KILKA UWAG NA TEMAT ZJAWISKA SYMONII W ŚWIETLE PÓŹNOANTYCZNYCH I WCZESNOŚREDNIOWIECZNYCH DOKUMENTÓW NORMATYWNYCH KOŚCIOŁA. PRÓBA OSZACOWANIA SKALI PROBLEMU

Abstract

Simony, or the trade in church dignities, has accompanied the Church from the very beginnings (just mention the case of Simon Magus). In this article, I discussed cases of simony from the 4th to the 8th century in the light of the normative documents of the Church (canons issued at synods and councils). Based on the analyzed sources, I attempted to estimate the scale of the problem and show how the phenomenon of simony developed in the period in question. I used selected writings by Christian authors as supplementary literature. I based the main line of argument on the canons, because in them we can find confirmation of the existence of the phenomenon of simony on legal grounds (repeating prohibitions usually indicates the low effectiveness of previous recommendations). The documents show that the problem of simony existed and increased with the growth of the institution of Church. In the article, I also outlined some problems, the development of which would constitute future research postulates (such as the prices of church positions, the reasons for which they were traded, the possible consequences of such trade or the criticism of simony by Christian authors). Why did I propose the period of the 4th-8th centuries? As for the first caesura, at this time canons against simony appeared and also since the Edict of Milan in 313, Christianity became a tolerated religion, gaining more and more favor from the Roman authorities, and then, from the reign of Theodosius, it became the only accepted religion of the Roman Empire. The closing caesura is the 8th century, because it was then that the Second Council of Nicaea, which was extremely important for Christianity, took place in 787, and it was also a time of expansion of Islam and the slow end of the formation of the medieval era (some researchers, such as M. Banniard, date Late Antiquity to the 8th century). I would also like to note that many studies on simony have been written on later periods, and the period I have chosen, the 4th-8th centuries, did not have a comprehensive look at the scale of the problem and the development of the phenomenon of simony. The purpose of this study is to begin the process of filling the existing gap in research on simony, and also starting a discussion on the topic.Symonia, czyli handel godnościami kościelnymi, towarzyszy Kościołowi od samych początków (wystarczy wspomnieć przypadek Szymona Maga). W tym artykule zająłem się omówieniem przypadków symonii od IV do VIII wieku w świetle dokumentów normatywnych Kościoła (kanonów wydawanych na synodach i soborach). Na podstawie analizowanych źródeł podjąłem się próby oszacowania skali problemu oraz ukazania przez to, jak zjawisko symonii kształtowało się w omawianym okresie. Jako literaturę uzupełniającą wykorzystałem wybrane pisma autorów chrześcijańskich. Główną linię argumentacji oparłem na kanonach, gdyż to w nich znajdujemy potwierdzenie istnienia zjawiska symonii na gruncie prawnym (powtarzanie zakazów świadczy zazwyczaj o niskiej skuteczności wcześniejszych zaleceń). W omawianych dokumentach widoczne jest, że problem symonii istniał, zwiększając się wraz z rozrostem instytucji Kościoła. W artykule zarysowałem też pewne problemy, których rozwinięcie stanowiłoby przyszłe postulaty badawcze (jak chociażby ceny stanowisk kościelnych, przyczyny, dla których nimi handlowano, ewentualne konsekwencje takiego handlu czy krytyka symonii przez pisarzy chrześcijańskich). Dlaczego zaproponowałem okres IV-VIII wieku? W kwestii pierwszej cezury – wówczas pojawiają się kanony przeciwko symonii oraz od czasu edyktu mediolańskiego w 313 roku chrześcijaństwo stało się religią tolerowaną, zyskując coraz większą przychylność rzymskich władz, by następnie, od rządów Teodozjusza, stać się obowiązującą religią ówczesnego świata Imperium Romanum. Cezura zamykająca to VIII wiek, dlatego że wtedy odbył się niezwykle istotny dla chrześcijaństwa II sobór nicejski w 787 roku, ponadto był to czas ekspansji islamu oraz następował powolny koniec kształtowania się epoki średniowiecznej (niektórzy badacze, jak M. Banniard, datują późny antyk właśnie do VIII stulecia). Chciałbym też zauważyć, że na temat symonii powstało wiele opracowań dotyczących późniejszych okresów, a wybrany przeze mnie czas IV-VIII wiek nie doczekał się całościowego spojrzenia na omówienie skali problemu i kształtowania się zjawiska symonii. Zadaniem niniejszego studium jest rozpocząć proces uzupełnienia istniejącej luki w badaniach nad symonią, jednocześnie zaczynając dyskusję na ten temat