„Kunszt pisania” jako wartość w dysertacji z 1788 roku, ogłoszonej przez Jacka Idziego Przybylskiego, bibliotekarza Szkoły Głównej Koronnej w Krakowie

Abstract

We rarely consider whether the alphabet holds value for us. It is more of a tool for everyday writing, which value is variable and has its own history. The most precious aspect is that the act of writing with letters inherently contains the condition of commemorating only important content for future generations. An inspiring text from 1788 on the development of the Art of Writing among the Ancients by Jacek Idzi Przybylski (1756–1819), a well-known Polish figure of the Enlightenment, translator, and university librarian in Kraków, allows us to view texts and accumulated knowledge, for which universities ultimately bore responsibility, from both diachronic and axiological perspectives. This is crucial for understanding the university as a foundation for future generations of students, scholars, creators, and, more broadly, citizens. The author speaks about texts through the example of classical philology and its ethical values, reflecting on how writing and texts developed with an emphasis on particular skills in thinking and expressing emotions. For a long time, these skills were singled out as the only ones worthy of being recorded, commemorated, and passed on to future generations in the development of human civilization. The earliest attempts to record events using alphabetic writing were, for centuries, linked to valuable messages, maturing into outstanding content in both painting and literature. The axiology of the earliest ancient texts – based on high poetic standards – shaped the translation work of Jacek Idzi Przybylski,, a somewhat forgotten scholar and translator of the late 18th and early 19th centuries. He, in turn, enabled students at the University of Vilna in the early 19th century to develop their own talents through his works and, as a result, demonstrate true “art of writing” in the form of outstanding works of Vilnian Romanticism.Rzadko zastanawiamy się nad tym, czy alfabet jest dla nas wartością. Traktujemy go raczej jako narzędzie codziennego pisania, którego wartość jest zmienna i ma swoją historię. Najcenniejsze jest to, że akt pisania literami zawierał w sobie fundamentalną intencję upamiętnienia treści istotnych dla następnych pokoleń. Inspirujący tekst z 1788 roku o rozwoju Kunsztu pisania u Starożytnych znanego polskiego działacza okresu Оświecenia, tłumacza, krakowskiego bibliotekarza uniwersyteckiego Jacka Idziego Przybylskiego (1756–1819) pozwala spojrzeć na gromadzoną wiedzę, za którą odpowiedzialność przypadała na uniwersytety, w aspekcie zarówno diachronicznym, jak i aksjologicznym. Rozważania te pokazują także bardzo ważną rolę uniwersytetu jako fundamentu dla następnych generacji studentów, uczonych, twórców oraz ogółem – obywateli. Autor odnosi się do filologii klasycznej i jej wartości etycznych, opisując formowanie się pisma i tekstu jako fenomenów z jednej strony powiązanych z umiejętnością myślenia i wyrażania emocji, z drugiej zaś – łączących się z chęcią upamiętnienia tego, co jest godne utrwalenia i przekazania potomnym w rozwoju cywilizacji ludzkiej. Pierwsze próby zapisywania wydarzeń za pomocą pisma abecadłowego przez wieki łączyły się z potrzebą przekazu odpowiednich treści. Walory aksjologiczne pierwszych tekstów starożytnych, opartych na zasadach wysokich wymagań poetyckich, wpływały na wyniki translatorskie Jacka Idziego Przybylskiego, nieco zapomnianego naukowca i tłumacza przełomu XVIII–XIX wieku. Jego prace umożliwiły studentom Uniwersytetu Wileńskiego na początku XIX wieku rozwój własnych talentów i zademonstrowanie prawdziwego literackiego „kunsztu pisania” w postaci wybitnych utworów romantyzmu wileńskiego