسيون تفکيک شد، که با بررسی سميت آنها بر روی موشها مشخص گرديد که زيرفراکسيونهای III.14 تا III.19 دارای اثر سمی بودند. از 250 ميلیگرم پروتئين فراکسيون III که روی ستون برده شد، 75/242 ميلیگرم (97 درصد) در زيرفراکسيونهای تفکيک شده بدست آمد. زيرفراکسيون III.14.2، III.14.3 و III.14.4 برای موشها سمی بودند. نتيجهگيری: در اين مطالعه سه توکسين به صورت خالص بدست آمد. توکسين III.14.4 با 50LD برابر با 11/0 ميليگرم بر کيلوگرم وزن بدن موش، بيشترين سميت را دارا بود. از اين سه توکسين خالص میتوان در تحقيقات بعدی در تهيه آنتی سرم و يا مطالعه خصوصيات ساختمانی و اثرات فيزيولوژی فارماکولوژی استفاده نمود.
واژههای کلیدی: مزوبوتوس اپيوس، زهر، عقرب، توکسين
