In het openbaar groen en in tuinen wordt de ruimte rondom de stamvoet van bomen, ofwel de boomspiegel, soms beplant met heesters of vaste planten. Het beplanten van de boomspiegel is in vergelijking met gras of bestrating veel dynamischer en esthetischer, mits de beplanting goed aanslaat en groeit conform de verwachtingen

Hoffman, M.H.A.

Dutch

Name not available

Beplant eens een boomspiegel

NARCIS 

Wageningen Yield 

Beplant eens een boomspiegel
Fo
to
’s:
 P
PO
 B
oo
m
kw
ek
er
ij
De
 B
oo
m
kw
ek
er
ij 
25
/2
6 
(2
0 
ju
ni
 2
00
8)
22
De
 B
oo
m
kw
ek
er
ij 
25
/2
6 
(2
0 
ju
ni
 2
00
8)
23
Heesters/coniferen 
en vaste planten
In het openbaar groen en in tui-
nen wordt de ruimte rondom de 
stamvoet van bomen, ofwel de 
boomspiegel, soms beplant met 
heesters of vaste planten. Het 
beplanten van de boomspiegel is 
in vergelijking met gras of bestra-
ting veel dynamischer en esthe-
tischer, mits de beplanting goed 
aanslaat en groeit conform de  
verwachtingen.
weinig zonlicht onder de kroon. Verder is 
het er vaak erg droog, doordat veel regen 
langs de kroon afdruipt en de wortels van 
de boom daarnaast ook nog eens veel water 
wegzuigen. Naast water onttrekt de boom 
ook veel voedingsstoffen, waardoor er wei-
nig overblijft voor de beplanting onder de 
boom. Het regenwater dat langs en deels 
door de kroon afdruipt, valt verder in grote 
druppels, waar lang niet elke plant onder 
tegen een stootje kunnen, zijn geschikt.
In het bovenstaande is steeds uitgegaan 
van een boomspiegel van een gemiddelde 
(half)volwassen boom. De praktijk is ech-
ter veel genuanceerder. Immers, de kroon-
dichtheid van verschillende boomsoorten 
loopt nogal uiteen. Een beuk laat veel min-
der licht door dan een berk. Bomen met 
brede treurende kronen geven veel meer 
schaduw dan smalle zuilvormige kronen.
Invloed wortelstelsel
Ook het wortelstelsel heeft veel invloed op 
de groeiomstandigheden onder de boom. 
Bomen met een oppervlakkig wortelstelsel, 
zoals berken, onttrekken veel water aan de 
bovenlaag, wat voor extra droogte zorgt. 
Alleen planten die zeer goed bestand zijn 
tegen droge omstandigheden, zijn daarom 
geschikt om aan te planten onder dit soort 
bomen. 
Niet alleen de boomsoort heeft invloed op 
de mogelijkheden, maar ook de grootte en 
leeftijd van de boom spelen een belangrijke 
rol. Een jonge beuk van 2 m hoog die net is 
aangeplant, heeft nog maar weinig invloed 
op de beplanting rondom, terwijl een oude 
beuk van 200 jaar een zeer droge bodem 
veroorzaakt en zeer weinig licht doorlaat. 
Hieronder kunnen nog maar weinig plan-
tensoorten gedijen.
Ten slotte heeft ook de mate van op- 
kronen veel invloed op de lichtsituatie 
onder de kroon. Immers, hoe hoger een 
boom wordt opgesnoeid, hoe lichter het 
eronder wordt. 
de boom goed bestand tegen is. Hierdoor 
en vanwege de dichte wortelgroei onder de 
kroon laat ook de bodemstructuur er vaak 
te wensen over. 
Kortom: de omstandigheden zijn be-
hoorlijk beperkend, vooral onder grote 
bomen. Alleen plantensoorten die weinig 
licht nodig hebben, behoorlijk droogte- 
resistent zijn, weinig eisen stellen aan bodem, 
voeding en onderhoud en bovendien 
Overzichtstabel
Download op www.deboomkwekerij.nl de over-
zichtstabel sortiment.
Typen boomspiegels
Vanwege de grote invloed van boomsoort, 
verzorging en leeftijd op de groeiomstan-
digheden onder de boom, worden vier 
typen boomspiegels onderscheiden.
Lichte boomspiegels
Dit zijn boomspiegels rondom jonge bomen 
of halfvolwassen bomen met smalle of zeer 
open kronen. De omstandigheden zijn niet 
erg beperkend: er is vrijwel geen schaduw-
werking. Enige mate van droogteresistentie 
is op de meeste plaatsen geboden. Vooral in 
de beginfase, de eerste jaren na de boom- 
aanplant, komt dit type boomspiegel voor.
Voor dit type boomspiegel kunnen zeer 
veel vaste planten en heestersoorten 
worden gebruikt, waaronder ook veel van 
het sortiment dat wordt aanbevolen voor 
halfdonkere en donkere boomspiegels. In 
het kader (kader: Aanbevolen sortiment 
per type boomspiegel) worden voorbeel-
den genoemd van soorten en cultivars die 
specifiek geschikt zijn voor lichte/zonnige 
standplaatsen. Als de boom na enkele jaren 
meer schaduw geeft, moet dit sortiment 
worden vervangen. Het kan overwogen 
worden om meteen sortiment voor half-
donkere boomspiegels te gebruiken.
Halfdonkere boomspiegels
Dit zijn boomspiegels rondom halfvolwas-
sen bomen van gemiddelde breedte en 
dichtheid. De omstandigheden zijn vrij 
beperkend. Planten voor dit type boomspie-
gel moeten halfschaduw kunnen verdragen 
en moeten bovendien een zekere mate 
van droogte kunnen weerstaan. Dit type 
boomspiegel is het meest gangbaar. In de 
meeste straten zijn de bomen niet heel oud 
en bovendien worden ze vaak goed opge-
kroond.
Donkere boomspiegels
Dit zijn boomspiegels rondom volwassen 
bomen met (half)brede kronen. De om-
standigheden zijn behoorlijk beperkend. 
Er dringt weinig direct zonlicht door en de 
bodem is vaak erg droog. Alleen schaduw-
planten kunnen hier groeien. Deze situatie 
komt voor bij oude laanbeplantingen, of in 
parken of grote tuinen.
Zeer donkere boomspiegels
Dit is een extreme situatie, die voorkomt 
onder zeer grote volwassen bomen met 
brede, dichte en vaak niet-opgekroonde 
kronen; bijvoorbeeld bij oude beuken. De 
omstandigheden hier zijn zeer beperkend. 
Onder deze extreme situatie kunnen maar 
weinig plantensoorten groeien. Dit type 
boomspiegel komt in het openbaar groen 
vooral voor in parken of onder grote bomen 
aan de noordkant van gebouwen.
Voor het beplanten van boomspiegels leent 
lang niet elk gewas zich, omdat de om- 
standigheden vrij beperkend zijn. Een suc-
cesvolle aanplant staat of valt bij een goede 
basis (voorbereiding van de plantplek) en 
juiste sortimentskeuze. Kwekers kunnen 
het beplanten van de boomspiegels stimu-
leren middels het geven van goede advie-
zen. PPO Boomkwekerij heeft onderzoek 
gedaan naar het beplanten van boom-
spiegels en heeft voor verschillende typen 
boomspiegels een aanbevolen sortiment 
samengesteld (kader: Typen boomspiegels 
en kader: Aanbevolen sortiment per type 
boomspeigel).
PPO Boomkwekerij heeft het onderzoek 
gedaan in het kader van het onderzoeks- 
project ‘Sortiment en gebruikswaarde hees-
ters en vaste planten’. Het belangrijkste 
doel is om de mogelijkheden van en de eisen 
aan boomspiegelbeplantingen in kaart te 
brengen en om een betrouwbaar sortiment 
te adviseren en te promoten. De gegevens 
zijn ontleend aan literatuuronderzoek, 
maar vooral ook aan eigen ervaringen en 
waarnemingen. 
Waarnemingen
Een belangrijke basis voor het onderzoek 
was het monitoren van circa 150 boom-
spiegelbeplantingen in de Sortimentstuin 
Harry van de Laar in Boskoop. Dit waren 
deels bestaande beplantingen en deels in 
2003 en 2004 speciaal hiervoor aangelegde 
beplantingen. Daarnaast zijn veel waarne-
mingen gedaan in gemeenten en botanische 
tuinen. Een uitgebreid onderzoeksrapport 
is te vinden in Dendroflora nr. 44, die na de 
zomer zal verschijnen.
De groeiomstandigheden onder bomen 
zijn voor de meeste planten bepaald niet 
optimaal. In de eerste plaats is er vaak 
Hoffman is onderzoeker bij PPO 
Bomen in Lisse, (0252) 46 21 66/marco.hoffman@wur.nl.
Marco Hoffman
Dit artikel is geschreven met financiering van het 
Productschap Tuinbouw.
De Yucca filamentosa wordt meestal als solitair aangeplant, maar de plant 
gedijt ook onder bomen. Voorwaarde is wel dat hij voldoende zonlicht krijgt.
Veel vaste planten lenen zich voor aanplant onder jonge bomen of bomen met een open 
kroon. De paarse Nepeta racemosa vormt een kleurig tapijt onder een solitair geplante boom.
Planten die zich lenen voor donkere boomspiegels, zijn moeilijker te vinden dan planten die 
zich lenen voor lichte boomspiegels. Pachysandra terminalis kwijnt weg in de zon en komt 
in de schaduw pas tot zijn recht. 
De
 B
oo
m
kw
ek
er
ij 
xx
 (x
x 
m
aa
nd
 2
00
7)
00
Heesters/coniferen 
en vaste planten
De
 B
oo
m
kw
ek
er
ij 
25
/2
6 
(2
0 
ju
ni
 2
00
8)
24
Aanbevolen sortiment per type boomspiegel
In onderstaand overzicht wordt per type boom-
spiegel een aanbevolen sortiment gegeven, 
steeds onderverdeeld in heesters/coniferen en 
vaste planten/halfheesters. Het zijn over het alge-
meen gemakkelijke planten, waarmee de nodige 
ervaring is opgedaan. Ze zijn gezond, minstens 
redelijk droogtebestendig, duurzaam en goed 
winterhard (tenzij anders vermeld) en ze vragen 
weinig onderhoud.
Lichte boomspiegels
Heesters/coniferen: 
 Ceanothus thyrsiflorus ’Repens’ (alleen beschut-
te plaatsen)
 Genista: G. lydia en G. pilosa (vooral ’Goldilocks’, 
’Yellow Spreader’ of ’Vancouver Gold’)
 Juniperus: J. communis (lage cultivars), J. hori-
zontalis (lage cultivars), J. sabina (lage cultivars) en 
J. squamata ’Blue Carpet’
 Pinus mugo: brede dichte cultivars
 Potentilla fruticosa: brede dichte cultivars.
Daarnaast vele gewassen genoemd bij (half)don-
kere boomspiegels, zoals: Berberis, Chaenomeles, 
Cotoneaster, Hypericum, Lonicera nitida, Pyracan-
tha, diverse rozen, Spiraea en Stephanandra.
Vaste planten/halfheesters:
 Achillea:  A. filipendulina (lage, stevige cultivars), 
A. ’Coronation Gold’ en A. ’Moonshine’
 Anaphalis triplinervis ’Sommerschnee’
 Anchusa azurea
 Artemisia: A. schmidtiana ’Nana’ en A. stelleri-
ana ’Boughton Silver’
 Aster Dumosus Groep: onder andere ’Herbst-
gruss von Bresserhof’, ’Kassel’, ’Nero’ en  
’Prof. Anton Kippenberg’
 Cerastium tomentosum: vooral ’Silberteppich’
 Coreopsis verticillata: bijvoorbeeld ’Moonbeam’ 
en ’Zagreb’
 Kalimeris incisa: vooral ’Alba’, ’Blue Star’ en 
’Madiva’
 Lavandula angustifolia: compact groeiende 
cultivars
 Nepeta: N. Faassenii Groep, N. grandiflora en  
N. racemosa
 Rudbeckia fulgida ’Goldsturm’
 Sedum: S. floriferum ’Weihenstephaner Gold’,  
S. spurium, S. spectabile en hybriden
 Solidago: S. caesia, S. ’Ducky’, S. flexicaulis ’Flexi 
Belle’ en S. spacelata ’Golden Fleece’
 Stachys byzantina: bijvoorbeeld ’Big Ears’, 
’Cotton Ball’ en ’Silver Carpet’.
Daarnaast vele gewassen genoemd bij (half)
donkere boomspiegels, zoals: Alchemilla mollis, 
Aster ageratoides, Buglossoides purpurocoerulea, 
Geranium, Hemerocallis, Malva moschata, Persica-
ria amplexicaulis, Symphytum en Yucca.
Halfdonkere boomspiegels
Heesters/coniferen: 
 Acer campestre (afgemaaid)
 Berberis: B. x media (vooral ’Parkjuweel’ en  
’Red Juwel’), B. thunbergii (lage brede cultivars)
 Carpinus betulus (afgemaaid)
 Chaenomeles: C. japonica (lage brede cultivars) 
en C. superba (lage brede cultivars)
 Cotoneaster: C. adpressus, C. cochleatus (onder 
meer ’Schneider’ en ’Taja’), C. dammeri, C. radi-
cans, C. suecicus
 Hypericum: H. ’Hidcote’, H. dummeri ’Peter 
Dummer’ en H. kalmianum (onder andere ’Gemo’)
 Kerria japonica ’Aureovittata’
 Lonicera: L. nitida (vooral ’Maigrün’ en ’Elegant’) 
en L. pileata
 Pyracantha: P. ’Firelight’ en P. coccinea ’Red 
Cushion’
 Rosa: heester- en bodembedekkende rozen 
(vele moderne cultivars) en Rugosa Groep (vele 
lage tot halfhoge cultivars)
 Spiraea: S. betulifolia ’Tor’, S. japonica (brede 
cultivars) en S. nipponica (lage brede  cultivars).
Daarnaast vele gewassen genoemd bij donkere 
boomspiegels zoals Euonymus fortunei, Hedera, 
Hypericum calycinum, Ligustrum, Mahonia, Pru-
nus laurocerasus, Stephanandra incisa, Symphori-
carpus chenaultii en Taxus baccata.
Vaste planten/halfheesters:
 Acanthus mollis
 Alchemilla mollis
 Aster: A. ageratoides (vooral ’Asran’, ’Stardust’ 
en ’Starshine’), A. divaricatus en A. macrophyllus 
 Carex morrowii: met name ’Ice Dance’)
 Fallopia japonica var. compacta
 Geranium: G. x cantabrigiense, G. endressii en  
G. sanguineum (vele cultivars)
 Hemerocallis: vele cultivars
 Malva moschata
 Persicaria amplexicaulis: vooral ’Speciosa’
 Symphytum azureum
 Tellima grandiflora
 Yucca filamentosa.
Daarnaast vele gewassen genoemd bij donkere 
boomspiegels, zoals: Ajuga reptans, Buglossoides 
purpurocoerulea, Epimedium, Euphorbia amyg-
daloides var. robbiae, Geranium macrorrhizum, 
Hosta, Lamiastrum galeobdolon, Luzula sylvatica, 
Pachysandra terminalis, Symphytum grandiflo-
rum, Vinca minor en Waldsteinia ternata.
Donkere boomspiegels
Heesters/coniferen: 
 Berberis: B. buxifolia ’Nana’, B. candidula,  
B. x frikartii (vooral ’Amstelveen’ en ’Telstar’)
 Buxus: B. microphyllus (brede compacte culti-
vars), B. sempervirens (brede compacte cultivars)
 Euonymus fortunei: vele cultivars, onder andere 
’Dart’s Blanket’, ’Emerald ’n Gold’ en ’Tustin’
 Gaultheria shallon
 Hedera (kruipend): H. colchica, H. helix (vele 
cultivars) en H. hibernica.
 Hedera (struikvorm): H colchica Arborescent 
Groep (met name ’Fall Favourite’), Hedera helix 
Arborescent Groep (met name ’Arbori Purple’, 
’Simone’ en ’Zorgvlied’) en Hedera hibernica ’Irish 
Arborescent’
 Hypericum calycinum
 Ligustrum: L. obtusifolium var. regelianum 
(eventueel maaien) en L. vulgare ’Lodense’
 Mahonia: M. aquifolium (compacte cultivars) en 
M. Repens Groep
 Physocarpus capitatus ’Tilden Park’
 Prunus laurocerasus:  lage brede cultivars
 Sarcococca hookeriana var. humilis
 Stephanandra incisa: onder andere ’Crispa’ en 
’Bokrabruijn’ Oro Verde
 Ribes alpinum
 Rubus: R. ’Betty Ashburner’ en R. tricolor ’Inter-
green’
 Symphoricarpus chenaultii ’Hancock’
 Taxus baccata Repens Groep: met name ’Repan-
dens’, ’Repens Aurea’ en ’Summergold’.
Vaste planten/halfheesters:
 Ajuga reptans
 Arum italicum
 Asarum: A. europaeum en A. caudatum
 Bergenia: onder andere B. cordifolia en  
B. ’Abentglut’, ’Bressingham White’ en  
’Morgenröte’ 
 Buglossoides purpurocoerulea
 Convallaria majalis
 Epimedium: E. x perralchicum ’Frohnleiten’,  
E. x rubrum en E. x versicolor ’Sulphureum’
 Euphorbia amygdaloides var. robbiae
 Geranium: G. macrorrhizum (diverse cultivars) en 
G. phaeum (onder meer ’Album’ en ’Walküre’)
 Hosta:  H. lancifolia, H. ventricosa, H. x fortunei, 
H. sieboldiana en vele cultivars
 Lamiastrum galeobdolon ’Herman’s Pride’
 Luzula sylvatica
 Pachysandra terminalis
 Symphytum grandiflorum 
 Tiarella cordifolia
 Vinca minor (diverse cultivars)
 Waldsteinia ternata
 lage bamboes: met name Sasa veitchii en Shiba-
taea kumasasa
 varens: met name Athyrium filix-femina, Mat-
teuccia struthiopteris, Polypodium vulgare en 
Pteridium aquilinum.
Zeer donkere boomspiegels
Heesters/coniferen: 
 Aucuba japonica
 Gaultheria shallon
 Hedera helix en H. hibernica
 Ilex aquifolium
 Rhododendron ponticum
 Rubus tricolor ’Intergreen’
 Sarcococca hookeriana var. humilis
 Symphoricarpus chenaultii ’Hancock’
 Taxus baccata
 Vinca minor.
Vaste planten/halfheesters:
 Asarum europaeum
 Athyrium filix-femina
 Carex pendula
 Euphorbia amygdaloides var. robbiae
 Geranium nodosum
 Lamiastrum galeobdolon
 Matteuccia struthiopteris
 Pteridium aquilinum
 Tiarella cordifolia
 Trachystemon orientalis. 


Beplant eens een boomspiegel

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Name not available

NARCIS

Wageningen Yield